Իգուանոդոնտներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իգուանոդոնտներ
Իգուանոդոնտներ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Սողուններ
Վերնակարգ Դինոզավրեր
Կարգ Մողեսներ
Ենթակարգ Թռչնակոնքավներ
Ինֆրակարգ Օրնիպոդներ
Ցեղ Զաուրոպոդներ
Տեսակ Կորիզավոր
Լատիներեն անվանում
Iguanodontia
Հոմանիշներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Իգուանոդոնտներ (լատ.՝ Iguanodontia), նախայուրային և վաղ կավճային դարաշրջանի օրնիտապոնդների խմբի դինոզավրեր, որոնք ապրել են մայրցամաքներում մոտ 164—65,5 միլիոն տարի առաջ։

Էվոլյուցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իգուանոդոնտների քարացածության վիճակը հայտնի է յուրային դարաշրջանից, սակայն կավճային դարաշրջանի ժամանակ նրանք միանգամից, հաջողությամբ մերվեցին խոտակերությանը և ցրվեցին ամբողջ աշխարհով։ Ներկայումս, արդեն գույություն ունի երկար տաքսոնների ցուցակ «առաջադեմ» իգուանոդոնտների մասին, որը վերաբերում է վաղ Ասիայում տարածված կավճային դարաշրջանի այս խմբերին։ Այդ խմբերի բազմազանությունը և առատությունը հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ իգուանոդոնտները առաջին անգամ հայտնվել են Ասիայում, այնուհետև տարածվել են ամբողջ աշխարհում[1]:

Չնայած նրանց այդ տարածումը ամբողջ աշխարհում, նրանց մնացորդները հազվադեպ են հանդիպում Հյուսիսային Ամերիկայում: Նրանք հիմնականում կենտրոնացված են Յուտայի նահանգում, որն ընդգրկում է 40 մլն տարվա էվոլյուցիա (օրինակ՝Hippodraco scutodens և Iguanacolossus fortis)[2]:

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Iguanodon bernissartensis (replica).001 - Natural History Museum of London.JPG

Iguanodontia-ների առաջին տաքսոնը առաջարկել է Dollo1888 թվականին։ Մինչև հիմա բոլորի կողմից ընդունված տաքսոն չկա։ Իգուանոդոնտները հաճախ նշված են Ornithopoda-ների ամենատարածված ինֆրակարգում, թեև Բենտոնի (2004) ցուցակում դրա մասին նշված չէ։ Ավանդաբար, իգուանոդոնտները խմբավորված են եղել Iguanodontoidea-ների ենթաընտանիքի և Iguanodontidae-ների ընտանիքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, ֆիլոգենետիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ արդեն ավանդական դարձած «Իգուանոդոնտներ»-ները հանդես են գալիս պարաֆիլետական խումբ, որոնք հանդրազավիդների առաջնային խումբն է («Բադակտուց դինոզավրեր»)։ Այսպիսի խմբերը, ինչպիսին է իգուանոդոնտները, դեռ երբեմն օգտագործվում են գիտական հանրագիտարանում որպես անաստիճան գանձեր[3], թեկուզ և ավանդական «իգուանոդոնտները» ընդգրկվել են ավելի ընդգրկուն Hadrosauroidea-ների խմբի մեջ։

Այն ներառում է մի քանի խմբեր.

  • Ankylopollexia, «Iguanodontia» խմբի ներկայացուցիչներից մեկը, որը ներառում է երկու տեսակի դինոզավրեր՝
    • Styracosterna, թռչնակոնքավորների խմբի դինոզավր, որն ապրել է յուրային չ կավճային դարաշրջաններում բոլոր մայրցամաքներում, բացառությամբ Անտարկտիդայից, ինչպես նաև Camptosauridae-ները։
  • Dryomorpha, Iguanodontia խմբի ներկայացուցիչ, որը ներառվում է Dryosauridae-ների ընտանիքին։

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A simplified cladogram of Iguanodontia, drawn after Norman (2004)[4]
Muttaburrasaurus skull aus.jpg
Camptosaurus.jpg

Ինֆրակարգ։ Օրնիպոդներ (Ornithopoda)

Ներկայացուցիչների դիագրամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերված դիագրամը ստեղծել է Էնդրյու Մաք Դոլնդը իր կոլեգաների հետ 2011 թվականին[5].

Iguanodontia

Rhabdodontidae




Tenontosaurus


Dryomorpha

Dryosauridae


Ankylopollexia

Camptosaurus


Styracosterna

Cumnoria



Uteodon





Hippodraco



Theiophytalia





Cedrorestes



Dakotadon



Iguanacolossus



Lanzhousaurus


Hadrosauriformes

Iguanodon



Mantellisaurus



Ouranosaurus



Hadrosauroidea










Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Buffetaut, E. & Suteethorn, V., 2011, «A new iguanodontian dinosaur from the Khok Kruat Formation (Early Cretaceous, Aptian) of northeastern Thailand», Annales de Paléontologie.
  2. "Horse Dragon, " Colossus Dinosaurs Found in Utah
  3. J. I. Ruiz-Omeñaca. (2011) «Delapparentia turolensis nov. gen et sp., un nuevo dinosaurio iguanodontoideo (Ornithischia: Ornithopoda) en el Cretácico Inferior de Galve.» Estudios Geológicos (advance online publication) doi:10.3989/egeol.40276.124
  4. Norman David B. (2004)։ «Basal Iguanodontia»։ in Weishampel, D.B., Osmólska, H., and Dodson, P. (eds.)։ The Dinosauria։ Berkeley: University of California Press։ էջեր 413–437։ ISBN 0-520-24209-2 
  5. Andrew T. McDonald (2011)։ «The taxonomy of species assigned to Camptosaurus (Dinosauria: Ornithopoda)»։ Zootaxa 2783: 52–68