Կիստա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կիստա
Տեսակ հիվանդություն
Ենթադաս lesion
MedlinePlus 003240
MeSHID D003560
Cysts Վիքիպահեստում
Բրոնխիալ կիստայի միկրոլուսանկար:

Կիստա (հուն.՝ κύστις-պղպջակ), հյուսվածքներում կամ օրգաններում առաջացող ախտաբանական խորշ է, որն ունի պատեր և պարունակություն:

Պաթանատոմիա և պաթոգենեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիստայի չափը, պարունակությունն ու պատի կառուցվածքը լինում են տարբեր՝ կախված առաջացման մեխանիզմից և ժամանակից, տեղայնացումից և այլն: Տարբերակում են իրական և կեղծ կիստաներ: Իրականները ծածկված են էպիթելային հյուսվածքով, կեղծերը՝ հատուկ ծածկույթ չեն ունենում: Կիստաները լինում են բնածին և ձեռքբերովի, այսինքն՝ առաջանում է հյուսվածքի կամ օրգանի թերի աշխատանքի հետևանքով: Ըստ ձևավորման մեխանիզմի տարբերակում են՝ ռետենցիոն, պարազիտար, տրավմատրիկ, դիզօնտոգենետիկ, ուռուցքային կիստաներ:

Ռետենցիոն կիստաները, որպես կանոն, ձեռքբերովի են, հանդիպում են տարբեր գեղձային-սեկրեցիային օրգաններում: Նրանք առաջանում են գեղձերում սեկրեցիայի արտահոսքի դժվարացման կամ ընդհանրապես դադարեցման հետևանքով: Սեկրեցիան՝ կուտակվելով ծորաններում կամ գեղձային մասնիկում, ձգում է այն, առաջացնելով աստիճանաբար մեծացող խոռոչ, որն ունի՝ ճարպային, լորձային, ջրային և այլ պարունակություն: Այդպիսին են ճարպագեղձերի, թքագեղձերի, կաթնագեղձերի, ձվարաների ֆոլիկուլյար, ենթաստամոքսային գեղձի, շագանակագեղձի և այլ կիստաները[1]:

Ռամոլիկ կիստերն առաջանում են կոնկրետ մեռած հյուսվածքների (արյունազեղման, բորբոքման, ինֆարկտի հետևանքով ) փափկեցման, նոսրացման և ներծծման հետևանքով: Այդպիսի կիստայի պատերը կազմված են այն օրգանի հյուսվածքից, որտեղ նա գտնվում է, բայց հետագայում կարող է փոխարինվել կապային հյուսվածքով: Ռամոլիկ կիստաները հանդիպում են գլխուղեղում և ողնուղեղում: Այդպիսի կիստաների շարքին են դասվում՝ ձվարանների դեղին մարմնով կիստաները, ատամի, ոսկրային կիստաները:

Պարազիտար կիստաներն իրենցից ներկայացնում են թրթուրի փուլում գտնվող երիզորդներ որդերի պղպջակներ (էխինոկոկ, խոզի երիզորդ):

Տրավմատիկ կիստաներն առաջանում են էպիթելային հյուսվածքների տեղահանման արդյունքում: Դրանց շարքին են դասվում մատերի ֆալանգների և ափերի տրավմատիկ էպիթելային կիստաները համապատասխան հյուսվածք էպիթելային ծածկույթի ներդրմամբ, որի արդյունքում կուտակվում է սեկրետոր և առաջացնում պարկ:

Դիզօնտոգենետիկ կիստաները հիմնականում բնածին են: Դրանք իրենցից ներկայացնում են կիստայանման վերափոխումներ, երբեմն՝ պահպանված սաղմնային ուղիներում և ճաքերում, կամ առաջանում են շարժվող հյուսվածքներում՝ սաղմի ձևավորման ընթացքում: Դիզօնտոգենետիկ շարքին են դասվում խռիկավոր ճեղքերում պահպանված կիստաները, կիստաներ՝ աղեստամոքսային տրակտի մնացորդներից, շագանակագեղձի կիստաներ, բազմաթիվ երիկամների, լյարդի, թոքերի և կենտրոնական նյարդային համակարգի կիստաներ:

Ուռուցքային կիստաներն առաջանում են այն դեպքում, երբ աճող ուռուցքային հյուսվածքը՝ խախտված նյութափոխանակության և քաղցկեղի գործընթացի զարգացման արդյունքում ձևավորում է մեկ և բազմաշերտ խորշեր: Այդպիսի կիստաները հաճախ ձևավորվում են գեղձային օրգաններում (թքագեղձերի կիստոզ ադենոմա, կիստոզ լինֆանգիոմա, կիստոզ ամելոբլաստոմա):

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիստայի կլինիկական դրսևորումը կախված է տեսակից, տեղայնացումից, մեծությունից, ինչպես նաև առաջացած բարդության բնույթից: Փոքր կիստաները կարող են ախտանշաններ չունենալ: Այն դեպքում, երբ կիստաներն անհարմարություն են պատճառում, առաջացնում են ցավի զգացում, խախտում են օրգանի ֆունկցիան կամ սպառնում են որևէ բարդության, կատարվում է կիստայի մեկուսացված կամ օրգանի հետ (օրգանի մի մասի) հեռացում: Երիկամների, լյարդի, ենթաստամոքսային գեղձի շատ կիստաներ կարող են բուժվել պունկցիայի կամ դրենաժի միջոցով՝ ուլտրաձայնային հսկողության ներքո:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրծքագեղձի կիստա