Խնայատուփ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խնայատուփ, 1970-ականներ
Կավե ամանները օգտագործվում են Նեպալում `որպես խնայատուփեր

Խնայատուփ, սովորաբար երեխաների կողմից օգտագործվող մետաղադրամների տարա։ Խնայատուփը հայտնի է որպես «still bank»` ի տարբերություն 20-րդ դարի հայտնի «մեխանիկական բանկերի»։ Գովազդային նպատակներով հաճախ օգտագործվում են ընկերությունների կողմից։ Խնայատուփ (անգլ.՝ piggy bank) անվան կիրառության արդյունքում մեծ տարածում է գտել խոզի տեսքով տարան, և ֆինանսական ծառայություն մատուցող շատ ընկերություններ օգտագործում են խնայատուփերը՝ որպես իրենց պահպանվող արտադրանքների ապրանքանիշներ։

Խնայատուփը սովորաբար պատրաստվում է խեցուց և ճենապակուց[1]։ Դրանք հիմնականում ներկված են և ծառայում են որպես մանկավարժական միջոց` երեխաներին ուսուցանելու խնայողությունների գաղափարները։ Շատ խնայատուփեր իրենց վերևի մասում ունեն ռետինե մասնիկ, մյուսները պատրաստված են վինիլից և մետաղադրամի հեշտ մուտքի համար ունեն շարժական քիթ։ Որոշներն էլ ներառում են էլեկտրոնային համակարգ, որը հաշվում է խնայատուփի գումարը[2]։ Որոշ խնայատուփեր մետաղադրամները հանելու համար իրենց վրա չունեն որոշակի բացվածք, որի պատճառով այն պետք է մուրճով կամ այլ եղանակով բացել[3][4]։

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաջապահիտի տերակոտա խնայատուփ, 14-15-րդ դարեր, Թրովուլան, Արևելյան Ճավա (Ինդոնեզիայի ազգային թանգարանի հավաքածու, Ջակարտա)

Փիգը (անգլ.՝ Earthenware) նարնջագույն կավ է, որն օգտագործվել է միջնադարում՝ որպես գումար կուտակելու համար մատչելի նյութ։ Այն կոչվել է խնայատուփ (pigg pots կամ pygg jars)[5]։ Վիճելի է, թե արդյոք «pygg»-ը պարզապես «խոզ» բառի բարբառային տարբերակն է[6]։ 18-րդ դարում «pig jar» եզրույթը դարձել է «խնայատուփ»[7]։ Քանի որ փիգը ստացվում էր այլ նյութերից, ինչպես ապակին, սվաղը կամ պլաստմասսան, այդ անվանումն աստիճանաբար սկսել է օգտագործվել ոչ թե այն պատրաստելու նյութն անվանելու, այլ տարայի ձևը նշելու համար։

Դրամների համար նախատեսված Արևմտյան հնագույն տուփը թվագրվում է 2-րդ դարով հունական Պրիենե քաղաքում (Փոքր Ասիա): Այն պատկերում էր հունական տաճարի մանրակերտը՝ ճակտոնի հատվածում փոքրիկ ճեղքով։ Տարբեր ձևերի դրամատուփեր են պեղվել Պոմպեյում և Հերկուլանումում: Դրանք հաճախ օգտագործվել են ուշ անտիկ ժամանակաշրջանի նահանգներում, մասնավորապես, Հռոմեական Բրիտանիայում և Հռենոսի ափին[8]։

