Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարան
Парламент Казахстана 2017.jpg
Տեսակ
Տեսակերկպալատ խորհրդարան
Պատմություն

Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարան (ղազ.՝ Қазақстан Республикасының Парламенті), Ղազախստանի Հանրապետության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմինը, որն իրականացնում է օրենսդրական գործառույթներ։

Խորհրդարանը բաղկացած է երկու պալատներից՝ Սենատից և Մաժիլիսից, որոնք գործում են մշտական հիմունքներով։

  • Սենատ (49 տեղ)։ Սենատը կազմում են պատգամավորներ, որոնք ներկայացնում են յուրաքանչյուր մարզից, հանրապետական նշանակության քաղաքից և Ղազախստանի հանրապետության մայրաքաղաքից երկու մարդ, որոնք ընտրվում են անուղղակի ընտրողների կողմից։ Սենատի տասնհինգ պատգամավորներ նշանակվում են Հանրապետության Նախագահի կողմից։ Պատգամավորական լիազորությունների ժամկետը 6 տարի է, ընդ որում Սենատի ընտրված պատգամավորների կեսը վերընտրվում է յուրաքանչյուր 3 տարին մեկ։
  • Մաժիլիս (107 տեղ)։ 98 պատգամավոր ընտրվում է ժողովրդի կողմից համաչափ ցուցակային համակարգով՝ համազգային օկրուգի 7 տոկոսանոց արգելքներով, 9-ը՝ ընտրվում է Ղազախստանի ժողովրդի ասամբլեայի կողմից։ Պատգամավորական լիազորությունների ժամկետը 5 տարի է։

Խորհրդարանի լիազորությունների ժամկետը որոշվում է պատգամավորների Մաժիլիսի հերթական գումարման ժամանակ։

Խորհրդարանի պատգամավորը չի կարող միաժամանակ երկու պալատների անդամ լինել։

Սենատի պատգամավոր կարող է լինել երեսուն տարին լրացած, առնվազն հինգ տարվա բարձրագույն կրթություն և աշխատանքային ստաժ ունեցող, համապատասխան մարզի, հանրապետական նշանակության քաղաքի կամ Հանրապետության մայրաքաղաքի տարածքում մշտապես բնակվող անձը։

Մաժիլիսի պատգամավոր կարող է լինել քսանհինգ տարին լրացած անձը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղազախստանի խորհրդարանը փոխարինելու է եկել ներկայացուցչական իշխանության միապալատ մարմնին՝ Գերագույն խորհրդին, որն առաջին անգամ ձևավորվել է 1937 թվականի Ղազախական ԽՍՀ Սահմանադրության հիման վրա, իսկ այնուհետև՝ 1978 թվականի Ղազախական ԽՍՀ Սահմանադրության և 1993 թվականի Ղազախստանի Հանրապետության Սահմանադրության հիման վրա։ Իր գոյության ընթացքում Գերագույն խորհուրդն ընտրվել է տասներեք անգամ։

1993 թվականին բոլոր մակարդակների խորհուրդների պատգամավորները[1], ընդհուպ մինչև Գերագույն խորհուրդ, սկսեցին իրենց լիազորությունները վայր դնել։ Ավելի քան մեկուկես ամսվա ընթացքում հանրապետությունում խորհուրդների համակարգն ինքնալուծարվել է.խորհուրդների պատգամավորների ավելի քան 25 %-ը վայր է դրել իր լիազորությունները։ 1993 թվականի դեկտեմբերին Գերագույն խորհրդի նստաշրջանում որոշում կայացվեց նրա ինքնալուծարման և բոլոր լիազորությունները մինչև նոր ընտրությունները նախագահին փոխանցելու մասին։

1994 թվականի մարտի 7-ին տեղի է ունեցել 177 պրոֆեսիոնալ պատգամավորներից բաղկացած նոր խորհրդարանի ընտրություններ։ 1995 թվականի մարտի 11-ին նախագահ Նազարբաևը հրամանագիր է ստորագրել «Սահմանադրական դատարանի որոշումից բխող միջոցառումների մասին», որի հիման վրա խորհրդարանը ցրվել է։

