Զուլեյխա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Զուլեյխա
زليخة
Դիմանկար
Մասնագիտությունվաճառական
ԱմուսինՊոտիֆար (Ազիզ Միսր)
Jusuf and Zuleykha Վիքիպահեստում

Զուլեյխա (արաբ․՝ زليخة), հիշատակվում է Ղուրանի Յուսուֆի (Հովսեփի) սուրայում։ Ղուրանում նրա անունը չի հիշատակվում, բայց արաբամուսուլմանական ավանդությունից հայտնի է, որ նրան անվանում են Զուլեյխա։ Նույնացվում է Պոտիֆարի աստվածաշնչյան կնոջ հետ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Ղուրանի, Յուսուֆ մարգարեի (Հովսեփի) եղբայրները նախանձի զգացումից նրան նետեցին ջրհորի մեջ, սակայն նրան փրկեցին քարավանի կողքով անցնող մարդիկ: Յուսուֆին վերցնելով՝ նրանք գնացին Եգիպտոս և այնտեղ վաճառեցին նրան ստրկության։ Յուսուֆ մարգարեի տերը դիմեց իր կնոջը հետևյալ բառերով. «Լավ վերաբերվեք նրան: Միգուցե նա օգտակար լինի մեզ համար, կամ մենք նրան որդեգրենք»: Այդ կինը Զուլեյխան էր: Մարգարե Յուսուֆը շատ գեղեցիկ տղամարդ էր, և Զուլեյխան սիրահարվեց նրան: Յուսուֆից փոխադարձության չհասնելով՝ նա որոշեց նրան բռնի ուժով ձեռք բերել: Փախչելով Զուլեյխայի գրկախառնությունից՝ նա վազեց դեպի դուռը, որտեղ հանկարծ հայտնվեց նրա տերը: Հետո Զուլեյխան մեղադրեց Յուսուֆին հետապնդումների մեջ, որից հետո նրան բանտ նետեցին: Նա երկար տարիներ մնաց այնտեղ, բայց հետո ապացուցվեց նրա անմեղությունը և նրան ազատ արձակեցին[1]:

Ըստ որոշ ավանդությունների՝ Զուլեյխան ամուսնու մահից հետո ամուսնացավ Յուսուֆի հետ։ Սակայն Մուհամմադ մարգարեի հադիսներում և այլ աղբյուրներում այդ հաղորդագրությունները չեն հաստատվում։ Շատ իսլամական աստվածաբաններ կարծում են, որ Յուսուֆի ամուսնությունը Զուլեյխա հետ հորինվածք է[1]։

Յուսուֆ և Զուլեյխա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հովսեփ և Զուլեյխա (Յուսուֆ և Զուլեյխա, Յուսուֆ և Զելիխա), քոչվոր սյուժե, Արևելքի ժողովուրդների բազմաթիվ գրական հուշարձանների գրական-բանահյուսական մոտիվ։

Առասպելի հիմքում բիբլիական-ղուրանական լեգենդն է Հովսեփ Հրաշալիի (Ղուրանում հայտնի որպես Յուսուֆ) և Պոտիֆարի կնոջ մասին։ Արաբական լեգենդներում այս կինը ձեռք է բերում Զուլեյխա անունը («գայթակղիչ կին»), նույն անունով, ինչպես նաև որպես Զեֆիրա, նա հայտնվում է Իսլամական պոեզիայում: Ունի բազմաթիվ բանաստեղծական ադապտացիաներ՝ IX—XV դդ. պոեմ, այդ թվում առաջին շարքի ստեղծագործություններ, որոնք դուրս են եկել Ֆիրդուսի և Ջամիի գրչից։

