Կատրինա (փոթորիկ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կատրինա
Hurricane Katrina August 28 2005 NASA.jpg
Տեսակ Atlantic hurricane
Երկիր Flag of the United States.svg ԱՄՆ և Flag of the Bahamas.svg Բահամյան Կղզիներ
Ժամանակի սկիզբ օգոստոսի 23, 2005[1]
Ժամանակի վերջ օգոստոսի 31, 2005[1]
Կոորդինատներ: 29°58′0.0012001000037915″ հս․ լ. 90°3′9.9989768184605e-08″ ամ. ե. / 29.966667000027779721449° հս․. լ. 90.05000000002777937879727688° ավ. ե. / 29.966667000027779721449; 90.05000000002777937879727688
Hurricane Katrina Վիքիպահեստում
«Կատրինա» փոթորիկը 2005 թվականի օգոստոսի 28-ին
Կատրինա փոթորկի հետագիծն ամպամածության ու ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանի ֆոնին 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին
«Կատրինա» փոթորիկը 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին

«Կատրինա» փոթորիկ (անգլ.՝ Hurricane Katrina), ամենից ավերիչ փոթորիկը Միացյալ Նահանգների պատմության մեջ[2]։ Այն եղել է 5 կատեգորիայի փոթորիկ՝ ըստ Սաֆիր-Սիմփսոնի փոթորիկների սանդղակի և վեցերորդ ամենաուժեղ փոթորիկը Ատլանտյան ջրավազանում՝ դիտումների պատմության ողջ ընթացքում։ Տեղի է ունեցել 2005 թվականի օգոստոսի վերջին։ Ամենածանր վնասը հասցվել է Նոր Օռլեանին Լուիզիանայում, որտեղ ջրի տակ է հայտնվել քաղաքի տարածքի շուրջ 80 %-ը։ Աղետի արդյունքում զոհվել է 1836 մարդ, իսկ տնտեսական վնասը կազմել է $125 մլրդ (գնահատում, 2007)[3]։

Օդերևութաբանական պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոթորիկն սկսել է ձևավորվել 2005 թվականի օգոստոսի 23-ին Բահամյան կղզիների մոտակայքում։ Օգոստոսի 25-ին այն անցել է Ֆլորիդայի ափի վրայով՝ Մայամիից ոչ հեռու և ուղղվել դեպի Մեքսիկական ծոց։ Նախքան Միացյալ Նահանգների սահմանին հասնելը փոթորիկն ստացել է վտանգավորության 5-րդ աստիճան ըստ Սաֆիր-Սիմփսոնի սանդղակի։ Փոթորկի ժամանակ քամու արագությունը հասել է 280 կմ/ժ։ Ափին հասնելուց մի քանի ժամ առաջ փոթորիկը թուլացել է մինչև 4-րդ կատեգորիայի[4]։

Նախապատրաստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոթորկի՝ Մոքսիկական ծոցին մոտենալու ժամանակ տարհանվել են նավթային կայանների անձնակազմները։ Միսիսիպիի ու Ֆլորիդայի ռազմական բազաներից տարհանվել են ինքնաթիռները, երկու նավ հեռացել են նավահանգստից[5]։ ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը Լուիզիանա, Միսիսիպի, Ալաբամա և Ֆլորիդա նահանգները հայտարարել է աղետի գոտի[5]։

Կիրակի օրը՝ 2005 թվականի օգոստոսի 28-ին, Նոր Օռլեանի քաղաքապետը հայտարարել է պարտադիր տարհանում[6]։ Մարդկանց զանգվածային տարհանման պատճառով ավտոմայրուղիներում ձևավորվել են մեծ խցանումներ[6][7]։ Քաղաքից ու նրա ծայրամասերից հեռացել է ավելի քան մեկ միլիոն մարդ, որ կազմել է տեղի բնակչության շուրջ 80 %-ը[5]։ Խանութների ու բենզալցակայանների դիմաց առաջացել են երկար հերթեր։ Փախստականները փորձել են հավաքել ջրի, պարենամթերքի ու բենզինի պաշար։

