Իսպանա-մարոկկոյական պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իսպանա-մարոկկոյական պատերազմ
Աֆրիկայի գաղութային բաժանում
Entrada en Tetuán de las primeras tropas españolas (Segunda parte de la Guerra Civil. Anales desde 1843 hasta el fallecimiento de don Alfonso XII).jpg
Թվական հոկտեմբերի 2, 1859 - ապրիլի 26, 1860
Վայր Մարոկկո, Հյուսիսային Աֆրիկա
Արդյունք Իսպանիայի հաղթանակ
  • Մարոկկոն ճանաչում է իսպանական գերիշխանությունը Սեուտայում և Մելիլյայում
  • Մարոկկոն վճարում է 100 միլիոն պասետա ռազմատուգանք
Հակառակորդներ
Իսպանիա Իսպանիա Մարոկկո Մարոկկո
Հրամանատարներ
Իսպանիա Իզաբելա II
Իսպանիա Անտոնիո դե Ալանո
Իսպանիա Լեոնոլդո օ'Դոնել
Իսպանիա Խուան դե Սավալա
Իսպանիա Ժոան Պրիմ
Մարոկկո Մուհամեդ IV
Կողմերի ուժեր
140,000 35,000–40,000

Իսպանա-մարոկկոյական պատերազմ, հայտնի է նաև որպես Աֆրիկյան պատերազմ (իսպ.՝ La Guerra de África), Իսպանական կայսրության նվաճողական պատերազմն ընդդեմ Մարոկկոյի թագավորության, որը սկսվել է 1859 թվականի հոկտեմբերի 2-ին[1][2]։

Պատերազմող Իսպանիան նպատակ ուներ ամրապնդել իր սահմանները Ջիբրալթարի նեղուցի հարակից տարածքներում՝ նվաճելով Հյուսիսային Աֆրիկայի ափամերձ մի շարք բնակավայրեր։

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարում Մարոկկոն պատերազմներում բազմաթիվ պարտություններ է կրում եվրոպացի նվաճողներից։ Հատկապես ակնառու էր 1844 թվականի ֆրանս-մարոկկոյական պատերազմը[3], որտեղ ֆրանսիական բանակն առանց լուրջ դժվարության պարտության է մատնում վերջինիս։ 1856 թվականին բրիտանացիները մարոկկոյական կողմին հարկադրում են ստորագրել երկկողմ համաձայնագիր, որով սահմանափակվում էր Մարոկկոյի մաքսային պարտավորություններն ու վերջ էր դրվում արքայական մենաշնորհին։

Աչքի տակ ունենալով Մարոկկոյի պարտությունները՝ իսպանական բանակը նախապատրաստվում է ներխուժել աֆրիկյան մայրցամաք։ Պատերազմի սկսման համար իսպանացիներին անհրաժեշտ էր ընդամենը շարժառիթ։

Պատերազմի ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1859 թվականի վերջին մարոկկայական ցեղերը սկսում են ապստամբել Սեուտա կղզում կենտրոնացված իսպանական կայսերական կայազորների դեմ։ Իսպանիան անտեսելով Մեծ Բրիտանիայի հետ կնքած պայմանագիրը ներխուժում է Մարոկկոյի տարածք՝ խախտելով Մարոկկոյի խաղաղ կարգավորման բրիտանական պլանները։ Իսպանական կայազորներն արագորեն պարտության են մատնում սուլթական զորքերին և սրընթաց կերպով զարգացնում մարտավարական հաջողությունները։

1860 թվականի փետրվարի 3-ին իսպանական զորքերը հաստատվում են Տետուանում։ Նրանք երկու օր շարունակ ռմբակոծում են քաղաքը և քաոս ստեղծում հարակից բնակավայրերում։ Քաղաքը լքում են բազմաթիվ մարդիկ, շատերը վնասվում են։ Մարոկկացի պատմաբան Ահմադ իբն Խալիդ ալ-Նասիրին իսպանական ռմբակոծություններն ու թալանը ներկայացնում են հետևյալ կերպ․

Aquote1.png Քաղաքում խռովություն է սկսվել ․․․ ամբոխը ձեռքերը լայն բաց արած շարժվում է դեպի ավարը և նույնիսկ նորմալ մարդիկ են դեն նետել պարկեշտության թիկնոցները։ Արաբները ևս խռովության ընթացքում սկսեցին կողոպտել և գողանալ։ Նրանք կոտրում էին տների և խանութների դռները ․․․ մի ամբողջ գիշեր մինչև արևի առաջին ճառագայթների շողարձակելը
- Ահմադ իբն Խալիդ ալ-Նասիրի
Aquote2.png


Պատերազմի ավարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տետուանի ճակատամարտից հետո իսպանացիների հաղթանակն անխուսափելի էր[4][5]։ Բրիտանական կողմը ճնշում էր գործադրում թե՛ մարոկկացիների, թե՛ իսպանացիների նկատմամբ՝ խաղաղություն հաստատելու պահանջով։ Հաղթանակած Իսպանիան հայտարարում է, որ կայսերական բանակն իր առաջխաղացումը կկասեցնի միայն 100 միլիոն պասետա ռազմատուգանքի վճարումից հետո։

Շուտով բրիտանացիները վճարում են ռեպարացիայի մի մասը, իսկ մինչև գումարի լրիվ մարումը իսպանական ուժերը զբաղեցնում են Տեուտան։ Շուտով իսպանական արքունիքը մաքսային գործակալներ է ուղարկում Մարոկկոյի նավահանգիստներ՝ առևտրային եկամուտները որպես փոխհատուցում գանձելու նպատակով։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Cronica de la Guerra de África (իսպաներեն)։ N. Mabule y B. Compagni։ 1859 
  2. Pedro Antonio de Alarcón ( (1880)։ Diario de un testigo de la Guerra de Africa (Spanish)։ Oxford University։ Impr. Central á cargo de V. Saiz 
  3. «la guerra de africa 1859»։ 2013-02-12։ Վերցված է 2018-09-01 
  4. La batalla de Tetuán Archived February 5, 2008, at the Wayback Machine.
  5. Las Batalla de Tetuán Archived January 14, 2008, at the Wayback Machine.