Նյոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Nyos Lake correct.jpg
Տեսակլիճ
ԵրկիրFlag of Cameroon.svg Կամերուն
ՏեղադրությունNorthwest Region?
Բարձրություն (ԲԾՄ)1091 մետր մ
Մակերես{{{մակերես}}} կմ²
Հարաբերական բարձրություն208 մետր մ

Նյոս[1][2] (Նիոս[3]; անգլ.՝ Lake Nyos[4], ֆր.՝ Lac Nyos), խառնարանային լիճ։ Գտնվում է Մենչումի վարչական տարածքում՝ Կամերունի հյուսիսարևմտյան շրջանում։ Լճից սկիզբ է առնում Ժոնգա գետի ձախ վտակը (Կացինի վտակը)[2]։ Լիճը գտնվում է Վում[en] կոմունայի տարածքում, Մենչում դեպարտամենտից հարավ-արևելք[4][5]։ Լճի մակերեսը՝ 1,48 կմ²[6]։ Ջրի ծավալը՝ 0,153 կմ³[7]։

Երկրաբանական տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արբանյակից նկարված, Նյոս լիճը 2014 թվական

Նյոսը բարձրադիր լեռնային լիճ է, գտնվում է ծովի մակերևույթից 1091 մետր բարձրության վրա[8], առաջացել է այս վայրում չորս դար առաջ հիդրոթերմային գործընթացների ազդեցության հետևանքով, որի ընթացքում լավան բախվել է ստորերկրյա ջրերի հետ, որի արդյունքում հզոր պայթյուն է եղել և առաջացել է խառնարան, որը ընթացքում լցվել է ստորերկրա և վերգետնյա ջրերով։ Նյոս լիճը գտնվում է Ադամավա[9] լեռան վրա, որը հանդիսանում է նույնանուն սարահարթի կենտրոնական մասը և գտնվում է կամերունյան գծի վրա, որը ձգվում է Գվինեական ծոցի հյուսիս-արևելքց դեպի Չադ լիճ։

Լեռնաշղթայի տակ, որի վրա գտնվում է Նյոս լիճը, ժայթում է մագմա, անընդհատ դուրս թողնելով ածխաթթու գազ, որոնք հագեցնում են ստորերկրյա ջրերը ներառյալ Նյոս լիճը, ինչպես նաև շրջակա տարածքում գործող գազավորված ջրի բազմաթիվ աղբյուրներ։

Նյոս լիճի խորությունը կազմում է 210 մետր, երկարությունը՝ 1,9 կմ, լայնությունը՝ 1,2 կմ[10]։ Հյուսիսային կողմում լիճը սահմանակիցում է 40 մետրի հասնող բնական պատնեշի, կազմված հրաբխային ապարներից։ Բնական պատնեշը հոսքի համար ամբարտակ է ծառայում, ապահովելով լիճի ջրի հոսքը դեպի Ժոնգա գետ [1][2] (անգլ.՝ Katsina[4]): Ամբարտակի աստիճանական ոչնչացումը էրոզիայի միջոցով կարող է ի վերջո հանգեցնել դրա փլուզմանը և ջրհեղեղի ալիքը կհասնի Նիգերիա[8]։ Նյոսից 95 կմ հարավ-արևելք գտնվում է նմանատիպ ալպյան խառնարանային Մանուն(ֆր.՝ Monoun) լիճը՝ 95 մետր խորությամբ։ Երկու լճի ջրերի ջերմաստիճանն ու ծավալը գործնականում չի փոփոխվում, ածխածնի երկօքսիդի կոնցենտրացիայի բարձր գրադիենտի պատճառով։

Լճագրական աղետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյոս լիճը աղետից հետո