Սակայն ոչ բոլոր բնակիչներն են ի վիճակի եղել տարհանվել։ Տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ ապրել են ծայրահեղ աղքատության պայմաններում և չեն ունեցել նյութական միջոցներ ճանապարհածախսի և հյուրանոցի համար։ Հասարակական տրանսպորտը դադարեցրել է աշխատանքը, և առանց սեփական ավտոմեքենայի քաղաքից հեռանալը չափազանց դժվար։ Նոր Օռլեանում մնացել է շուրջ 150 հազար մարդ, որոնց մեծ մասը եղել են աղքատ թաղամասերի բնակիչներ[7]։ Օգոստոսի 28-ին քաղաքային իշխանությունները քաղաքում մնացածներին որպես ապաստարան առաջարկել են «Սուպերդոում» փակ մարզադաշտը։ «Սուպերդոում» մարզադաշտում ապաստանել է շուրջ 30 հազար մարդ[6]։

Հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկուշաբթի օրը՝ 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին, «Կատրինա» փոթորիկը հասել է Միացյալ Նահանգների հարավարևելյան ափին Լուիզիանա և Միսիսիպի նահանգների շրջանում։ Նրա ազդեցության գոտում են հայտնվել Լուիզիանա նահանգը, Միսիսիպիի հարավային ու կենտրոնական հատվածը, Ալաբամայի հարավը, Ջորջիայի արևմուտքը, Ֆլորիդայի արևմուտքն ու հարավը։

Լուիզիանա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Օռլեանի 70 %-ը գտնվում է ծովի մակարդակից ցածր բարձրության վրա, և քաղաքը երեք կողմից շրջապատված է ջրով՝ Մեքսիկական ծոց, Միսիսիպի գետ և Պոնչարտրեյն լիճ[5]։

Օգոստոսի 29-ի վաղ առավոտյան Նոր Օռլեանը պաշտպանող ամբարտակները ճեղքվել են մի քանի տեղում։ Սկսվել է քաղաքի ու նրա շրջակայքի հեղեղումը։ «Սուպերդոումի» տանիքը վնասվել է ուժեղ քամուց։ Հեղեղված շրջանների բնակիչներին փրկել են նավակների ու ուղղաթիռների օգնությամբ։

Հեղեղված Նոր Օռլեանը.

Միսիսիպի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միսիսիպի նահանգի ափամերձ շրջանները, ներառյալ նաև Գալֆպորտ-Բիլոքսի-Պասկագուլա ագլոմերացիան, խիստ վնասներ են կրել։ Մեքսիկական ծոցին ամիջապես հարող տարածքներն ամբողջովին ավերվել են։

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 800 հազար մարդ մնացել է առանց էլեկտրաէներգիայի ու հեռախոսային կապի[8]։
  • Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ զոհերի քանակը կազմել է 1407 մարդ, ըստ ավելի ուշ տվյալների՝ 1600[9] , նրանցից ավելի քան 720-ը՝ Նոր Օռլեանում, դրանից բացի՝ 2005 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով՝ 47 մարդ համարվել է անհետ կորած[10]։ Փրկարարական գործողությունների իրականացման ընթացքում (2005 թվականի սեպտեմբեր) ենթադրություններ են արվել մի քանի հազար կամ տասնյակ հազարավոր զոհերի մասին, սակայն դրանք չեն հաստատվել։
  • Ամերիկյան Newsweek ամսագրի անցկացրած հարցման համաձայն՝ հարցմանը մասնակցածների միայն 38 %-ն է հավանության արժանացրել Բուշի ու նրա վարչակարգի գործողությունները և այն, թե ինչպես են նրանք հաղթահարել աղետի հետևանքները[11]։ 2005 թվականի սեպտեմբերին Pew հետազոտական կենտրոնի կողմից անցկացված հարցման արդյունքների համաձայն՝ Բուշի գործողությունները հավանության է արժանացրել հարցման մասնակիցների 40 %-ը[12]։

Հանցագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կատրինա» փոթորկի ժամանակ կատարված հանցագործությունների մասին տվյալները չափազանցվել են զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից։ Հանցագործությունների մասին վերջիններիս տարածած որոշ լուրեր ընդհանրապես չեն ունեցել իրական հիմքեր։ Նոր Օռլեանի ոստիկանություները հաստատել է արտակարգ իրավիճակի մեկ շաբաթվա ընթացքում կատարված սպանության չորս դեպք, ինչը մոտավորապես հավասար է միջին ցուցանիշին Նոր Օռլեանի համար[13]։

Օգոստոսի 30-ին CNN հեռուստաընկերությունը հայտնել է քաղաքում կատարվող զանգվածային կողոպուտի մասին։ Ըստ հեռուստաընկերության ներկայացրած տվյալների՝ «հարյուրավոր մարդիկ» Կանալ-սթրիթ փողոցի շրջանում և Ֆրանսիական թաղամասի սահմանին ջարդել են խանութների ապակիներն ու տարել ապրանքը[14]։

Սեպտեմբերի 1-ին СМИ-ն հայտնել է քաղաքային հիվանդանոցում տեղի ունեցած հրաձգության մասին։ Ըստ բժշկի խոսքերի՝ հիվանդանոցը մի քանի անգամ ենթարկվել է հրաձգության։ Կրակ է բացվել այն պահին, երբ տեղի է ունեցել հիվանդներին տեղավորել են տեղափոխման համար։ Դրանից առաջ կրակի էին ենթարկվել հիվանդներին տեղափոխող նավակները, որոնցից մեկը շրջվել է[15]։

Սեպտեմբերի 1-ին ԱՄՆ արտակարգ իրավիճակների դաշնային գործակալությունը հայտարարել է, որ փրկարարական աշխատանքները ժամանակավորապես դադարեցվում են հանցագործությունների պատճառով։ Ափի պաշտպանության ներկայացուցչի խոսքերով՝ փրկարարները խուսափում են գնալ այն շրջաններ, որտեղ հնչում են կրակոցներ[16]։

Վնաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տնտեսական վնասը կազմել է 125 մլրդ դոլար (գնահատում, 2007)[3]։

Տուժած շրջանների վերականգնման համար ԱՄՆ Կոնգրեսը հատկացրել է 110 մլրդ դոլար[17]։ 2005 թվականի օգոստոսի դրությամբ՝ ավելի քան 100 հազար ընտանիք ապրել է թրեյլերներում տունը կորցնելու պատճառով[17]։

Իշխանությունների գործողություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ՝ աղետի գոտում փրկարարական աշխատանքներին մասնակցել է ԱՄՆ ազգային գվարդիայի 43 հազար մարտիկ, ափային պաշտպանության 4 հազար ծառայող և կանոնավոր բանակի շուրջ 15 հազար զինծառայող[18]։

Իշխանությունների ներկայացուցիչների գործողությունները ենթարկվել են քննադատության[19]։ Լուիզիանայից ընտրված սենատոր, հանրապետական Դևիդ Վիտերն ամենացածր գնահատականն է տվել Բուշի վարչակազմին աղետի հետևանքների վերացման ուղղղությամբ իշխանությունների գործադրած ջանքերի առումով։ Ամերիկացի ռեժիսոր և հասարակական գործիչ Մայքլ Մուրը 2005 թվականի սեպտեմբերին իր բաց նամակում երկրի ղեկավարությանը մեղադրել է ինժեներական զորքերի ծախսերի կրճատման համար, ինչը, նրա կարծիքով, հանգեցրել է ծանր հետևանքների։ Մուրը նաև նշել է[20].

