Էլ-Քութ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Էլ-Քութ
MosqueAlKutIraqDOD.JPG
Կոորդինատներ: 32°30′53″ հս․ լ. 45°49′8″ ավ. ե. / 32.51472° հս․. լ. 45.81889° ավ. ե. / 32.51472; 45.81889
ԵրկիրԻրաք Իրաք
ԲԾՄ21 մետր
Բնակչություն377 600 մարդ (2015)[1]
##Էլ-Քութ (Իրաք)
Red pog.png

էլ-Քութ(կամ Քութ-էլ-Ամարա, արաբ․՝ الكوت‎‎), քաղաք Իրաքի արևելքում, Վասիտ նահանգի վարչական կենտրոն: Գտնվում է Տիգրիս գետի ձախ ափին՝ Բաղդադից 160 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակարդակից 18 մ բարձրության վրա[2]։ 2003 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 374000 մարդ։ Մարզի մայրաքաղաքը, որը վաղուց հայտնի է որպես Էլ-Քութ, բայց 1960-ականներից սկսած վերանվանվել է Վասիտ:

Քաղաքի հնագույն մասը տեղակայված է Տիգրիս գետի ափին, որը գրեթե կղզի է կազմում: Էլ-Քութը գորգագործության ավանդական կենտրոն է: Քաղաքը գտնվում է բերրի շրջանում, որտեղ աճեցնում են հացահատիկային մշակաբույսեր: 2003-ին Իրաքում կոալիցիոն ուժերի ներխուժման ժամանակ թալանվել է Էլ-Քութի մերձակայքը գտնվող Բաղդադի միջուկային հետազոտությունների կենտրոնը:

1930-ական թվականներին քաղաքի ծայրամասում կառուցվել է Քութի ամբարտակը` թաղամասին ոռոգման ջրով ապահովելու համար: Ամբարտակի երկայնքով ճանապարհ է կառուցվել, իսկ կողքին` Տիգրիսից վեր ու վար անցնող նավերի համար կառամատույց: Ամբարտակի նպատակը գետի ջրի բավարար մակարդակի պահպանումն է` Գարաֆի ջրանցքին ոռոգման ջրով ապահովելու համար:

Օսադա Քութ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի պատմության ամենավառ պահերը Առաջին աշխարհամարտի երկու դրվագներն են՝ 1915-1916 թվականներին թուրքերի կողմից Էլ-Քութի պաշարումը և 1917 թվականին բրիտանացիների կողմից քաղաքի գրավումը:

1915 թվականի սեպտեմբերին Միջագետքում բրիտանական արշավախմբային ուժերը (The British Mesopotamian Expeditionary Force), գեներալ Թաունսենդի գլխավորությամբ, ուղևորվեցին Բասրայից դեպի հյուսիս: Նրանք հասան Քութ սեպտեմբերի 26-ին և երեք օր տևած մարտերից հետո քաղաքից դուրս մղեցին թուրքական զորքերին:

Գրեթե 9 ամիս անգործությունից հետո Թաունսենդը ուղևորվեց Տիզբոն գետով դեպի վեր: Այնտեղ կայացած մարտերից հետո բրիտանական զորքերը հետ են բերվել դեպի Քութ: 1915դեկտեմբերի 7-ին թուրքերը, գերմանական դաշտային մարշալ Բարոն ֆոն դեր Գոլտցի հրամանատարությամբ մոտեցան Քութին և սկսեցին պաշարել այն: Գնդապետ Գերարդ Լիչմանի հրամանատարությամբ բրիտանական հեծելազորը կարողացավ դուրս գալ քաղաքից, սակայն Թաունսենդը և զորքերի մեծ մասը մնաց պաշարման տակ: Բազմաթիվ փորձեր են արվեցին փրկելու Թաունսենդի ուժերը Քութից, սակայն մոտ 23000 բրիտանացի և հնդիկ զինծառայողներ մահացան են Քութը գրավելու փորձերի ժամանակ։ Սա, հավանաբար, Մեծ Բրիտանիայի ամենամեծ կորուստն է եվրոպական գործողությունների թատերաբեմերից դուրս: Պաշարման ավարտին՝ բրիտանական հետախուզության գործակալներ Լոուրենս Արաբիան և Աուբրի Հերբերտը անհաջող կերպով փորձեցին կաշառել Խալիլ փաշային, որպեսզի նա թույլ տա Թաունսենդի բանակին հեռանա: 1916 թվականի ապրիլի 29-ին Թաունսենդը 8000 ողջ զինվորների հետ հանձնվեց:

Բրիտանացիները կրկին հարձակման անցան 1916-ի դեկտեմբերին: Գեներալ Ստենլի Մոդի 50-հազարանոց բանակը 1917փետրվարի 23-ին կրկին հարձակմամբ վերցրեց Քութը:

2003 թվականին կոալիցիոն ուժերը Իրաք ներխուժելուց հետո Տիգրիսի աջ ափին՝ անմիջապես Քութի դիմաց, կառուցվեց ամերիկյան «Դելտա պահեստային օպերացիոն բազան»: Իրաքյան պատերազմի ժամանակ բազան սպասարկում էր նախկին Իրաքյան ռազմաօդային ուժերը՝ Քութ ալ-Հայը, որը պատերազմի սկսումից հետո հայտնի էր որպես Բլեր օդանավակայան[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.citypopulation.de/Iraq-Cities.html
  2. «Al Kut, Iraq Page» (անգլերեն)։ Fallingrain Global Gazetteer։ Վերցված է 2013-12-29 
  3. Kut Al Hayy Airbase

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]