Մալարդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Մալարդ
ԵրկիրԻրան Իրան
Բնակչություն281 027 մարդ (2016)[1]
##Մալարդ (Իրան)
Red pog.png

Մալարդ (պարսկերեն՝ مَلارد), քաղաք Իրանում՝ Թեհրանի նահանգում, կենտրոնական բախշ (մարզ) շահրեստան Մալարդի գլխավոր կենտրոնը։ Մալարդի և Մալարդից արևելք գտնվող խոշոր քաղաք Շահրիարի միջև հեռավորությունը 6 կիլոմետր է, իսկ Մալարդի և Մալարդից հյուսիս գտնվող Ալբորզ նահանգի կենտրոնի՝ արագորեն աճող միլիոնավոր քաղաք Քերեջի միջև՝ 22 կիլոմետր։ Որոշվել է Թեհրան-Քերեջ մետրոյի գիծը հասցնել մինչև Մալարդ[2]։

Ժողովրդագրական դինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Իրանի բնակչության վերջին երեք մարդահամարների՝ Մալարդի բնակչությունը փոխվել է հետևյալ կերպ. 88.1 հազար մարդ (1996 թվականի հոկտեմբերի 25), 228.7 հազար մարդ (2006 թվականի հոկտեմբերի 25) և 290.8 հազար մարդ (2011 թվականի հոկտեմբերի 24)։ Նկատելիորեն ավելի շատ են տղամարդիկ, քան կանայք` 148 հազար 142.9 հազարի համեմատ։ Թեհրանի նահանգի բնակչության մեջ Մալարդի բաժինը 2006-2011 թվականներին զգալիորեն աճել է` 2-2.4%: 1996-2006 թվականներին Մալարդը Թեհրանի նահանգի մեծությամբ 7-րդ քաղաքից դարձել է 5-րդ, իսկ 2011 թվականին՝ 3-րդ քաղաքը (Թեհրանից և Իսլամշեհրից հետո)։ Այսպիսով, 1990-ականների վերջին և 2000-ականների սկզբին քաղաքի բնակչությունը բացառիկ տեմպերով աճել է (տարեկան 10%), իսկ վերջին տասնամյակում գրեթե եռապատկվել։ Նման աճի տեմպերը հնարավոր չէ ապահովել միայն ծնելիության հաշվին, նույնիսկ եթե ենթադրենք, որ Մալարդում դա առավելագույն ֆիզիոլոգիական մակարդակում է (1000 մարդու համար մոտ 50 ծնունդ)։ Այս ամենը խոսում է միգրացիայի՝ բնակչության այս քաղաք տեղափոխման շատ բարձր տեմպերի մասին։ Հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում աճի տեմպը կտրուկ նվազել է՝ տարեկան 4,9%, իսկ ընդհանուր աճը՝ ընդամենը 1,3 անգամ։ Այնուամենայնիվ, Մալարդում բնակչության աճի տեմպը դեռ շարունակում է մնալ չափազանց բարձր, ինչն էլ ցույց է տալիս, որ ինտենսիվ բնակեցումն ու քաղաքի զարգացումը շարունակվում են։ Բնակչության աճի տեմպերի արագ անկման պատճառով քաղաքում տարեկան ավելացող բնակիչների միջին ցուցանիշը փոքր-ինչ նվազել է. 1996-2006 թվականներին միջինում 14,1 հազար մարդ, 2006-2011 թվականներին մինչև 12,4 հազար։ Եթե ​​այս թիվը մնա անփոփոխ, ապա Մալարդը 2028 թվականին կդառնա 500 հազար մարդու կարևոր հանգրվան և ոչ միայն Թեհրանի նահանգի, այլև ամբողջ Իրանի խոշորագույն քաղաքներից մեկը[3]։

Մալարդը հին ժամանակներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոինա պարսկական բառարանում գրված է. «Մալարդ, գյուղ, շահրեստան Թեհրանի, բախշ Շահրիարի մաս, գտնվում է Ալի-Շահ Ավազից (այժմ՝ քաղաք Շահրիար) 6 կիլոմետր դեպի արևմուտք, կլիման բարեխառն է, բնակչությունը՝ 5970 մարդ, ոռոգման համար օգտագործվում է ջրանցքների և Քարաջ գետի ջուրը»։

