Կորեական թվականներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Կորեական լեզվում հաշվելու համար օգտագործվում են թվականների երկու տեսակ` բուն կորեական թվականներ և չինական ծագման թվականներ:

Թվականների կազմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուն կորեական և չինական թվականների համար 11-ից մինչև 19-ը գործում են միևնույն օրենքը` թվերը կազմվում են 10 թվի և միավորի թվի գումարման միջոցով: Օրինակ`

15 = 10 + 5 = 십 (շիպ)+ 오 (о) = 십오 (շիբո) չինական թվականների համար
15 = 10 + 5 = 열 (յոլ) + 다섯 (թասսոդ) = 열다섯 (յոլթասսոդ) կորեական թվականների համար

20-99 թվերի համար գործում է նույն օրենքը, որի ընթացքում ավելանում է միավոր թվանշան, միայն տասնյակ նշանակող թվերի կազմը այլ է. չինական թվականները կազմվում են թվի մեջ 10 քանակի բազմապատկմամբ, երբ բուն կորեական թվականներում յուրաքանչյուր տասնյակ ունի իր անունը: Օրինակ`

66 = 6 × 10 + 6 = 육 (յուկ; սեվերն. 륙) × 십 (շիպ + 육 (յուկ) → 육십육 (յուկսիմնյուկк; սեվերն. 륙십륙) չինական թվականների համար
66 = 60 + 6 = 예순 (յեսուն) + 여섯 (յոսոթ) = 예순여섯 (յեսունյոսսոթ) կորեական թվականների համար

Այն դեպքում, երբ թվանշանակարգում (տասնյակ, հարյուրավոր, հազարավոր և այլն) բազմապատկիչը միավոր է (10, 11…; 100, 101…; 1000, 1001…), ապա այն սղվում է: «15» — 십오 «շիբո» (10 + 5), բայց ոչ 일십오 «իլշիբո» (1 × 10 + 5): Ինչպես չինական, այնպես էլ կորեական մեծ թվերը բաժանվում են 4 խմբի` հարյուր հազար - 100 000 = 10 × 10 000 = 십만 (շիմման), այլ ոչ 100 × 1000 (백천, փեգչան):

Կարևոր է տարբերակել չինական և կորեական թվականները, քանի որ այդ թվականների կիրառելիության սահմանները համարյա երբեք չեն հատվում: Օրինակ, չինական ծագման թվերը կարող են օգտագործվել դասական թվականներ`

십번 (շիպ թոն, հանչա 十番, «տասներորդ համար»);
열번 (յոլ բոն, չի օգտագործվում հանչա բառը, «տաս անգամ»):

Բուն կորեական թվականներում տարիքի մատնանշման համար օգտագործվում է սայլ (살), իսկ փոխառյալ բառերի դեպքում` սե (세):

25 лет: 20 + 5 + «սայլ» = 스물다섯 살 (սիմուլթասսոդ սայլ),
25 лет: 2 × 10 + 5 + «սե» = 이십오 세 (իշիբօ սե):

Չինական թվականները օգտագործվում են նաև րոպեների հաշվման ժամանակ:

35 րոպե = 3 × 10 + 5 + «փուն» (րոպե) = 삼십오 분 (սամշիբո բուն):

Բուն կորեական թվանշանները օգտագործվում են ժամերը տասներկուժամյա համակարգում հաշվելու համար, ինչպես նաև 0:00 մինչև 12:00 24-ժամյա համակարգում ժամերը հաշվելու համար: 13:00 մինչև 24:00 ընկած ժամանակահատվածի ժամերը կարող են անվանվել միևնույն թվով:

세 시 (սե շի, գիշերվա կամ ցերեկվա ժամը 3),
십칠 시 (շիփջիլ շի си) или 열일곱 시 (յոլիլգոփ շի) — 17:00:

Հարյուրավոր թվի հաշվման ժամանակ օգտագործվում են չինական թվականներ` երբեմն կորեական թվականների հետ միախառնված.