1995 թվականի օգոստոսի 30-ին տեղի է ունեցել նոր Սահմանադրության հանրաքվե։ Նրա օգտին է քվեարկում ընտրատեղամասեր եկած ընտրողների 89,14 %-ը։ Նոր Սահմանադրության համաձայն՝ խորհրդարանը բաղկացած է երկու պալատից։

2007 թվականի օգոստոսին տեղի են ունեցել Ղազախստանի խորհրդարանի ստորին պալատի (Մաժիլիս) ընտրությունները, որոնցում հաղթանակ է տարել Նուր Օթան կուսակցությունը, որը գլխավորում է Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը՝ հավաքելով ձայների 88,05 %-ը։ Մնացած կուսակցությունները չեն հաղթահարել յոթ տոկոսանոց արգելքը։

2011 թվականի նոյեմբերի 16-ին Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեևը հրամանագիր է ստորագրել «Ղազախստանի Հանրապետության չորրորդ գումարման խորհրդարանի Մաժիլիսը ցրելու և Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի Մաժիլիսի պատգամավորների արտահերթ ընտրություններ նշանակելու մասին», որի համաձայն ստորին խորհրդարանի պալատը լուծարվել է, բնակչության կողմից կուսակցական ցուցակներով ընտրված պատգամավորների ընտրությունները նշանակվել են 2012 թվականի հունվարի 15-ին, իսկ Ղազախստանի ժողովրդի Վեհաժողովից ընտրված պատգամավորներին՝ հունվարի 16-ին։ Արդյունքում յոթ տոկոսանոց շեմը հաղթահարել են 3 կուսակցություններ։

2016 թվականի հունվարի 20-ին Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը հրամանագիր է ստորագրել «Ղազախստանի Հանրապետության հինգերորդ գումարման խորհրդարանի Մաժիլիսը ցրելու և Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի Մաժիլիսի պատգամավորների արտահերթ ընտրություններ նշանակելու մասին», որի համաձայն՝ խորհրդարանի ստորին պալատը լուծարվել է, կուսակցական ցուցակներով բնակչության կողմից ընտրվող պատգամավորների ընտրությունները նշանակվել են 2016 թվականի մարտի 20-ին, իսկ Ղազախստանի ժողովրդի Վեհաժողովից ընտրված պատգամավորներին՝ մարտի 21-ին։ Ղազախստանի Հանրապետության վեցերորդ գումարման խորհրդարանի Մաժիլիսի ընտրությունները կայացել են 2016 թվականի մարտի 20-ին։ Դրանց մասնակցել են վեց քաղաքական կուսակցություններ, որոնցից երեքը, հավաքելով ընտրողների ձայների ավելի քան 7 %-ը, անցել են խորհրդարանի Մաժիլիսի կազմի մեջ։ «Նժհ Օթան» կուսակցությունը (82,20 %), Ղազախստանի Դեմոկրատական «Ակ Ժոլ» կուսակցությունը (7,18 %), Ղազախստանի Կոմունիստական ժողովրդական կուսակցությունը (7,14%)։ Խորհրդարանի Մաժիլիսում «Նժհ Օթան» կուսակցությունից աշխատում է 84 պատգամավոր, «Ակ Ժոլ»-ից՝ 7 պատգամավոր, «ԿՆԿ»-ից՝ 7 պատգամավոր։ Ղազախստանի ժողովրդի Վեհաժողովից 9 պատգամավոր ընտրվել է վեցերորդ գումարման Մաժիլիսի կազմում՝ նախորդ գումարման 43 պատգամավորից։ Ընդհանուր առմամբ, պատգամավորական կորպուսը թարմացվել է 60 %-ով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «О досрочном прекращении полномочий верховного совета республики»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-06-02-ին։ Վերցված է 2015-04-28 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]