Ոսկրածուծաբորբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ոսկրածուծաբորբ
Ostermyelitis Tibia.jpg
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս ոսկրաբորբ[1]
Բժշկական մասնագիտություն ռեմատոլոգիա և podiatry
ՀՄԴ-10 M86
Հիվանդությունների բազա 9367
MedlinePlus 000437
eMedicine 967095
Disease Ontology DOID:1019
Osteomyelitis Վիքիպահեստում

Ոսկրածուծաբորբ կամ օստեոմիելիտ (հունարեն՝ osteo, osteon - «ոսկոր»; myelo — «ուղեղ»; -itis - «բորբոքում»), առաջանում է ոսկրածուծը թարախածին մանրէներով ախտահարվելիս (թարախային ոսկրածուծաբորբ)։ Աստիճանաբար տարածվում է նաև ոսկրի մյուս հյուսվածքների վրա։

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյունածին ոսկրածուծաբորբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյունածին ոսկրածուծաբորբի ժամանակ ախտահարվում են հիմնականում երկար խողովակավոր ոսկրերը (ազդրոսկր, սրունքի ոսկրեր, բազկոսկր), ընդ որում թարախային օջախը գոյանում է հաճախ ոսկրի ծայրում՝ հոդին մոտ։ Արյունածին ոսկրածուծաբորբ սկսվում է հանկարծակի, դրսևորվում է ոսկրի ախտահարման հատվածում ցավերի առաջացմամբ, ծանր տենդային վիճակով (ջերմաստիճանի բարձրացում մինչև 39-40 °C, դող, զառանցանք և այլն)։ Մի քանի օր անց վերջույթի ախտահարված հատվածի հյուսվածքներն ուռչում և պնդանում են, մաշկը կարմրում է։ Դա նշանակում է, որ բորբոքային գործընթացը ոսկրի խորքից անցել է շրջոսկրին, և թարախը, ճեղքելով այն, տարածվել է փափուկ հյուսվածքների վրա ու մաշկի տակ։ Երբեմն՝ հատկապես երեխաների մոտ, ցավը և տեղային մյուս ախտանշանները բորբոքման 1-ին օրերին բացակայում են կամ այնքան աննշան են, որ կարող են հայտնաբերվել միայն հատուկ հետազոտություններով։

Այդ երևույթները ծնողները չեն նկատում և հիվանդությունն ընդունում են որպես ծանր գրիպի հետևանք կամ ուրիշ ընդհանուր վարակիչ հիվանդություն: Սակայն արյունածին ոսկրածուծաբորբի վաղ ախտորոշումն ունի շատ մեծ նշանակություն։

Չբուժված սուր ոսկրածուծաբորբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Mycobacterium doricum Osteomyelitis and Soft Tissue Infection.jpg

Չբուժված սուր ոսկրածուծաբորբը չափազանց վտանգավոր է, այն կարող է հանգեցնել ոսկրային հյուսվածքի տարածուն մեռուկացման, հարևան հոդերի վրա թարախակալման տարածման և այլ ավելի ծանր բարդությունների։ Լավագույն դեպքում կարող է վերքն ինքնուրույն բացվել, և թարախը հոսել դուրս։ Բայց դա առողջացման չի հանգեցնում, այլ միայն մեղմանում են ցավերն ու ընդհանուր ծանր խանգարումները (ջերմաստիճանի իջեցում և այլն), և ոսկրածուծաբորբի սուր ընթացքը վերածվում է քրոնիկականի։

Ախտահարված հատվածի խորքում մնում են մեռուկացած ոսկրաբեկորներ (սեքվետորներ), որոնք երբեմն շատ խոշոր են։ Դրանց շուրջ թարախակալումը շարունակվում է, պահպանվում են համառ թարախային խուղակները և սրացումների վտանգը։ Ոսկրի տարածուն մեռուկացման ժամանակ մեռուկացած հյուսվածքն առողջից բաժանվելիս (սեքվեստրացում) կարող է առաջանալ ինքնաբեր (ախտաբանական) կոտրվածք:

Չբուժված քրոնիկական ոսկրածուծաբորբը ձգձգվում է երկար տարիներ, քանի դեռ խուղակի միջով բոլոր ոսկրաբեկորները դուրս չեն եկել, և դրանց տեղում նոր ոսկր չի գոյացել։ Ենթադրվում է, որ խոշոր սեքվեստրների ելքը հազվադեպ է լինում։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուր ոսկրածուծաբորբի հենց սկզբում սովորաբար հաջողվում է վիրահատական ճանապարհով (երբեմն նաև առանց վիրահատության) ոսկրային հյուսվածքում վերացնել բորբոքման օջախը և հասնել արագ առողջացման՝ թույլ չտալով, որ հիվանդությունն անցնի քրոնիկականի։ Քրոնիկական թարախային ոսկրածուծաբորբի ժամանակ, որպես կանոն, անհրաժեշտ է վիրահատական բուժում, ընդ որում՝ պահանջվում են կրկնակի վիրահատություններ։ Ուստի շատ կարևոր է բոլոր սուր սկսվող տենդային ոսկրային 565 հիվանդությունների ժամանակ անհապաղ դիմել բժշկի, առավել ևս, եթե խանգարումն ուղեկցվում է ծայրանդամի որևէ հատվածի ցավերով։ Արյունածին ոսկրածուծաբորբի կանխարգելումը պահանջում է երեխաների մոտ արյունածին վարակի հնարավոր աղբյուրների (քրոնիկ կամ հաճախակի կրկնվող նշագեղձերի բորբոքում, թարախային ականջաբորբ, հայմորիտ), ատամների ոսկրափուտի ժամանակին բուժում։

Հրազենային ոսկրածուծաբորբի և բաց կոտրվածքներից առաջացած ոսկրածուծաբորբի կանխարգելման համար էական նշանակություն ունի ճիշտ ցուցաբերած առաջին օգնությունը, վերքի շուրջ մաշկի վարակազերծում, մանրէազերծած վիրակապի, տրանսպորտային բեկակալի օգտագործում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • С. Ф. Усик ОСТЕОМИЕЛИТ: КЛИНИКА, ДИАГНОСТИКА, ЛЕЧЕНИЕ :учебное пособие для врачей-интернов по специальности "Общая врачебная практика", для системы послевузовского профессионального образования. — Саратов: Наука, 2007. — 95 с. — ISBN 978-5-91272-114-4
  • Mechanisms of Staphylococcus aureus invasion of cultured osteoblasts. Ellington JK, Reilly SS, Ramp WK, Smeltzer MS, Kellam JF, Hudson MC. Microb Pathog. 1999 Jun;26(6)։317–23.
  • Intracellular Staphylococcus aureus. A mechanism for the indolence of osteomyelitis. Ellington JK, Harris M, Webb L, Smith B, Smith T, Tan K, Hudson M. J Bone Joint Surg Br. 2003 Aug;85(6)։918–21.
  • Intracellular Staphylococcus aureus and antibiotic resistance: implications for treatment of staphylococcal osteomyelitis. Ellington JK, Harris M, Hudson MC, Vishin S, Webb LX, Sherertz R. J Orthop Res. 2006 Jan;24(1)։87–93.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png