101 կարող է կարդացվել ինչպես 백하나 (փեգհանա), այնպես նաև 백일 (փեգհիլ): Որոշ կորեական թվականներ փոփոխվում են հաշվային բառերից առաջ.

Թվական Կորեական արտասանություն Հապավում
Հանգիլ Նոր ռոմանացում Ռոմանացում Տառադարձություն Հանգիլ Նոր ռոմանացում Ռոմանացում Տառադարձություն
1 하나 hana hana հանա han հան
2 dul tul թուլ tu թու
3 set ses սեթ se սե
4 net net նեթ ne նե
20 스물 seumul sŭmul սիմուլ 스무 sŭmu սիմու

1, 2, 3, 4, և 20 թվերը հաշվելու համար օգտագործվում են հատուկ ձևեր, որոնք կազմվում են վերջին տառի սղությամբ:

  • 한 번 հան փոն (մի անգամ),
  • 두 개 թու քե (երկու իրեր),
  • 세 시 սե շի (երեք ժամ), Հյուսիասային Կորեայում այս դեպքերում օգտագործվում են չինական 삼 «սամ» թվականը. 삼시 «սամ շի»,
  • 네 명 նե մյոն (չորսը),
  • 스무 마리 սիմու մարի (քսան կենդանի):

Նմանօրինակ գործընթաց տեղի է ունենում չինական թվականների հետ.

  • 오뉴월 օնյուվոլ (մայիս և հունիս)
  • 유월 յուվոլ (հունիս)
  • 시월 շիվոլ (հոկտեմբեր)

Մի քանի բառերից առաջ բուն կորեական «3» և «4» թվականները ունեն յուրահատուկ տեսք.

  • 석 달 սոք տալ (երեք ամիս)
  • 넉 잔 նոք չան (չորս բաժակ)

Թվեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թվեր Փոխառյալ թվեր Բուն կորեական թվեր
Հանչա Հանգիլ Հնչյունաբանություն Հանգիլ Հնչյունաբանություն
0 零/空 영 (ԿԺԴՀ : 령), 공 յոն (ԿԺԴՀ: րյոն), կոն - -
1 իլ 하나 հանա
2 ի թուլ
3 սամ սեթ
4 սա նեթ
5 օ 다섯 թասսոդ
6 육 (ԿԺԴՀ: 륙) юк (КНДР: рюк) 여섯 յոսոդ
7 ջիլ 일곱 իլգոպ
8 փալ 여덟 յոդոլ
9 կու 아홉 ահոփ
10 շիփ յոլ
11 十一 십일 շիփիլ 열 하나 յոլհանա
12 十二 십이 շիփի 열 둘 յոդուլ
13 十三 십삼 շիփսամ 열 셋 յոլսեթ
14 十四 십사 շիփսա 열 넷 յոլնեթ
15 十五 십오 շիփո 열 다섯 յոլթասսոդ
16 十六 십육 (ԿԺԴՀ: 십륙) շիմնյուկприм. 1 (ԿԺԴՀ: շիմնյուկ) 열 여섯 յոլյեսոթ
17 十七 십칠 շիփչիլ 열 일곱 յոլիլգոփ
18 十八 십팔 շիփփհալ 열 여덟 յոլյեդոլ
19 十九 십구 շիփկու 열 아홉 յոլահոփ
20 二十 이십 իսիփ 스물 սիմուլ
30 三十 삼십 սամշիփ 서른 սորին
40 四十 사십 սաշիփ 마흔 մահին
50 五十 오십 օսիփ սվին
60 六十 육십 (ԿԺԴՀ: 륙십) յուքշիփ (ԿԺԴՀ: րյուքսիփ) 예순 յեսուն
70 七十 칠십 ջիլշիփ 일흔 իլհին
80 八十 팔십 փհալշիփ 여든 յոդին
90 九十 구십 քուսիփ 아흔 ահին
100 փեք прим. 2 он
1000 ջոն 즈믄прим. 2 չիմին
100004 ման 드먼 / 골прим. 2 թիմոնн /
քոլ
100 000 000 8 օք прим. 2 չալ
1012 չօ прим. 2 ուլ
1016 քյոն - -
1020 հէ - -
1024 չա - -
1028 յան - -
1032 քու - -
1036 քան - -
1040 չոն - -
1044 չէ - -
1048 քիկ - -
1052 or 1056 恒河沙 항하사прим. 4 հանհասա - -
1056 or 1064 阿僧祇 아승기прим. 4 ասինքի - -
1060 or 1072 那由他 나유타прим. 4 նայութհա - -
1064 or 1080 不可思議 불가사의прим. 4 փուլգասաիյ - -
1068 or 1088 無量大數 무량대수прим. 4 մուրյանդեսու - -

