Կարոլինում (Ցյուրիխ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարոլինում
Տեսակկառույց և համալսարան
Երկիր Շվեյցարիա
ՏեղագրությունՑյուրիխ
Ճարտարապետական ոճՆեոռոմանական ճարտարապետություն
Հարկեր3
ՍեփականատերՑյուրիխ
Հիմնադրված է1849
Ժառանգության կարգավիճակՇվեյցարիայի ազգային նշանակության մշակութային արժեք
Քարտեզ
Քարտեզ

Կարոլինում (Carolinum, երբեմն նաև՝ Prophezei կամ Prophezey), կրթական հաստատություն, Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետի նախորդը, որը հիմնադրվել է 1525 թվականին։ Որպես շինություն՝ հանդիսանում է Ցյուրիխի Գրոսմյունստեր և Կարոլինում (Ehemalige Mädchenschule am Grossmünster) նախկին վանական համալիրի մի մասը, որը գրանցված է ազգային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային արժեքների շվեյցարական ցանկում՝ որպես Ա դասի օբյեկտ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարոլինումը և Գրոսմյունստերը Էմիլ Շուլհեսի կտավում, 1835
Նախկին համալիրը, տեսարան Գրոսմյունստերի տաճարի աշտարակից

Ցյուրիխի պաշտոնական ակադեմիական կրթությունն իր արմատներն ունի միջնադարյան քոլեջներում և քաղաքային դպրոցներում։ Եվրոպական ուշ միջնադարում հիշատակվում է Կարոլինումը, որը կապված է եղել Գրոսմյունստեր վանքի և նրա եկեղեցական կանոնների հետ։ Ցյուրիխում ռեֆորմացիայի սկսվելուց հետո այնտեղ սովորելը կարևոր քայլ է դարձել ապագա բողոքական աստվածաբանների պատրաստման գործում։ Ինչպես մյուս ուսումնական հաստատությունները, այն կրում է Կարլ Մեծի անունը («Կարոլ» կամ շվեյցարա-գերմաներեն՝ «Կարլ»)։

1523 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Ցյուրիխի քաղաքային խորհրդի հանձնարարությամբ բարեփոխիչ Ուլրիխ Ցվինգլին նախաձեռնել է նախկին լատինական «Prophezey» կամ «Prophezei» դպրոցի վերափոխումը բարեփոխված աստվածաբանների վերապատրաստման կենտրոնի, որտեղ դասերը սկսվել են 1525 թվականի հունիսի 19-ին։ Ամենօրյա դասախոսությունները («Lezgen» կամ «Lectiones», բառացի՝ դասեր) անվճար էին Ցյուրիխ քաղաքի քաղաքային և գյուղական շրջաններից եկած բոլոր այցելուների համար, դրանք լավ կրթված մարդիկ էին։ Հենրիխ Բուլինգերի Schola Tigurina-ն հավանաբար ազդել է բազմաթիվ այլ հաստատությունների կրթության վրա, սկսած 1559 թվականից[1]։ 18-րդ դարում Bullinger's Schola Tigurina-ն միավորվել է աստվածաբանական ֆակուլտետի և այն ժամանակվա Կարոլինումի միջնակարգ դպրոցի բարձր դասարանների հետ։ Նախկին Գրոսմյունստեր վանքի աշխարհիկացված կանոնիկոսները պատասխանատու են եղել ամբիոնների և դասախոսների ֆինանսավորման համար։ Բացի աստվածաբանական առարկաներից և դասական լեզուներից, 1541 թվականին ստեղծվել է բնագիտության բաժինը (Կոնրադ Հեսներ), 1731 թվականին՝ քաղաքագիտության (Յոհան Յակոբ Բոդմեր), իսկ 1782 թվականին՝ բժիշկների պատրաստման վիրաբուժական ինստիտուտ[2]։

1832 թվականին Chorherrenstift համայնքի վերանալուց հետո շենքը վաճառվել է Ցյուրիխ կանտոնին։ 1849 թվականին կառույցները քանդվել են և փոխարինվել Գուստավ Ալբերտ Վեգմանի շենքով։ Կանանց գիմնազիայի Grossmünsterplatz (այժմ՝ Töchterschule) շենքը, աղջիկների քաղաքային միջնակարգ դպրոցը, կառուցվել է 1875 թվականին, գիմնազիան այդտեղ է գտնվել մինչև 1976 թվականը, երբ այնտեղ է տեղափոխվել Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետը[3]։

Ցյուրիխի ներկայիս համալսարանը գտնվում է Կարոլինումում և օգտագործում է իր նախկին տարբերանշանը՝ Գրոսմյունստեր եկեղեցու ուրվագիծը։ Ենթադրվում է, որ համալսարանը ստեղծվել է Կարոլինումի հաստատությունների կանոնների ավանդույթի համաձայն[4]։

Հայտնի դեմքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թեոդոր Բիբլիանդեր, դասախոս
  • Յոհան Յակոբ Բոդմեր, դասախոս
  • Հայնրիխ Բուլինգեր, դասախոս
  • Կոնրադ Հեսներ, դասախոս
  • Կոնրադ Պելլիկան, դասախոս
  • Յոսիա Զիմլեր, դասախոս
  • Պյոտր Մարտիր Վերմիգլի, դասախոս

