Լարիսա Անտոնովա (Գենիյուշ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Լարիսա Անտոնովա
Genijusz Praga.jpg
Ծննդյան անուն բելառուս․՝ Larysa Miklaševič
Ծնվել է օգոստոսի 9 (22), 1910
Ծննդավայր Grodno County, Grodno Governorate, Q1972183?, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել է ապրիլի 7, 1983({{padleft:1983|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (72 տարեկանում)
Վախճանի վայր Zeĺva, Zel’va District, Գրոդնոյի մարզ, Բելառուսի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն բանաստեղծ և գրող
Լեզու բելառուսերեն
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of Poland.svg Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն
Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg Belarusian People's Republic
Flag of the Czech Republic.svg Չեխոսլովակիա
Ամուսին Janka Hienijusz
Զավակներ Q47007563?
Larysa Heniush Վիքիպահեստում

Լարիսա Անտոնովա Գենիյուշ (բելառուս․՝ Лары́са Анто́наўна Ге́ніюш), բելառուս բանաստեղծուհի, գրող, հասարակական գործիչ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն և պատանեկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1910 թվ.-ի օգոստոսի 9-ին Ժլոբովցի Ոլպինսկիի շրջանում(Վոլկովիվսկ, Վոլկովիվսկյան շրջան Գրոդնենսկի գավառի, Հաղթանակի փողոց, տուն 40) հարուստ հողատիրոջ քրիստոնյա(ուղղափառ) բազմազավակ ընտանիքում: Սովորել է լեհական դպրոցում, 1928 թվ.-ին ավարտել է Վոլկովսկյան լեհական գիմնազիան: Այս ընթացքում էլ ծանոթանում է համաշխարհային գրականությանը՝ լեհական, սկանդինավյան, անգլիական, դասական: Սկսում է գրել բանաստեղծություններ:

Կյանքը Պրահայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1935 թվ.-ի փետրվարի 3-ին ամուսնանում է ուսանող-բժիշկ Իվան (Յանկու) Գենիյուշայի հետ, ով սովորում էր Պրահայի Կարլովյան համալսարանում: 1937 թվ.-ին, որդու՝ Յուրիայի ծնվելուց հետո, ուղևորվում է ամուսնու մոտ՝ Պրահա: Այնտեղ Գենյուշայի հարևանն էր հեղինակ Լեսի Ուկրաինկայի քույրը՝ Ալեքսանդրա Կոսաչ-Շիմանովսկայան, ում ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են թողել Լարիսայի վրա: Իր առաջին բանաստեղծությունները Լարիսան հրապարակել է 1939 թվ.-ին բելառուսցի էմիգրանտների բեռլինյան «Раніца» թերթում: 1942 թվ.-ին լույս է տեսնում իր առաջին բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Ад родных ніў»՝ լցված կորցված հայրենիքի ապագայի մասին խոհերով, վերջինիս կարոտով:

Երբ 1939 թվ.-ին Կարմիր Բանակը մտավ Արևմտյան Բելառուսի տարածք, հայրը՝ Անտոն Միկլաշեվիչը, գնդակահարվել է, մայրը և երկու քույրերը տեղափոխվել են Ղազախստան: 1939 թվ.-ին, Բելառուսի նախագահ Վասիլիա Զախարկոյի համաձայնությամբ, Լարիսա Գենիյուշը դառնում է Բելառուսի Ազգային Հանրապետության կառավարության գլխավոր քարտուղար արտերկրում: Նա հավաքում և կարգի է բերում Բելառուսի արխիվը, օգնում է Բելառուսից արտագաղթածներին, գաղթականներին ու ռազմագերիներին:

Մեղադրանք նացիստների հետ համագործակցության համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ պատմաբաններ համարում են, որ 1941 թվականի հունիսի 27-ին Լարիսա Գենիյուշը ստորագրել է դիմում «Չեխիայի և Մորավիայի պրոտեկտորատների հետ» ուղղված Ադոլֆ Հիտլերին, որը սկսվում էր հետևյալ տողերով.

«Տեսնելով, որ գերմանական ազգի մեծ ղեկավար Ադոլֆ Հիտլերը մտցրեց իր գերմանական բանակը Արևելյան Եվրոպա, բոլշևիզմի, բոլշևիկ-կոմունիստների և հրեաների ոչնչացման համար, որոնք արդեն 20 տարի է հարստահարում և ոչնչացնում են մեր Բելառուսի ժողովրդին...»

Հենց ինքը բանաստեղծուհին հաստատել է, որ ստորագրությունը եղել է կեղծված: Իր ճամբարային հիշողությունների մեջ գրում է.

