Խամ ու խոպան հողեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Խամ ու խոպան հողեր, բնական բուսական ծածկոցով, բոլորովին չհերկված (խոպան) կամ վարելուց ու մշակելուց հետո երկար ժամանակ անմշակ թողնված (խամ) հողեր։ Դրանք հարուստ են հումուսով, ազոտով և հանքային այլ նյութերով, ամրացած են, ունեն լավ ստրուկտուրա, ինքնատիպ ջրային ռեժիմ։ Նախկին ՍՍՀՄ-ի տարածքում Խամ ու խոպան հողեր կան Ղազախստանում, Արևմտյան և Արևելյան Սիբիրում, Մերձուրալյան շրջաններում, Մերձվոլգյան տափաստաններում, մասամբ՝ Հյուսիսային Կովկասում, Հեռավոր Արևելքում (մոտ 40 մլն հա)։

1954-ի ՍՄԿԿ մարտյան պլենումը հացահատիկի արտադրությունը երկրում վճռականորեն բարձրացնելու նպատակով որոշում կայացրեց ընդլայնել հացահատիկի ցանքատարածությունն այս հողերի իրացման հաշվին։ Միայն առաջին 2 տարվա ընթացքում իրացվեց 35 մլն հա հող։

Առանձնացվում են խոպան հողերի հետևյալ տիպերը.

  1. Տափաստանային խոպան՝ սևահողերի և շագանակագույն հողերի սահմաններում, ունի համատարած բնական խոտածածք։ Նախկին ՍՍՀՄ եվրոպական մասում այդպիսի խոպան հանդիպում է բացառապես արգելանոցներում։
  2. Հարավային տափաստանների և կիսաանապատների խոպան հողեր, գտնվում են ուժեղ երաշտի, բաց շագանակագույն, գորշ և մոխրագույն հողերի շրջաններում, պատված են նոսր խոտային և կիսաթփուտային բուսականությամբ։ Դրանցից կան Կենտրոնական և Հարավային Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Ադրբեջանում, Հայաստանի որոշ շրջաններում։ Հողն այստեղ աղքատ է հումուսով, խոնավությունն անբավարար է։
  3. Գետահովտային հողեր, հանդիպում են տարբեր բնական գոտիներում (մեծ մասամբ ոչ սևահողերում)։ Հարուստ են հումուսով, ունեն բավարար խոնավություն։ Հաճախ ճահճացած են՝ ծածկված թփուտով և անտառով։ Իրացման համար անհրաժեշտ է դրանք չորացնել և մաքրել ծառերից։
  4. Տարբեր տիպի տորֆաճահճային հողեր, ընդարձակ զանգվածներ կան Ռուսաստանի եվրոպական մասի ոչ սևահողային գոտում, Բելառուսիայում, Մերձբալթիկայում, Ուկրաինայում, Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում, Վրաստանում (Կոլխիդա) և այլուր։
  5. Անջրդի մարգագետիններ և արոտավայրեր, գտնվում են գլխավորապես ճահճա-պոդզոլային տիպի հողերի սահմաններում։
  6. Մանրանտառով և թփուտներով պատված հողեր, մասամբ օգտագործում են որպես արոտավայր։ Տարածված են Սիբիրի և Հեռավոր Արևելքի տայգայի ու ենթատայգայի շրջաններում։ Խոպան հողերի ոչ մեծ զանգվածներ կան մերձարևադարձային պոդզոլների ու կարմրահողերի սահմաններում։ Հայաստանում կան անմշակ կիսաանապատային, քարքարոտ հողեր և աղուտներ, որոնք աստիճանաբար բարելավվում են, ոռոգվում և մշակվում։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 7 CC-BY-SA-icon-80x15.png