Ծանոթություն.

  • Ծանոթություն 1. այստեղ գործում են կորեական հնչյունաբանության օրենքները:
  • Ծանոթություն 2. այս թվականները համարվում են հնացած և չեն օգտագործվում:
  • Ծանոթություն 3. այս թվերի անվանումները բուդդայական տեքստերի խոսքեր են, հասարակ կյանքում դրանք չեն օգտագործվում: Գիտնականները հաճախ վիճում են այդ բառերի թվային հստակ իմաստների շուրջ:
  • Ընդհանրապես, 1020-ից բարձր թվականները հիմնականում չեն օգտագործվում:

Արտասանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաշվային բառերի և թվերի սկզբնական բաղաձայնները, որոնք հաջորդում են բուն կորեական «յոդոլ» (ութ) և «յոլ» (տաս) թվականներին, հնարավորին չափով դառնում են լարված:

  • 열 셋 յոլսեթ (13) արտասանվում է ինչպես 열쎗 յոլսսյոթ;
  • 여덟 권 յոդոլկվոն (ութ գիրք) արտասանվում է ինչպես 여덜꿘 յոդոլկկվոն

Մի քանի թվականներ ունեն երկար ձայնավորներ (2: 둘, 3: 셋, 4:넷), բայց այլ թվականների հետ զուգորդման կամ բառակապակցությունների հետ դրանք դառնում են կարճ (12, 13, 14…): Թվականների մեջ գործում են նաև բոլոր հասարակ հնչյունաբանական փոփոխությունները. 66 (예순 여섯) արտասանվում է 예순녀섣 (յեսուննյոսոթ), իսկ 70 (칠십)` 칠씹 չհիլսսիփ:

Կորեական թվականների հետ օգտագործվող վերջածանցները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

번(番), 호(號), 차(次), 회(回) վերջածանցները միշտ օգտագործվում են չինական թվականների և արաբական թվերի հետ.

Մետրոպոլիտենի համար երկու գիծ - (이호선, հանչա 二號線, իհոսան), Ուղի համար 37 (37번국도, հանչա 37番國道): Առանց համարի և համարով թվերը չեն կարող փոխարինել միմյանց, օրինակ 906호(號) նշանակում է «906 բնակարան»` որպես փոստային հասցե, իսկ 906 առանց «호» չի կարող նշանակել գրասենյանկ կամ բնակարան: (제, 第)` «չէ» բառը հիմնականում օգտագործվում է մի քանի դեպքերի հաջորդականությունը կազմելու համար, օրինակ` Օլիմպիադան:

Ֆինանսական թվեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաճառականության մեջ օգտագործվում են թվեր, որոնք գրված են հանչայում, որպեսզի կեղծումներից ու միարժեքությունից հնարավոր լինի խուսափել

1
2
3
7
10
100
1000

Հեռախոսահամարների և այլ հաջորդական թվերի թելադրման ժամանակ թվերի չինական 1 և 2 թվերի անվանումները փոխարինվում են բուն կորեականով: Օրինակ`

555—1212 արտասանվում է о-о-о, հանա-թուլ-հանա-թուլ (오오오 하나둘하나둘) о-о-о, իլ-ի-իլ-ի փոխարեն (오오오 일이일이), քանի որ չինական թվերը հեշտ է շփոթել:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

J.J. Song The Korean language: Structure, Use and Context (2005 Routledge) pp. 81ff.