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մալարդ» անվանումը կարող է լինել պարսկերեն «Մալար-դեհ»-ի հապավումը, որում «դեհ» նշանակում է գյուղ, իսկ «մալար»՝ մի կառույց, որը բաղկացած է միմյանց հետ կապված երեք գերանից այնպես, որ բուրգ կազմեն. այս կերպ դրանք ամրացվում էին գետնին և նրանց վրա կախվում էին թթվասերով գինիներ («սպիրտ»)։ Բացի այդ հիշատակվում են «Ֆարդիս» և «Ջուկեյն» հին անունները, որոնք համապատասխանաբար կարելի է մեկնաբանել որպես «պարսպապատ այգի» և «վայր, որտեղ հոսում է առվակ»։ «Մալարդ» բառի ծագման մեկ այլ տարբերակ կա, ըստ որի այն ծագում է «մահալ-է արդ» (բառացի՝ վայր, որտեղ արտադրվում է ալյուր) բառից։ Ոմանք էլ կարծում են, որ անունը ծագում է «մալ-է ատ» արտահայտությունից («մահալ», կրճատ՝ մալ՝ տեղ, ատ՝ ձի), այսինքն՝ Մալարդը այն վայրն է, որտեղ շատ ձիեր ու ջորիներ են բուծում։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով, որ քաղաքի որոշ հատվածներ ունեն «Սար-Ասյաբ» (բառացի՝ ջրաղացի սկիզբ) անունը, ապա անվան ծագման երկրորդ տարբերակն ավելի համոզիչ է թվում։ Այսինքն՝ բնակավայրն ստացել է իր անվանումը, քանի որ կային ջրաղացներ, որտեղ մաղում էին ալյուր[4]։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի հնագույն մշակութային հուշարձանների շարքում անհրաժեշտ է հիշատակել Տախտ-է-Ռոստամ զրադաշտական ​​տաճարը և Իմամզադե Իբրահիմի դամբարանը, որտեղ թաղված է իմամ Հադի որդիներից սայիդ Իբրահիմը։ Տեղի բնակիչների համար գերեզմանը վաղուց ուխտագնացության կենտրոն է դարձել։ Մալարդի մոտակայքում գտնվող Մահմուդաբադ գյուղում կա ամրոց, որի շուրջը կա 4 մ բարձրությամբ պարիսպներով և 8 մ բարձրությամբ աշտարակներով ամրոց[5]։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման համակարգը Մալարդի կլիման դասակարգում է որպես ցուրտ կիսաանապատային (BSk)[6]:

Մալարդի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 6.2
(43.2)
8.9
(48)
13.8
(56.8)
20.3
(68.5)
28
(82)
32.4
(90.3)
34.7
(94.5)
35.1
(95.2)
30.2
(86.4)
24.6
(76.3)
16
(61)
10
(50)
21.68
(71.02)
Միջին օրական °C (°F) 1.2
(34.2)
3.6
(38.5)
8
(46)
13.8
(56.8)
20.7
(69.3)
24.6
(76.3)
27
(81)
27.6
(81.7)
22.6
(72.7)
17.8
(64)
10.2
(50.4)
4.9
(40.8)
15.17
(59.31)
Միջին ցածր °C (°F) −3.8
(25.2)
−1.7
(28.9)
2.3
(36.1)
7.3
(45.1)
13.4
(56.1)
16.9
(62.4)
19.4
(66.9)
20.2
(68.4)
15.1
(59.2)
11.1
(52)
4.4
(39.9)
−0.2
(31.6)
8.7
(47.65)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 43
(1.69)
35
(1.38)
39
(1.54)
33
(1.3)
17
(0.67)
5
(0.2)
2
(0.08)
2
(0.08)
4
(0.16)
15
(0.59)
26
(1.02)
32
(1.26)
253
(9.97)
աղբյուր: Climate-Data.org, բարձրություն՝ 1191 մ[6]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.amar.org.ir/english
  2. «Архивированная копия»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-04-01-ին։ Վերցված է 2017-04-24 
  3. Tehran (Iran): Counties & Cities - Population Statistics, Charts and Map
  4. شهر ملارد | جاهای دیدنی ایران
  5. جاهای دیدنی ملارد
  6. 6,0 6,1 «Climate: Malard - Climate graph, Temperature graph, Climate table»։ Climate-Data.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 December 2013-ին։ Վերցված է 9 September 2013 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Portal.svg  Իրան