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շենքը գտնվում է Kirchgasse 9 հասցեում՝ Grossmünsterplatz հրապարակում։ Արևելյան կողմից սահմանակից է Գրոսմյունստեր եկեղեցուն, հարավ-արևելքից՝ Նոյմարկտին և հյուսիս-արևմուտքից՝ Ցյուրիխի Մյունստերհոֆ հրապարակին։

Վանք և Կարոլինում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանքի ներքին տեսք

Chorherrenstift Grossmünster եկեղեցու նախկին վանական համալիրը, որը Ավգուստինյան կանոնիկոսների տեղական մասնաճյուղն է եղել, թվագրվում է 12-րդ դարի վերջով։ Վանքը լուծարվել է 1832 թվականին՝ տեղ բացելով աղջիկների դպրոցի համար։ Վանական համալիրը մասամբ ավերվել է, մասամբ ինտեգրվել նոր շենքին, որի կառուցվածքը հիմնված է եղել սկզբնական ճարտարապետության վրա, սակայն ներառում է ճարտարապետի կողմից կատարված բազմաթիվ փոփոխություններ[5]։ Նախկին վանքում կազմակերպվել են նաև Ցվինգլիին և Ռեֆորմացիայի ժամանակաշրջանի այլ հայտնի անձանց նվիրված մշտական ցուցահանդեսներ[6]։

Բույսերի այգին

Վանական համալիրը վերականգնվել է 2009 թվականին, մաքրվել են ավազաքարային ճարտարապետական տարրերը, իսկ ներքին այգին վերափոխվել է ProSpecieRara հիմնադրամի համագործակցությամբ։ Մշակութային և պատմական դեկորատիվ բույսերի հավաքումը սկսել է բնագետ և խորագիտակ Կոնրադ Հեսները, ով իր վերջին հանգրվանն է գտել վանքում[5]։ Գեսները, ի թիվս այլ բաների, զբաղվում էր ուսուցմամբ, այդ պատճառով էլ արտաքին բակի նորացված այգին նվիրված էր հողի, կրակի, ջրի և օդի թեմային, որը ներկայացնում էր մշակութային և պատմական դեկորատիվ բույսերի չորս ծաղկանոցներ[6], որոնք նման էին Բուսաբանական այգու Գեսների-այգուն։

Ներկա վիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1832 թվականին Chorherrenstift միաբանության վերացումից հետո և մինչև 1849 թվականը շենքերը հիմնականում քանդվել են և փոխարինվել ռոմանական վերածննդի ոճի Վեգմանի շենքով[3]։ Ֆակուլտետի ներկայիս շենքը կառուցվել է Գուստավ Ալբերտ Վեգմանի նախագծով 1843-1849 թվականներին։ Քանդման ժամանակ վանական համալիրն ապամոնտաժվել է, ավելացվել են բազմաթիվ նոր մասեր և 1851 թվականին ինտեգրվել է նոր շենքին։ Գրոսմունստեր եկեղեցու շենքը պատկանում է Ցյուրիխի կանտոնին, իսկ կցակառույցը, որը նախկինում մենաստան է եղել, պատկանում է Ցյուրիխ քաղաքին։ 1976 թվականից այն վարձով է տրվել Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետին[5]։

Մշակութային ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրոսմյունստերը և Կարոլինումը (Ehemalige Mädchenschule am Grossmünster) ընդգրկված են ազգային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային արժեքների շվեյցարական ցանկում՝ որպես ազգային նշանակության Ա դասի օբյեկտներ[7]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Daniel Gutscher: Das Grossmünster in Zürich. Eine baugeschichtliche Monographie. Beiträge zur Kunstgeschichte der Schweiz, Volume 5. Redaction by Catherine Courtiau, Stefan Biffiger, Gian-Willi Vonesch. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte Stäfa, Bern, 1983, ISBN 3-85717-017-4

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Emidio Campi (2008)։ «175 Jahre Universität Zürich und ihre Vorgeschichte» (German)։ UZH։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-11-29-ին։ Վերցված է 2014-11-15 
  2. Sebastian Brändli (2011-01-28)։ «Universität Zürich» (German)։ HDS։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-11-29-ին։ Վերցված է 2014-11-15 
  3. 3,0 3,1 «Kantonsschule Hohe Promenade» (German)։ alt-zueri.ch։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-11-28-ին։ Վերցված է 2014-11-16 
  4. «UZH Theologische Fakultät: Vor der Universität» (German)։ University of Zürich։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2014-11-15 
  5. 5,0 5,1 5,2 «Kreuzgang Grossmünster – Oase der Besinnung» (German)։ Hochbaudepartement Stadt Zürich։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-11-29-ին։ Վերցված է 2014-11-16 
  6. 6,0 6,1 «Sanierter Kreuzgang Grossmünster» (German)։ Hochbaudepartement Stadt Zürich։ 2009-10-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-11-29-ին։ Վերցված է 2014-11-16 
  7. «A-Objekte KGS-Inventar»։ Schweizerische Eidgenossenschaft, Amt für Bevölkerungsschutz։ 2015-01-01։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-10-01-ին։ Վերցված է 2015-09-13 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]