Պարադիվանագիտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Պարադիվանագիտություն, միջազգային հարաբերություններ, որոնք գործում են ենթազգային կամ տարածաշրջանային կառավարությունների կողմից՝ սեփական շահերը խթանելու նպատակով: Գլոբալիզացիայով պայմանավորված՝ ոչ պետական տարածաշրջանները ստանձնում են անհամեմատ միջազգային մեծ դեր: Վերջիններս, դաշնային պետությունները, գավառներն ու քաղաքները յուրովի են ուղի հարթում առևտրային, ներդրումային, համագործակցության և գործընկերության կապերը խթանելու համար: Այս միտումը Միջազգային հանրային իրավունքում նոր հետաքրքիր հարցեր է առաջադրում և պետական համակարգի ապագայի առնչությամբ բանավեճերի առիթ է: Չնայած այն հանգամանքին, որ «պարադիվանագիություն» տերմինը սկսել են հաճախակի օգտագործել 1980-ականներից ի վեր, այն ակադեմիական շրջանակներում սկսվել է կիրառվել կանադացի գիտնական Պանայոտիս Սոլդատոսի կողմից: Ամերիկացի հեղինակ Իվո Դուխաչեկը զարգացրեց այս հայեցակարգն ու տեսաբաններից մեկը դարձավ: Պարադիվանագիտության այլ հայեցակարգեր են բազմաշերտ դիվանագիտությունը, ենթապետական դիվանագիտությունն ու միջմշակութային հարցերը: Վերջինս վերաբերում է ներազգային հարցերի միջազգայնացման միտմանը, որը տեղական և տարածաշրջանային խնդիրները բերում է միջազգային հարցերի քննարկման ասպարեզ: Տեղական կառավարությունների մտադրությունն է խթանել զարգացմանը՝ նույնանման խնդիրների հետ առնչվող գործընկերներին հավելյալ ուսումնասիրման միջոցով և միմյանց ջանքերը համատեղելու ու ավելի հեշտությամբ լուծումների հասնելու նպատակով: Նրանք համատեղ ուսումնասիրում են միջազգային կազմակերպությունների ընձեռած հնարավորությունները, որոնք տեղական զարգացման ծրագրերի համար օժանդակության ծրագրեր են առաջարկում[1]:

Ապակենտրոնացված միջազգային համագործակցության պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր ապակենտրոնացված ծավալով միջազգային համագործակցությունը մի ֆենոմեն է, որն առաջացել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Եվրոպայի տեղական կառավարությունները և հատկապես Ֆրանսիայինը, որոնք փոխազդեցության նոր ձևաչափի ակտիվ համակարգողներն էին, ստորագրեցին երկկողմանի համաձայնագրեր գլխավորապես գերմանական տեղական կառավարությունների հետ՝ խաղաղ գոյակցության և Եվրոպայի վերակառուցման նպատակով[2] : Այդ ժամանակ երկկողմանի համաձայնագրերն ունեին ամուր մշակութային և քաղաքական բնույթ, մինչդեռ ապակենտրոնացված համագործակցությունը ետպատերազմյան ժամանակաշրջանում խաղաղության պահպանման երաշխավորի նպատակ էր հետապնդում: Համենայն դեպս, 1970-ականներին գլոբալիզացիայից առաջացած փոխկապվածությունը տարբեր ոլորտներում և համակցված համագործակցության հայեցակարգի զարգացման հետ օգնեց համաձայնագրերի բնույթը բարձրացնել մի այլ ոլորտի: Այս կետում տեղական կառավարությունները քանի որ ձեռք բերեցին ավելի շատ ինքնավարություն, ճանաչեցին միջազգային խնդիրների կարևորությունն իրենց առօրյա գործառույթներում և ապակենտրոնացված համագործակցությունը համարեցին իրենց տարածաշրջանային սահմանափակումներից դուրս գալու միջոց՝ լինեին դրանք տնտեսական, տեխնոլոգիական, սոցիալական կամ այլ բնույթի[3] : Այդ ժամանակից ի վեր միջազգային մասնակցությունը տեղական կառավարություններում պրակտիկայում անհամեմատ ավելի ակնառու է դարձել:

Կոնտեքստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարադիվանագիտությունը կարելի է կիրառել կենտրոնական իշխանության վարած դիվանագիտության հետ՝ որպես լրացում, կամ դրան հակասել և մրցակցել: Դուխաչեկը տարբերակում է «անդրսահմանային տարածաշրջանային միկրոդիվանագիտություն», «անդրտարածաշրջանային միկրոդիվանագիտություն» և «գլոբալ պարադիվանագիտություն» հասկացությունները: Առաջինը վարում են ոչ կենտրոնական միավորները, որոնք գործունեություն են ծավալում տարբեր երկրներում: Երկրորդը վարում են ոչ կենտրոնական միավորներն՝ առանց միասնական սահմանի, բայց գործունեություն են ծավալում հարևան երկրներում և վերջինը, որը վարում են ընդհանուր սահման չունեցող երկրների միավորները: Ոչ կենտրոնական կառավարությունները կարող են պաշտոնապես զարգացնել միջազգային պաշտոնական հարաբերությունները՝ պետական այցերի ընթացքում պատվիրակություններ գործուղելով, համաձայնագրեր, փոխըմբռնման հուշագրեր և այլ փաստաթղթեր ստորագրելով, միջազգային ֆորումներին մասնակցելով և արտերկրում մշտական ներկայացուցչական գրասենյակներ կամ պատվիրակություններ ունենալով: Տեղական կառավարությունները միջազգային համագործակցությունն օգտագործում են տնտեսական, մշակութային կամ քաղաքական նպատակներով:

Քաղաքային դիվանագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին տարիներին լայնորեն կիրառում են «Քաղաքային դիվանագիտություն» տերմինը` մասնավորապես որպես պարա և հանրային դիվանագիտությունների շերտ: Այն լայնորեն կիրառվում է Միացյալ քաղաքների և տեղական կառավարությունների կողմից (անգլ.՝ United cities and local governments) և Ս40 քաղաքների կլիմայական ղեկավարության խմբի կողմից (անգլ.՝ C40 cities climate leadership group) և ճանաչվել է Հանրային դիվանագիտության ԱՄԿ Կենտրոնի կողմից:

Ֆեդերալիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաշնային երկրներն իրենց սահմանադրություններում հստակ սահմանում են իշխանությունների ներքին բաժանումների սկզբունքները: Ազգային անվտանգությունը, արժույթն ու արտաքին հարաբերությունները դրա վառ օրինակն են: Համենայն դեպս, արտերկրյա շփումները դառնում են հրամայական ենթազգային համայնքների համար, իսկ դիվանագիտությունը օրըստօրե դառնում է ապակենտրոնացված արտոնություն: Որոշ երկրներ պաշտոնապես ճանաչում են իրենց քաղաքական և վարչական միավորների կարևորությունն օտարերկրյա հարաբերություններում և սահմանադրական մակարդակով համապաստախանաբար իրավական հիմեք են ստեղծում[4]: Այսպիսի իրավական դրույթներ առկա են դաշնային հետևյալ երկրների սահմանադրություններում. Արգենտինա, Ավստրիա, Բելգիա, Գերմանիա, ՌԴ, Շվեյցարիա և ԱՄՆ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Salles Fernanda, Santos Silvia Guiomar (2014)։ «La capacidad de poder de los gobiernos locales en el campo del desarrollo: un análisis de la posición de Minas Gerais a partir de 2003»։ Apuntes, Revista de Ciencias Sociales 41 (74): 169–195։ Վերցված է 10 July 2015 
  2. Massiah Gustav (2006)։ Estudio de casos: prácticas, modelos e instrumentos. El enfoque francés de la cooperación descentralizada։ Observatorio de Cooperación Descentralizada. Unión Europea-América Latina։ էջեր 324–356։ Վերցված է 2009-09-15 
  3. Salles Fernanda, Santos Silvia (2014)։ «La capacidad de poder de los gobiernos locales en el campo del desarrollo: un análisis de la posición de Minas Gerais a partir de 2003» 41 (74)։ էջեր 169–195։ Վերցված է 10 July 2015 
  4. 'City-to-city Diplomacy - Question for Short Debate', Lords Hansard, 26 March, 2014