Ճապոնական և ինդոնեզական cèlèngan եզրույթը (բառացիորեն` «վայրի խոզի նմանություն», սակայն օգտագործվում է «խնայողություններ» և «խնայատուփ» իմաստով) կիրառվում է նաև տեղական բանկերի համատեքստում։ Ինդոնեզիայի Արևելյան Ճավա նահանգի Թրովուլան շրջակայքում գտնվող հնագիտական մեծ տարածքում հայտնաբերվել են վարազի տեսքով խնայատուփեր։ Սրանք հավանաբար ճավայերեն-ինդոնեզերեն բառի աղբյուրն են, որը վերաբերում է խնայողություններին կամ փողերի տարաներին: Խնայատուփերի մեկ այլ ճավայաինդոնեզերեն հոմանիշ է տաբունգան (tabungan), որը բխում է «խողովակ» կամ «մխոց» բառից։ Սա առաջացել է մետաղադրամների տարա պատրաստելու մեկ այլ եղանակից՝ օգտագործելով բամբուկե հատված, որն ավարտվում է մետաղադրամներ տեղադրելու համար նախատեսված մասով։ Խնայատուփի մեկ կարևոր նմուշ տեղակայված է Ինդոնեզիայի ազգային թանգարանում։ Այն վերակառուցվել է, քանի որ հայտնաբերվել է կոտրված վիճակում։ Մաջապահիտ թրծած կավե մետաղադրամի տարաները հայտնաբերվել են տարբեր ձևերի, ներառյալ խողովակներ, բանկա և տուփեր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի մի կտոր, որի մեջ պետք է մետաղադրամներ տեղադրեն:

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից խնայատուփերը չեն սահմանափակվում միայն խոզերի նմանությամբ և կարող են լինել մի շարք ձևերի, չափերի և գույների։ Դրանք առավել հաճախ օգտագործվում են տաճարների և եկեղեցիների կողմից, քանի որ դրանք կողպված փողային տուփեր են` նեղ բացվածքով, կանխիկ մետաղադրամներ գցելու համար: Ժամանակ առ ժամանակ, երբ գումարը հաշվվում է, խնայատուփը բացվում է ներքևում գտնվող խցանի միջոցով։

Հայտնի խնայատուփեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեյչելը Վաշինգտոնում գտնվող Սիեթլ քաղաքում գտնվող «Pike Place Market»-ի ոչ պաշտոնական բրոնզե ձուլված խնայատուփն է, որը կշռում է մոտ 600 ֆունտ (270 կգ)։ Այն գտնվում է «Pike Place»-ի անկյունում՝ «Հանրային շուկայի կենտրոն» նշանի ներքո: Ռեյչելը նախագծել է տեղի նկարիչ Ջորջիա Գերբերը։

«Գինը ճիշտ է» («The Price Is Right») խաղում օգտագործվում է խնայատուփի նշանը՝ ներկայացնելու խաղի սփոփիչ մրցանակը՝ դոլարների կամ ցենտի քանակը։

«Եկեք գործարք կատարենք» («Let's Make a Deal») խաղն ունի «Smash for Cash», որում մրցույթի մասնակիցը հաղորդավար Ջոնաթան Մագնումին խնդրում է խորտակել խնայատուփերը: Մրցույթի մասնակիցը, որը վաստակում է բավարար կանխիկ դրամ (յուրաքանչյուր խնայատուփում 1$, 2$ կամ Zonks) կարող է շահել կանխիկ բոնուս` 20,000$, բայց չի կարող գտնել երկու Zonks։ Monty Hall-ի կողմից հյուրընկալված վարկածի մեջ օրվա Big Deal-ի երեք դռներից մեկը երբեմն թաքցնում էր «Monty's Piggy Bank»-ը, որը պարունակում էր դրամական պարգև:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Schroy Ellen (2011)։ Warman's Americana & Collectibles։ Krause Publications։ էջ 367։ ISBN 1440228221 
  2. «DigiBank Piggy and Panda Banks Learn to Count»։ Gizmodo։ Վերցված է 2008-11-09 
  3. «The Accidental Invention: The Origin Of Piggy Banks»։ Վերցված է 2015-10-25 
  4. «Piggy Banks»։ Վերցված է 2015-10-25 
  5. «The Accidental Invention: The Origin Of Piggy Banks»։ Վերցված է 2015-10-25 
  6. «Piggy Banks»։ Վերցված է 2015-10-25 
  7. «What's the origin of the piggy bank?»։ The Straight Dope։ Վերցված է 2008-10-17 
  8. Hurschmann, Rolf (Hamburg): "Money boxes", Hubert Cancik and Helmuth Schneider (ed.): New Pauly, Brill, 2009

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]