Լավրենտի Զիզանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լավրենտի Զիզանի
Лаврентий Зизаний
Zizaniy Lavrrntiy.jpg
Ծնվել էմարտի 20, 1550[1]
Tustan, Trakai Voivodeship, Լիտվական մեծ իշխանություն
Մահացել է1634
Կորեց, Volhynian Voivodeship, Lesser Poland Province of the Polish Crown, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա
ՔաղաքացիությունԼիտվական մեծ իշխանություն
Մասնագիտությունգիտնական և բանասեր
Պաշտոն(ներ)protoiereus
Lavrentiy Zizaniy Վիքիպահեստում
Ռուսիայի առաջին բառարանը՝ Լավրենտի Զիզանիի «Лексис» (1596 թ.): Ձախ կողմում տրված են գրքային եկեղեցական (ներկայում՝ ռուսերեն) բառեր, աջ կողմում կենդանի ռուսերեն (ուկրաիներեն)

Լավրենտի Իվանովիչ[2] Զիզանի (այլ կերպ՝ Լավրենտի Տուստաովսկի, Лаврентий Иванович Зизаний, իսկական ազգանունը՝ Կուկոլ, շուրջ 1570[3]1633 թվականից հետո), ուկրաինացի լեզվաբան, գրող, թարգմանիչ, մանկավարժ, աստվածաբան ու եկեղեցական գործիչ։ Ստեֆան Զիզանիի եղբայրը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լավրենտի Զիզանին դասավանդել է Լվովի եղբայրական դպրոցում, որտեղից 1592 թ. տեղափոխվել է Բրեստ, ապա՝ Վիլն (ներկայում՝ Վիլնյուս), որտեղ 1596 թ. հրատարակել է այբբենարան ու եկեղեցական սլավոներենի քերականություն։ Զիզանիի քերականությունը հարավսլավոնական լեզվաբանության առաջին հուշարձաններից մեկն է։ Գրված է լատիներենի ու հունարենի կողմնորոշմամբ։ Նրա նպատակն էր ապացուցել, որ եկեղեցական սլավոներենը հունարենին հավասար նշանակություն ունի. Զիզանին չի ունեցել նկարագրելու կամ նորմաներ սահմանելու նպատակ։

Զիզանին որպես դաստիարակ աշխատել է կոմս Ալեքսանդր Օստրոժսկիի մոտ Յարոսլավլ Գալիցկիում։ 1626 թ. տեղափոխվելով Մոսկվա, նա Ֆիլարետ պատրիարքին է ներկայացնում կատեխիզիսի ձեռագիրը՝ խնդրելով ստուգել և ուղղումներ կատարել։

Պատրիարքը ստուգման գործը հանձնարարում է իգումեն Իլյայի ու Գրիգորի Օնիսիմովին։ Մի քանի վիճահարույց հարցերի վերաբերյալ Լավրենտի Զիզանին խորհրդակցել է նրանց հետ, ինչը հանգեցրել է նրան, որ Զիզանին հրաժարվել է գրաքննադատների համար կասկածելի թվացող կարծիքներից։ Կատեխիզիսի մասին քննարկում տպագրեց Նիկոլայ Տիխոնրավովը «Летописи русской литературы и древностей» չորրորդ գրքում։ Կատեխիզիցը տպագրվեց, սակայն այդպես էլ հասարակությանը չներկայացվեց։ Պատրիարք Ֆիլարետը չհամարձակվեց թույլատրել գրքի տարածումը, քանի որ այն չէր արտահայտում այն ժամանակվա ուղղափառ եկեղեցու գաղափարները, այլ «լոկ մի լիտվացի հոգևորականի շարադրանք է, որ ուղղվել է մոսկվացի երկու քերականների կողմից»[4]։

1628 թվականին Լավրենտի Զիզանին ներկա է գտնվել Կիևի եկեղեցական ժողովում, որտեղ դատվում էր Մելետի Սմոտրիցկին ուղղափառ հավատին դավաճանելու պատճառով։ Դրանից հետ, Զիզանին, հավանաբար, վերադարձել է Կորեց։ Նրա հետագա ճակատագրի մասին տվյալներ չկան։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=55517
  2. Педагогический энциклопедический словарь / Гл. ред. Б. М. Бим-Бад. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2002. — 528 с. — С. 359. — 6000 экз. — ISBN 5-85270-230-7, ББК 74я2, ГРНТИ 14.01.33
  3. Олена Невмержицька. Братські школи Львівщини як осередок підготовки педагогічних кадрів (ХVI — XVII ст.)
  4. Митрополит Макарий, «История русской церкви», т. 11, стр. 50-59

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Грамматики Лаврентия Зизания и Мелетия Смотрицкого / Сост., подг. текста, научный комментарий и указатели Е. А. Кузьминовой; предисл. Е. А. Кузьминовой, М. Л. Ремнёвой. — М.: Изд-во МГУ, 2000. — 528 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-211-03907-6
  • Исаевич Я. Д. — Новые материалы об укр. и белорусских книгопечатниках первой пол. XVII в. // Книга. — М., 1977 . — Сб. 34.
  • Голубев С. — Южнорусский православный катехизис 1600 года // ЧИОНЛ. — 1890 . — Кн. 14.
  • Ильинский Ф. М. — Большой Катехизис Лаврентия Зизания // ТКДА. — 1898 . — № 2.