Մայվանդի ճակատամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մայվանդի ճակատամարտ
Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ
Royal Horse Artillery fleeing from Afghan attack at the Battle of Maiwand.jpg
Բրիտանական հեծելազորի փախուստը
Թվական 1880 թ. հուլիսի 27
Վայր Մայվանդ, Աֆղանստան
Արդյունք Աֆղանների հաղթանակ
Հակառակորդներ
Flag of Afghanistan (1919–1921).svg Աֆղանստանի էմիրայություն Մեծ Բրիտանիա Բրիտանական կայսրություն
  • Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
  • British Raj Red Ensign.svg Բրիտանական Հնդկաստան
Հրամանատարներ
Մուհամեդ Այուբ-Խան Գեներալ Բառոուզ
Կողմերի ուժեր
25,000 մարդ 2,476 մարդ
Կորուստներ
2050-2750 սպանված
1500-ից ավել վիրավոր
969 սպանված
177 վիրավոր

Մայվանդի ճակատամարտ, Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմի գլխավոր ճակատամարտերից մեկը, որը տեղի է ունեցել 1880 թ. հուլիսի 27-ին և ավարտվել է Մուհամեդ Այուբ-Խանի ղեկավարած աֆղանական զորքերի հաղթանակով։

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1878 - 1881 թթ. անգլո-հնդկական զորքերը գեներալ-մայոր Ռոբերտս Ֆրեդերիկի հրամանատարությամբ ջախջախում են աֆղաններին մի շարք բնակավայրերում, գրավում են՝ Ջալալաբադը, Ղանդահարը և Քաբուլը: Ամիրա Շիր-Ալին պարտություն կրելով իշխանությունը թողնում է որդուն՝ Յաղուբ-խանին և հեռանում Ռուսական տիրույթներ[1]: 1879 թ. մայիսի 26-ին նորանշանակ ամիրա Յաղուբ-խանը բրիտանիացիների հետ կնքում է Գանդամակի պայմանագիրը՝ որով Բրիտանիային է հանձնում մի շարք տարածքներ, և Քաբուլ է թողնում բրիտանացի գեներալ-նահանգապետ՝ Լուի Կավանյարիին[2]: Նույն թվականի սեպտեմբերի 3-ին Կավանյարին իր ուղեկիցների հետ սպանվում է, ինչը հանգեցնում է նոր ռազմական գործողությունների։ Յաղուբ-խանը հրաժարական է տալիս և անգլիացիների պաշտպանության ներքո տեղափոխվում է Հնդկաստան: Բրիտանական զորքերը իրենց վերահսկողության տակ են վերցնում Քաբուլը և Ղանդահարը, իսկ Քաբուլի բրիտանական կայազորին սպառնացող աֆղանական ապստամբությունը չեզոքացվում է Ռոբերտս Ֆրեդերիկի կողմից։ 1879 թ. վերջին երկրում սկսվում է նոր ժողովրդական ապստամբություն որին մասնակցում է շուրջ 100 հազ. մարդ։

Ճակատամարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1880 թվականին Հերաթից Մուհամմեդ Այուբ-խանը փոքրաթիվ ուժերով շարժվում է դեպի Ղանդահար նրա դեմ է դուրս գալիս մեկ անգլիական բրիգադ գեներալ Բառոուզի հրամանատարությամբ, սակայն ճամփի կեսից անգլիացիները ստիպված են լինում 1880 թ. հուլիսի 27-ին գրոհել Մայվանդ բնակավայրի մոտ տեղակայված աֆղաններին։ 25,000 աֆղան մարտիկներ գրոհում են Բառոուզի գլխավորած ուժերին։ Անգլիական հրետանին սպառում է ողջ զինամթերքը, իսկ Մումբայում հավաքած օտարերկրյա գունդը աֆղանների գրոհներից հյուծված հանձնվում է։ Բրիտանական զորքերը գլխովին ջախջախվում են, և միայն աֆղանների երկմտանքների շնորհիվ բրիտանացիների մի մասին հաջողվում է փրկվել և պատսպարվել Ղանդահարում։ Ճակատամարտում մասնակցած 2,476 բրիտանացիներից սպանվում է 969-ը (ներառյալ 21 սպա) և վիրավորվում 177-ը (ներառյալ 8 սպա), սակայն աֆղանների կորուստները ավելի մեծ էին միայն սպանվածների թիվը հասնում է 2750-ի, իսկ վիրավորներինը՝ 1500-ի։

Հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած ճակատամարտում տարած հաղթանակին՝ Այուբ-Խանը կորցնում է շատ մարտիկներ, ինչն առանցքային դեր է խաղում աֆղանների հետագա գործողություններում։ Աֆղանները պաշարում են բրիտանացիներին Ղանդահարում: 1880 թվականին Ֆրեդերիկ Ռոբերտսի ղեկավարած օգնական ուժերին հաջողվում է դուրս շպրտել քաղաքը պաշարած աֆղաններին։

Արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճակատամարտում վիրավորված 8 սպաներից մեկը հանդիսանում է Արթուր Կոնան Դոյլի Շերլոկ Հոլմսի մասին պատմող դետեկտիվ պատմվածքներում Հոլմսի հավատարիմ օգնական ռազմական վիրաբույժ Ջոն Վաթսոնը. վերջինս հրաշքով փրկվում է գերեվարումից և ողջ մնացած բրիտանացիների հետ պատսպարվում է Ղանդահարում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Barthorp Michael (2002) [1982]։ Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947։ London: Cassell։ էջեր 66–67։ ISBN 0-304-36294-8 
  2. Wilkinson-Latham Robert (1998) [1977]։ North-West Frontier 1837–1947։ London: Osprey Publishing։ էջ 15։ ISBN 0-85045-275-9