Կատաղի վարունգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կատաղի վարունգ
Կատաղի վարունգ
Կատաղի վարունգ
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Դդմածաղկավորներ (Cucurbitales)
Ընտանիք Դդմազգիներ (Cucurbitaceae)
Տրիբա Bryonieae
Ցեղ Ecballium
Տեսակ Կատաղի վարունգ (E. elaterium)
Միջազգային անվանում
Ecballium elaterium

Կատաղի վարունգ, իշավարունգ (լատ.՝ Ecballium elaterium), դդմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։

Լատիներեն անվանումը գալիս է հին հուն․՝ ἐκβάλλω - «նետել», պտղի կառուցվածքից կախված[1]։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցողունը փռվող է կամ կանգուն, անհարթ, առանց խիղբերի, բարձրությունը՝ մինչև 1 մ։ Տերևները սրտաձև են, հերթադիր՝ թույլ բլթակավոր։ Ծաղիկները բաց դեղնավուն են, միատուն (հանդիպում են նաև երկտուն), բաժանասեռ, արականները՝ ողկույզներով, իգականները՝ մեկական։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը սալորի մեծության հյութալի բազմասերմ դդմիկ է։

Տարածում և էկոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված է Ազորյան կղզիներում, Փոքր Ասիայում, իսկ հարավում եվրոպական՝ Ռուսաստանի Ղրիմում, Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում։ ՀՀ-ում հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Տավուշի և Արմավիրի մարզերում։ Աճում է ճամփեզրերին, թեթևակի աղուտ-ալկալի և կավային լանջերին։ էջմիածնի, Իջևանի ճանապարհների եզրերին։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պտուղները երկարավուն են, սալորի մեծության, հյութալի։ Հասուն վիճակում ամենաթեթև հպումից պոկվում են պտղակոթունից. միջից դուրս են ժայթքում սերմերը և դառնահամ լորձնային հեղուկը (նպաստում է սերմերի տարածմանը)։ Հասունացածը թեթևակի հպումից պոկվում է պտղակոթունից՝ արտանետելով սերմերը և լորձնային դառնահամ հեղուկ։ Պտուղը պարունակում է գլիկոզիդներ, վիտամին C, սերմերը՝ ճարպայուղեր և այլն։

Հակացուցումներ

Թունավոր բույսեր են, դրա համար բուժումը կատարվում է միայն բժշկի խորհրդով և բժշկական վերահսկողության տակ։

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայացուցիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսակի սահմաներում առանձնացնում են 2 ենթատեսակ[2]։

  • Ecballium elaterium subsp. dioicum (Batt.) Costich
  • Ecballium elaterium subsp. elaterium


  ևս 6 ընտանիք
(համաձայնAPG II Համակարգի)
  6 ցեղ
(համաձայն համակարգ APG III)
 
         
  Կարգ [[

Դդմածաղկավորներ]]

    Ենթաընտանիք Դդմազգիներ     մոնոտիպ տեսակ
Կատաղի վարունգ
(Ecballium)
               
  Բաժին Ծաղկավորներ կամ Ծածկասերմեր     ընտանիք Դդմազգիներ     ցեղ Benincaseae    
             
  ևս 44 ծաղկավոր բույսերի կարգ
(համաձայնAPG II Համակարգի)
  Ենթաընտանիք Zanonioideae
(համաձայն համակարգ APG III)
  18 սերունդ
(համաձայն համակարգ APG III)
     

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. По данным книги «Флора СССР» (см. раздел Литература).
  2. По данным сайта NCBI (см. карточку растения).
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 285 CC-BY-SA-icon-80x15.png