1986 թվականին օգոստոս 21-ին Նյոս լճում տեղի ունեցեվ լճային աղետ, որի արդյունքում մահացել է 1700 մարդ: Մեծ քանակությամբ ածխաթթու գազի[8] արտանետումը տևելե է մի քանի ժամ: Գազը լճից արտահոսել է լեռան լանջով երկու հզոր հոսքով, տարածվել է 27 կմ հեռավորության վրա, իր ճանապարհին ամեն ինչ ոչնչացնելով[8]: Ինչպես նաև, աղետը վերապրածների խոսքերով, օդը լցված էր հոտած ձվին բնորոշ հոտով: Որոշ գիտնականների տեսակետի, մարդկանց մահի պատճառ է դարձել ծծմբաջրածինը[11]:

Հավանական պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

հետազոտողների ենթադրում են մի շատ իրավիճակներ, որոն կարող էին Նյոս լճում նման աղետի պատճառ դառնալ:


  • Ածխաթթու գազը ջրային միացություննների շերտերում մեծ ծավալներով տեղ են գտել լճի վերին շերտերում[8], որի պատճառը կարող էր դառնալ տարբեր գործոնները` փլուզում, սողանք, երկրաշարժ, քամու արդյունքում առաջացած ալիքներ, ինչպես նաև սառը տեղումներ, թափված լիճի արտաքին մակերևույթի վրա:
  • Փոքր ստորջրյա հրաբուխի ժայթքումը, որի խառնարանը գտնվել է լճի հատակում:


Աղետի կրկնվելու կանխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյոս լճի գազազրկում (2006)

Աղետի կրկնվելը կանխելու համար սկսած 2000-ական թվականներից այս շրջանում Նյոս և Մանուն լճերում իրականացվում է գազազրկում:

Հետազոտողները առաջարկում են նաև բնակչության անվտանգության ապահովման մի քանի տարբերակներ`


  • ափերի ամրացում[8],
  • ջրի մակարդակի իջեցում[8],
  • իրավիճակի մոնիտորինգ:



Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 карта|B-32-XVII|scale=1:200000|year=1981
  2. 2,0 2,1 2,2 карта|B-32-Б|scale=1:500000|year=1985
  3. Б. Силкин Ниос, озеро-убийца // Вокруг света : журнал. — 1993. — № 4.
  4. 4,0 4,1 4,2 „NB 32-7 Wum, Cameroon“. Joint Operations Graphic. Scale: 1 : 250 000.(անգլ.)
  5. КарСер
  6. Gary W vanLoon, Stephen J Duffy Lake Nyos — an environmental disaster // Environmental Chemistry : A Global Perspective. — OUP Oxford, 2011. — С. 259–260. — ISBN 0199228868, 9780199228867
  7. Samuel J. Freeth, Charles O. Ofoegbu, K. Mosto Onuoha The Lake Nyos gas disaster // Natural Hazards in West and Central Africa. — Springer Science & Business Media, 2013. — С. 64. — ISBN 3663052397, 9783663052395
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 «Lake Nyos Dam Assessment»։ docs.unocha.org։ Cameroon, September 2005։ Վերցված է 2017-07-11 
  9. Կաղապար:Карты государств
  10. «Oku Volcanic Field»։ Global Volcanism Program։ Smithsonian Institution։ Վերցված է 2017-11-30 
  11. Н. А. Ионина, М. Н. Кубеев — 100 великих катастроф, глава «Озеро-убийца Ниос». М.: «Вече», 1999, ISBN 5-7838-0454-1
Exquisite-kmix.png
Ձայնային ֆայլն ստեղծվել է հետևյալ տարբերակի հիման վրա (2012-06-04) և չի պարունակում այս ամսաթվից հետո կատարված փոփոխությունները։ Տես նաև ֆայլի մասին տեղեկությունները կամ բեռնիր ձայնագրությունը Վիքիպահեստից։ (Գտնել այլ աուդիո հոդվածներ)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Наталья Анатольевна Солодовник, Анатолий Борисович Солодовник. (2006-08-14)։ «Nyos: Лимнологическая катастрофа»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-16-ին։ Վերցված է 2014-08-09 
  • Шаталов Н. Н. Африканские озера Ниос и Монун — индикаторы уникального углекислотного глубинного дыхания Земли // Український журнал дистанційного зондування Землі 21 (2019) 4-22