Սյուժեի առաջին մասը հիմնված է աստվածաշնչյան պատմվածքի վրա (որը կրկնվում է Ղուրանի սուրայում)։ Պոտիֆարի կինը սիրահարվում է Հովսեփին, փորձում է հրապուրել, նա մերժում է, և Պոտիֆարի կինը զրպարտում է նրան, որից հետո Հովսեփը բանտարկվում է։ Աստվածաշնչում այս կինը հետագայում չի հիշատակվում, եթե չհաշվենք, որ Փարավոնը տալիս է Հովսեփին՝ ով հաջող կարիերա էր արել, ինչ-որ ազնվականի՝ քուրմ Պոտիֆարի դստերը, ում անունը Ասենեֆ է: Աստվածաշնչի և ապոկրիֆային հրեական հեքիաթների ու առասպելների մեկնաբանողները վիճում են, թե արդյոք դա իր նախկին տիրոջ և այն կնոջ աղջիկն է, կամ նրա անվանակցի աղջիկը։ Իսկ Իսլամական բանահյուսության մեջ Զուլեյխան չի անհետանում, այլ ընդհակառակը, ի վերջո, գրավում է Հովսեփի սիրտը․ «Զուլեյխան մինչև իր կյանքի վերջը հավատարիմ է մնում այն տղամարդուն, ում տեսել էր երազում։ Նա պայքարում է իր սիրո համար։ Զուլեյխան իր նպատակին հասնում է քառասուն տարի անց, երբ Հովսեփի հոգում բացվում է սիրո վարդը»[2]։

Զուլեյխայի սերը ներկայացվում է շատ ավելի վսեմ, քան Աստվածաշնչում, դա մաքուր, բարձր և հավերժական զգացում է՝ ճշմարիտ անձնուրաց սեր[3]: Շնորհիվ այս սյուժեի ստացել է նման տարածումը պոեզիայի մեջ։ Բացի այդ, մի շարք գիտնականների մեկնաբանությամբ, որոշ կրոնական բանաստեղծների մոտ Յուսուֆի սերը Զուլեյխայի հանդեպ, ինչպես ընդունված է սուֆիական ստեղծագործություններում, ոչ միայն կնոջ հանդեպ սերն է, այլ Ալլահի հանդեպ սերը, որը բացահայտվում է Զուլեյխայի կերպարով․ հոգու ձգտումը դեպի Աստված[4]:

Ընդհանուր առմամբ, Արևելյան գրականության մեջ կա այս թեմայի շուրջ 150 գրական ստեղծագործություն[2]: Հետազոտողները նշում են, որ այս բանաստեղծությունների համար բնորոշ շատ մանրամասներ, որոնք Ղուրանում չեն ներկայացվել, ամենայն հավանականությամբ բխում են Ղուրանի պարսիկ մեկնաբան և պատմաբան Իբն Ջարիր Աթ-Տաբարիի (839-923) տեքստերից, որոնք գրվել են արաբերեն:

Աթ-Տաբարին բազմաթիվ աստվածաբանական աշխատությունների հեղինակ է, որոնցից ամենահայտնին Ղուրանի իր երեսուն հատորանոց մեկնությունն է՝ «Ջամի ալ-բայան ֆի-տ-թաֆսիր ալ-քուրան» («Ղուրանի մեկնաբանության համապարփակ բացատրություններ») վերնագրով[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Али-заде, 2007
  2. 2,0 2,1 Равшанова, Гулрухбегим Кахрамоновна Поэмы цикла «Юсуф и Зулейха» // Молодой ученый. — 2015. — В. 89. — ISSN 2072-0297.
  3. Роман Перельштейн Видимый и невидимый мир в киноискусстве. — Litres, 2017-09-05. — 317 с. — ISBN 9785457936294
  4. 4,0 4,1 «Жемчужина татаро-булгарской литературы поэма ?Кысса-и Йусуф?: суфийские истоки»։ www.sufizm.ru։ Վերցված է 2018-01-18 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сафарова Ҳ. Рабғузийнинг «Қиссаи Юсуф Сиддиқ алайҳис-салом» асари манбалари, филол.фан. номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация, 2001