«Ես ոչինչ չեմ թաքցրել, քանի որ իմ մեղավորությունն այն էր, որ Օգնության կոմիտեին էի անդամագրվել, աշխատում էր գանձապահ: Դրանից չեմ հրաժարվել, բայց Կոգանը(քննիչ) ինձ մի անգամ ցույց է տվել կոմիտեի արխիվը, որը 1942 թվ.-ին «անհետացել» էր Երմաչենկոյի(Յուլիան Երմաչենկո՝ Պրահայում Բելառուսի օգնության կոմիտեի ղեկավար): Այդտեղ ես ապշեցի: Հեռագրում Բելառուսից ոչ ոք չէր ստորագրել, բայց տեքստի տակ դրված էին այն բելառուսցիների ստորագրությունները, որոնք և՛ եղել են, և՛ չեն եղել նիստում: Ինձ մոտ դա զզվանք առաջացրեց»:

Կալանավորում և դատապարտում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանական գրավումից Չեխոսլովակիայի ազատվելուց հետո Լարիսան ամուսնու և որդու հետ ապրում էր Պրահային մոտ Վիմպերկ քաղաքում: 1948 թվ.-ին Լարիսային և Իվանին ձերբակալում են: Նրանք գտնվում էին Չեխոսլովակիայի և Լվովի բանտերում, իսկ 1948 թվ.-ի հոկտեմբերից Մինսկի բանտում: Այստեղ Լարիսային հարցաքննում է Բելառուսի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության անվտանգության նախարար Լավրենտի Ցանավան:

1949 թվ.-ի փետրվարի 7-ին Լարիսային և Իվանին դատապարում են 25 տարվա ազատազրկման ուղղիչ-աշխատանքային ճամբարում: Այստեղ ՍՍՀՄ -ի կողմից ազատազկման չափը հասցվում է մինչև 8 տարի: Ամուսինները 1956 թվ.-ին դուրս են գալիս կալանավայրից:

Միկշաևիչների ընտանիքի մյուս անդամների դաժան ճակատագիրը. Ղազախստանում մահացան մայրը և երկու քույրերը: Զինվոր եղբայր Անդերսը Իտալիայում Մոնտե-Կասսիոյի ճակատամարտում 1944 թվ.-ին հուլիսի 27-ին: Մյուս եղբայրը՝ Ռոստիսլավը, մահացավ 1945 թվ.-ի ապրիլին Բեռլինում, որոշ աղբյուրներում հիշատակվող Բեռլինի բանակում:

Տարիներ Զելվայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1956 թվ.-ից հետո Լարիսան տեղափոխվում է ամուսնու հայրենիք՝ Գրոդենսկյան շրջանի Զելվա բնակավայր: Կյանքի մնացած տարներին ունեցել են սովետական քաղաքացիություն: Բանաստեղծուհու կյանքի 27 տարին անցել է ԽՍՀՄ Ազգային Անվտանգության Կոմիտեի հսկողության տակ:Իվան Գենիյուշային թույլատրեցին աշխատել շրջանային հիվանդանոցում: 1979 թվականին՝ ամուսնու մահից հետո, Լարիսային տվեցին ոչ մեծ գիշերօթիկ: Բանաստեղծուհուն նույնպես չէին թողնում շփվել որդու հետ, ով հայտնվել էր սովետա-լեհական սահմանից այն կողմ:

Գրեթե 10 տարի նրա ստեղծագործությունները չէին առաջարկվում լայն լսարանի: 1963 թվվականին առաջին անգամ ազատազրկումից հետո գրված բանաստեղծությունները հայտնվեցի բելառուսական ամսագրերի էջերին:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ

«Ад родных ніў» (1942)

«Невадам з Нёмана» (1967)

«На чабары настоена» (1982)

«Dzieviać vieršaŭ» (1987)

«Белы сон» (1990)

«Вершы: рукапісны зборнік з 1945-47 гг.» (1992)

«Гасціна» (2000)

«Выбраныя творы» (բանաստեղծություններ, պոեմներ, նամակ, 2000)

Երեխաների համար

«Казкі для Міхаські» (1972)

«Добрай раніцы, Алесь» (1976)

Այլ հրատարակություններ

«Споведзь» (հիշողություն), 1990)

«Маці і сын» (1992)

«Каб вы ведалі: з эпісталярнай спадчыны» (2005)

«Лісты з Зэльвы» (эпистолярий, 2012)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бічэль-Загнетава Д. З прынямонскіх вярбін // Полымя. — 1988. — № 4.
  • ГЕНІЮШ Ларыса Антонаўна // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. — Т. 1. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
  • Марціновіч А. «Ты мой боль святы, Беларусь мая…» // Роднае слова. — 1992. — № 3.
  • Сачанка Б. Ларыса Геніюш // Маладосць. — 1988. — № 10.
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
  • Neureiter F. Larysa Henijuš // Weissrussische Antologie. — München: 1983.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]