Լևուլոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լևուլոզ, ֆրուկտոզ, պտղաշաքար կամ մրգաշաքար, C6H12O6, մոնոսախարիդների խմբի ածխաջուր, գլյուկոզի իզոմեր։

Քիմիական հատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղցր համով անգույն բյուրեղներ են, հալացման ջերմաստիճանը՝ 102— 104°C։ Շաքար, որը չի բյուրեղանում։ Լավ է լուծվում ջրում։ Պարունակվում է բույսերում (հատկապես մրգերում), սովորաբար գլյուկոզի հետ։ Կազմում է մեղրի հիմնական մասը (50%)։ Քիչ քանակությամբ Լևուլոզ կա կենդանի օրգանիզմների արյան մեջ և լյարդում։ Օրգանիզմում առաջացնում է մոնոֆոսֆորային և դիֆոսֆորային էսթերներ, որոնք ածխաջրային փոխանակման կարևոր միջանկյալ նյութեր են։ Բևեռացած լույսի հարթությունը պտտում է ձախ (տեսակարար պատումը՝—93°)։ Ստացվում է սախարոզը և ինուլինը հիդրոլիզելով, ինչպես նաև D - գլյուկոզի վրա ալկալիներ ազդելով։ Մոտավորապես 2,5-3 անգամ քաղցր է գլյուկոզից և 1,5 անգամ՝ եղեգնաշաքարից։ Կիրառվում է սննդի արդյունաբերության և բժշկության մեջ։

Բժշկութայան մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շաքարախտի դեպքում ավելի հեշտ են յուրացվում օրգանիզմի կողմից, քան դեքստրոզը (խաղողաշաքարը) և եղեգնաշաքարը։ Միաժամանակ լևուլոզը հազվադեպ է հանդիպում արյան մեջ։ Օրգանիզմի նյութափոխանակության արդյունքում լևուլոզը վերածվում է դեքստրոզի՝ արյան բաղադրության մաս հանդիսացող շաքարի։ Սակայն սննդային արժեքով դեքստրոզն ու լևուլոզը տարբերվում են. դեքստրոզը առավել կարևոր նշանակություն ունի շնչառական գործընթացում, իսկ լևուլոզը՝ հյուսվածքների։

Մեղվապահության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևուլոզը ավելի անկայուն շաքար է, քան դեքստրոզը։ Մեղուներին ձմռանը կերակրելու համար մեղվապահները եղեգաշաքարից շաքարաջուր են պատրաստում, ավելացնելով թթու։ Պատրաստման ընթացքում նախնական թափանցիկ լուծույթը աստիճանաբար դեղին խեժի գույն է ստանում։ Այդ դեղին գունավորումը առաջանում է եռման ջերմաստիճանի ազդեցությամբ լևուլոզի մանրագույն մասնիկների քայքայման արդյունքում։ Որոշ մեղվապահներ նախորդ տարիների մեղրը պահելուց, նկատել են, որ տարին տարվա վրա մեղրի գույնը մգանում է։ Այդ գունափոխությունը տեղի է ունենում լույսի ազդեցությամբ լևուլոզի աստիճանական քայքայման արդյունքում։

Հետաքրքրական է, որ կալիֆորնիական սպիտակ եղեսպակի (շալֆեյ) մեղրը շատ բաց գույն ունի. ջրի նման զուլալ է։ Այն սովորական պայմաններում հազվադեպ է շաքարակալում։ Բայց հնանալով կորցնում է լևուլոզի որոշ քանակ և աստիճանաբար սկսում է բյուրեղանալ։ Ժամանակի ընթացքում բյուրեղները մեծանում են։ Օրինակ, 10 տարվա վաղեմության եղեսպակի մեղրի մեջ բյուրեղները մանր են ու ցրված և ընդամենը պղտոր են ցույց տալիս մեղրը, իսկ 30 տարվա ընթացքում եղեսպակի մեղրի մեջ առաջացած բյուրեղները այնքան են խոշորանում, որ ծավալի 1/3 -ն են կազմում։

Այսպիսով, լևուլոզը շաքար է, որը սովորաբար կանխում է մեղրի շաքարակալումը։ Լևուլոզի շնորհիվ մեղրը ավելի հոտավետ ու համեղ է լինում։[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. левулоза-как-пищевой-продукт|http://uley-duplo.ru/content/
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 593 CC-BY-SA-icon-80x15.png