Դերբայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Դերբայները բայի անդեմ ձևերն են, որոնք, ունենալով բայիմաստ ու սեռի քերականական կարգ, ցույց են տալիս գործողություն՝ առանց եղանակի, ժամանակի, դեմքի ու թվի[1]։

Ժամանակակից հայերենն ունի ութ դերբայ, որոնցից չորսն անկախ են, չորսը՝ կախյալ։

Անկախ դերբայները ունեն ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն և անկախ բառային միավորներ են։ Ժամանակակից հայերենի անկախ դերբայներն են՝

Կախյալ դերբայները, որ կոչվում են նաև ձևաբայեր, ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն չունեն և նախադասության մեջ գործածվում են միայն օժանդակ բայի ներկայի ու անցյալի ձևերի հետ։ Կախյալ դերբայները, գործածվելով օժանդակ բայերի հետ, նախադասության մեջ կարող են դառնալ միայն պարզ ստորոգյալ։

Ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներն են՝

Դերբայ Հիմք Վերջավորություն
Անորոշ Կարդ, պատմ ալ, ել
Ենթակայական կարդ, պատմ ացող, ող
Հարակատար կարդ, պատմ ացած, ած
Համակատար կարդ, պատմ ալիս, ելիս
Անկատար կարդ, պատմ ում, ում
Վաղակատար կարդ, պատմ ացել, ել
Ապակատար կարդ, պատմ ալու, ելու
Ժխտական կարդ, պատմ ա, ի

Ածականական դերբայ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերբայների այն ձևերը, որոնք բայական հիմնական հատկանիշների հետ ունեն նաև ածականական կիրառություններ անվանվում են ածականական դերբայներ: Հայերենում այսպիսի նշանակություն ունեն հարակատար, ապակատար, ենթակայական դերբայները: Օրինակ՝ պատռած նամակ, վազող նապաստակ և այլն[2]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան,1987, էջ 180185:
  2. Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 5։