Այն օրը, երբ քաղաքի վրա տապալվեց փոթորիկը, միստր Բուշը, Ջոն Մաքքեյնը (սենատոր) իրենց հարուստ ընկերների հետ իրենց պատվում էին տորթով։ Իսկ հետո ողջ օրվա ընթացքում Բուշը կիթառ է նվագել, որը նրան տվել էլ ինչ-որ «քանթրի» կատարող։ Եվ այս ամենն այն ժամանակ, երբ Նոր Օռլեանը սուզվում էր ջրի տակ։

Նյույորքցի ռեփեր Մոս Դեֆը փողոցում կատարել է իր «Dollar Day» (այլ անվանում՝ «Katrina Clap») երգը, որում նախագահին մեղադրում է աղետի ժամանակ ցուցաբերած ոչ տեղին ու անբավարար արձագանքի համար, և ձերբակալվել է առանց թույլտվության ելույթ ունենալու համար։

2006 թվականին Միացյալ Նահանգների բնակչության շուրջ 60 %-ը, հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքների համաձայն, վատատեսորեն է վերաբերվել իշխանությունների՝ բնական աղետներին դիմակայելու ունակությանը[17]։

Արտացոլումը զանգվածային մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կատրինա» փոթորկի ժամանակ Նոր Օռլեանում տեղի ունեցած դեպքերն ընկած են ֆրանսիացի արձակագիր Լորան Գոդեի «Ouragan» գրքի հիմքում։

«Կատրինա» փոթորիկը ոգեշնչել է Linkin Park խմբին՝ ստեղծելու The Little Things Give You Away երգը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 International Best Track Archive for Climate Stewardship
  2. Knabb Richard D; Rhome, Jamie R.; Brown, Daniel P (December 20, 2005; updated August 10, 2006)։ «Tropical Cyclone Report: Hurricane Katrina: 23–30 August 2005» (PDF)։ National Hurricane Center։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2006-05-30 
  3. 3,0 3,1 Экономический ущерб от урагана
  4. «Path to disaster»։ National Geographic։ Special edition: Katrina: 36–37։ 2005 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Рогожникова Е. Водная пустыня на юге США // Лента.ру, 30 августа 2005
  6. 6,0 6,1 6,2 «The chaos of evacuation»։ National Geographic։ Special edition: Katrina: 80–81։ 2005 
  7. 7,0 7,1 Алексеева А. и др. Чисто американская трагедия // Эксперт, № 34 (480), 12 сентября 2005
  8. Новости KM.RU. IHT: Климатические изменения способствуют увеличению экологических мигрантов(չաշխատող հղում)
  9. Ужас Америки: 2 года спустя
  10. «Hurricane Katrina landfall Impact» (անգլերեն)։ www.katrinahelp.info։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2011-01-09 
  11. Howard Fineman (19 September 2005)։ «A Storm-Tossed Boss»։ A Storm-Tossed Boss (անգլերեն)։ Newsweek։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2010-12-21 
  12. «Rating Bush»։ Two-In-Three Critical Of Bush's Relief Efforts (անգլերեն)։ Pew Reseach Center։ 8 September 2005։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2010-12-21 
  13. No. 1195: Katrina’s Myth and Media
  14. Сотни людей бьют стекла и выносят товары из магазинов Нового Орлеана Արխիվացված է Սեպտեմբեր 23, 2005 Wayback Machine-ի միջոցով: // РИА Новости, 30 августа 2005
  15. Больница в Новом Орлеане несколько раз подверглась обстрелу Արխիվացված է Սեպտեմբեր 25, 2005 Wayback Machine-ի միջոցով: // РИА Новости, 1 сентября 2005
  16. Новый Орлеан: преступность мешает спасательной операции // РИА Новости, 1 сентября 2005
  17. 17,0 17,1 17,2 Ершов Ю. Американцы вспоминали «Катрину» // Российская газета, № 4157, 30 августа 2006
  18. Белоусов В. Кто ответит за «Катрину» // Российская газета, № 3868, 8 сентября 2005
  19. Зорин А., Шаповалов А. Буш оставил поле боя // Российская газета № 3871, 10 сентября 2005
  20. Мур обвиняет власти в просчётах, повлекших трагедию в Новом Орлеане // РИА Новости, 12 сентября 2005

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]