Կանաչ գոտի (Իսրայել)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
1955 ՄԱԿ-ի քարտեզը, որը ցույց է տալիս սահմանազատման գոտիները:

Կանաչ գոտի (կանաչ գիծ) (եբրայերեն՝ הקו הירוק‎), սահմանազատման գիծ 1948-1949 թվականների արաբա-իսրայելական պատերազմի ավարտից հետո, Իսրայելի, մի կողմից և Լիբանանի, Սիրիայի, Տրանսիորդանիայի (ներառյալ նրա` մինչև 1967 թվականը գրաված Հորդանան գետի արևմտյան ափը) միջև,[1] իսկ մյուս կողմում Եգիպտոսն է (ներառյալ Գազայի հատվածը` գրավված մինչև 1967 թվականը):

Սահմանազատման գիծը, մի կողմից, արտացոլում է ռազմական գործողությունների ուժերը ռազմական գործողությունների ավարտի ժամանակահատվածի համար, իսկ մյուս կողմից՝ դա փոխզիջումային տարբերակ է ՄԱԿ-ի կողմից առաջարկված հրեական պետության սահմանները որոշելու համար: Որոշ շրջաններ համընկնում են Պաղեստինի բաժանման ընթացքում 1947-ին ՄԱԿ-ի հատուկ հանձնախմբի առաջարկած սկզբնական սահմանի հետ, մասնավորապես, Եգիպտոսի հետ սահմանի երկայնքով Նեգևի անապատում (հետագայում այդտեղ արաբական պետությանը հատկացված տարածքները զգալիորեն ավելացան): Նույնը վերաբերում է Արևմտյան ափի սահմանի որոշ հատվածներին՝ կրկնելով 1947 թվականի սկզբնական պլանի սահմանները (Աֆուլահ արվարձան, սահմանի հյուսիսային հատվածը` Հորդանան գետի երկայնքով, Կարկուրայի շրջան, սահմանակից է Թուլքարմից հարավ, Ալ-Դակիրայի արվարձան): Հորև գործողության արդյունքում ստեղծված Էլ-Աուջայում ապառազմականացված գոտին, ըստ էության, դադարեց գոյություն ունենալ 1955 թվականի սեպտեմբերի 21-ին:

1949—1967 թվականները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 1967-ի վեցօրյա պատերազմը, չնայած 1949-ին Արաբական կառավարությունների[2][3][4][5] հետ զինադադարի համաձայնագրերին, ահաբեկիևների(ըստ արաբական բնորոշման` ֆիդայինների) խմբավորումները անընդհատ ներթափանցում էին Իսրայել Կանաչ գծի միջոցով [6]. նրանք սպանեցին իսրայելական քաղաքացիական անձանց: Իսրայելի գլխավոր շտաբի պետ Մոշե Դայանի վկայակոչած տվյալների համաձայն՝ միայն 1949 թվականից մինչև 1954-ի կեսերը ընկած ժամանակահատվածում, մի շարք պետական սահմաններում ամսական միջինը 1000 միջադեպ է եղել, որոնց մեծ մասը Իսրայել-Հորդանանյան սահմանին: Միայն այս սահմանում 1.069 բախում է տեղի ունեցել զինված մարադյորների հետ և 3573 զինված կողոպուտի դեպք: 513 իսրայելացիներ սպանվեցին և վիրավորվեցին:

Իսրայելական բանակն իր հերթին արշավանքներ է իրականացրել արաբական երկրների կողմից վերահսկվող տարածքների վրա: Իսրայելը նման գրոհները համարեց որպես արաբական կողմից գրոհների պատասխան, բայց, ըստ ՄԱԿ-ի և հարևան արաբական պետությունների, նման գործողություններ իրականացվել են հրադադարի մասին պայմանավորվածությունների խախտման արդյունքում: Այս գործողությունների ընթացքում Հորդանանում զոհվեցին հարյուրավոր մարդիկ, այդ թվում՝ քաղաքացիական անձինք, ավերվեցին կառույցներ՝ տներ և հասարակական շենքեր: Կիբիայում ամենահայտնի արշավանքը, որը, կախված իսրայելական զորքերի գործողությունների գնահատականից, տարբեր աղբյուրներ անվանում են Կիբիայում իրականացված գործողություն, Կիբիայում տեղի ունեցած միջադեպ կամ Կիբիայում տեղի ունեցած կոտորած, որը իրականացվել է Յեհուդ գյուղում տեղի ունեցած ահաբեկչությունից հետո, որի արդյունքում զոհվել են մի կին և երկու փոքր երեխաներ, և տուժել են ընտանիքի մյուս անդամները:

Բացի այդ, հազարավոր արաբ փախստականներ փորձել են գծով ներթափանցել իրենց գյուղերում թողած նախկին տները: Իսրայելի իշխանությունները խստորեն ճնշեցին նման փորձերը: Փախստականներին թույլ չեն տվել տեղափոխվել նախկին տներ և տեղահանել են: Ոմանց հաջողվել է արտահոսել դեպի արաբներով բնակեցված իսրայելական գյուղերը՝ հույս ունենալով մնալ այնտեղ, բայց նրանց բռնել են: 1950-ին հարյուրից ավելի այդպիսի ներխուժողներ վայրէջք կատարեցին Արավայի անապատում և հրամայեցին երթով շարժվել դեպի Հորդանանի սահման՝ առանց սննդի և ջրի: Արդյունքում մահացավ մոտ 20 մարդ: Այս միջադեպից հետո, որը ցնցեց հասարակական կարծիքը ինչպես Իսրայելում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս, միջսահմանային ներթափանցումների քանակը մի փոքր նվազեց: Ըստ Բենի Մորիսի, Իսրայելի սահմանային խախտումները հասել են 1952-ին, երբ գրանցվել են 16000 նման միջադեպեր և 1955-ին նվազել ու հասել են 4350 սահմանային խախտումների: Մորիսը կարծում է, որ հանցագործների 10%-ից պակասը «քաղաքական դրդապատճառներով կամ բռնի ուժով» են դարձել հանցագործներ: Միևնույն ժամանակ, նա ինքն է նշում, որ «ժամանակ առ ժամանակ և տնտեսական դրդապատճառներով սկաուտները սպանեցին կամ վիրավորեցին իսրայելացիներին և ոչնչացրեցին նրանց ունեցվածքը... Ոմանք, անկասկած, զգացին ... որ, գողանալով իսրայելական ունեցվածքը, նրանք նաև վրեժ են լուծում Իսրայելից»[7]:

Արաբա-իսրայելական պատերազմից հետո (1947–1949), Իսրայելն ընդունեց մոտ մեկ միլիոն հրեա փախստականների, հիմնականում արաբական երկրներից: Ըստ Մերոն Բենվենիստիի, միայն 1951-ի վերջին Իսրայել ժամանել էին մոտ 700.000 փախստական (1948-ին` 100 հազար, 1949-ին` 240 հազար, 1950-ին` 170 հազար, 1951-ին` 175 հազար): 1951-ի վերջին ժամանողների թիվը գերազանցեց ընդունելությունների քանակը, և «կլանման մեխանիզմը, որը փորված է այս բեռի ծանրության տակ»: Նրանցից շատերը վերաբնակեցվել են արաբ փախստականների թողած բնակավայրերում:

Վեցօրյա պատերազմից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեցօրյա պատերազմից հետո «Կանաչ գիծը» դադարեց հրադադարի պահպանման գիծ լինել, բայց քաղաքական կարգավիճակ ստացավ արաբ-իսրայելական հակամարտության լուծման գործում:

ՄԱԿ-ի բանաձևերի համաձայն՝ Կանաչ գծից դուրս տարածքները համարվում են գրավյալ Իսրայելը: Մյուս կողմից, Իսրայելը Գոլանի բարձունքները և ամբողջ Երուսաղեմը համարում է իր տարածքի մի մասը (այն հավելում է այդ տարածքները), և 1967-ին առգրավված մնացած հողերը սահմանում է որպես վիճելի: Հավելվածը անվավեր է ճանաչվել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1981 թվականի դեկտեմբերի 17-ի բանաձևով և դատապարտվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 2008 թվականին:

Իրավիճակը բարդանում է նրանով, որ Կանաչ գծի սահմաններից դուրս կա արաբական զգալի բնակչություն, առանց Իսրայելի քաղաքացիություն ունենալու և հրեական բնակավայրեր, որոնք Իսրայելի կողմից ստեղծվել են այնտեղ 1967 թվականի պատերազմից հետո: Դժվարություններ են առաջանում նաև այն պատճառով, որ Թել Ավիվ-Երուսաղեմ թիվ 1 ավտոճանապարհը, որը կառուցվել է 1967 թվականից հետո, հատվում է Կանաչ գծի հետ Լաթրունի տարածքում:

2005 թվականի օգոստոսին, Վարչապետ Արիել Շարոնի իրականացրած «միակողմանի անջատման» արդյունքում Իսրայելը զորքերը դուրս բերեց Գազայի հատվածից՝ վերացնելով այնտեղ գտնվող բոլոր հրեական բնակավայրերը: Բացի այդ, Սամարիայի հյուսիսային մասում ոչնչացվել է 4 բնակավայր:

Արևմտյան ափի մյուս հրեական բնակավայրերի հնարավոր տարհանման հարցը Իսրայելի կառավարության և Պաղեստինի ներկայացուցիչների միջև խաղաղության համաձայնագրի բանակցությունների հիմնական գայթակղիչ նյութերից և Իսրայելում առկա ներքաղաքական ամենաքննիչ հարցերից մեկն է:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. после оккупации Западного берега и последующей практически не признанной его аннексии, Трансиордания была само-переименована в королевство Иордания
  2. Israel-Egypt Armistice Agreement (February 24, 1949)
  3. Israel-Lebanon Armistice Agreement (March 23, 1949)
  4. Israel-Jordan Armistice Agreement (April 3, 1949)
  5. Israel-Syria Armistice Agreement (July 20, 1949))
  6. 1948-1967: Major Terror Attacks
  7. Sacred Landscape The Buried History of the Holy Land since 1948 Archived 2008-10-06 at the Wayback Machine. Meron Benvenisti. см. READ AN EXCERPT // Chapter 5