Դաղստանի պետական համալսարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դաղստանի պետական համալսարան
ռուս.՝ Дагестанский государственный университет
Տեսակհամալսարան
Հիմնադրված է1931
Երկիր Ռուսաստան
ՏեղագրությունՄախաչկալա
Պարգևներ
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
Կայքdgu.ru
Դաղստանի պետական համալսարան (Ռուսաստան)##
Դաղստանի պետական համալսարան (Ռուսաստան)
Դաղստանի պետական համալսարան, Ռուսաստան
 Dagestan State University Վիքիպահեստում

Դաղստանի պետական համալսարան, Դաղստանի ամենամեծ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկը՝ գիտական և մշակութային խոշոր կենտրոն։ Հիմնադրվել է 1931 թվականին՝ որպես Դաղստանի պետական մանկավարժական ինստիտուտ, մինչև 1957 թվականը այն կրում էր Դաղստանի ժողովրդական բանաստեղծ Սուլեյման Ստալսկու անունը։

ԴՊՀ-ն ներառում է 16 գիտակրթական կենտրոններ, 18 ֆակուլտետներ[1], 97 ամբիոններ, 4 մասնաճյուղի[2], 2 թանգարաններ (կենսաբանական և պատմական), հիմնարար գրադարան, կենսաբանական կայան և պլանետարիում[3]։ Համալսարանում աշխատում է շուրջ 3000 դասախոսներ և աշխատակիցներ։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համալսարանը ներառում է՝

  • 18 ֆակուլտետ;
  • 2 ինստիտուտ;
  • 9 մասնաճյուղ;
  • 86 ամբիոն;
  • 2 թանգարան․ կենսաբանական և պատմական;
  • չորացրած բույսերի հավաքածու
  • գիտական գրադարան, որը պարունակում է ավելի քան 2500000 հատոր;
  • կենսաբանական կայան;
  • պլանետարիում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1931 թվականի հոկտեմբերի 8-ին ԴԱՍԽՀ Ժողկոմխորհը որոշում ընդունեց «Դաղստանի ագրոմանկավարժական ինստիտուտի բացման մասին»։ Ինստիտուտի հանդիսավոր բացումը նվիրված էր Հոկտեմբերյան հեղափոխության 14-ամյակին։
  • 1931 թվականի նոյեմբերին մանկավարժական ինստիտուտում դասերը սկսվեցին։ Ինստիտուտի առաջին տարվա համար ընդունվել է 75 ուսանող, նրանց դասավանդել են 10 լրիվ դրույքով դասախոսներ։
  • 1931 թվականին ինստիտուտում բացվեց 3 բաժին․
    • հասարակական-գրական,
    • քիմիակենսաբանական և
    • ֆիզիկատեխնիկական։
Չնայած նյութական բարդ պայմաններին, ուսումնական տարածքի և հանրակացարանների բացակայությանը, ուսանողների մեծ մասը հաջողությամբ ավարտեց առաջին ուսումնական տարին։ Ուսանողները հանձնեցին քննությունները և ցրվեցին հանրապետության շրջաններ՝ հատուկ խնդիր ունենալով ակտիվ աշխատանքներ իրականացնել գյուղերում` ինստիտուտի նոր համալրման վերաբերյալ։
  • 1935 թվականին համալսարանը բաց թողեց առաջին շրջանավարտներին։ Դաղստանն ընդունեց բարձրագույն կրթությամբ 39 ուսուցիչ։ Հետո համալսարանում սովորում էր 260 ուսանող։
  • 1954 թվականին ինստիտուտը ստացավ ավելի քան 6 հազար քառակուսի մետր մակերեսով շենք՝ հավաքատեղիների և սպորտային դահլիճների, թեթև լսարանների և գրասենյակների հետ։ Դասերը սկսեցին անցնել մեկ հերթափոխով։ Հին կրթական շենքը վերածվեց հանրակացարանի։
  • 1957 թվականին մանկավարժական ինստիտուտը վերափոխվեց Դաղստանի պետական համալսարանի։ Ստացիոնար բաժանմունքում հաստատվեցին 5 ֆակուլտետներ.
    • պատմաբանասիրական,
    • ֆիզիկամաթեմատիկական,
    • բնագիտության ֆակուլտետ,
    • օտար լեզուների ֆակուլտետ,
    • ինժեներատեխնիկական ֆակուլտետ։
  • 1964 թվականի փոխվել է ֆակուլտետների մեծամասնության կառուցվածքը, ստեղծվել են նոր ամբիոններ։ Հինգ ֆակուլտետների փոխարեն արդեն գործում էր 8 ֆակուլտետ։
    • ուսանողները կազմում էին 4691 մարդ,
    • աշխատում էր 31 ամբիոն,
    • 287 դասախոսների, որոնցից՝
      • 6 պրոֆեսորներ, գիտությունների դոկտոր և
      • 93 գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
  • 1967 թվականին համալսարանին հանձնվեց շրջանային կուսակցական դպրոցի շենքը, ավարտվեց մարզադահլիճի և հանրակացարանի շինարարությունը։
  • 1971 թվականին ավարտվեց համալսարանական պլանետարիումի շինարարությունը։
  • 1972 թվականին համալսարանում կազմակերպվեց տնտեսաիրավագիտական ֆակուլտետը, որը 1973-ին բաժանվեց՝
    • տնտեսագիտական ֆակուլտետի
    • իրավաբանական ֆակուլտետի,
  • 1974 թվականին ստեղծվեց սովետական առևտրի ֆակուլտետը։ Շահագործման հանձնվեց նոր շենք։
  • 1980 թվականին համալսարանում սովորում էր 7487 ուսանողներ։ Այդ ժամանակ համալսարանի գրադարանի գրքերի ֆոնդը կազմում էր 993 864 հատոր, իսկ համալսարանն արդեն ուներ.[4]
    • 11 ֆակուլտետներ
    • 49 ամբիոններ։

Ռեկտորատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համալսարանի ռեկտոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաղստանի պետական համալսարանի ռեկտորն է Մուրթազալի Խուլաթաևիչ Ռաբադանովը։

Գերազանցությամբ ավարտել է ԴՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետը 1985 թվականին, ԽՍՀՄ ԳԱ բյուրեղագրության ինստիտուտի ասպիրանտուրան 1989 թվականին՝ ատենախոսության պաշտպանությամբ։

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Դաղստանի գիտական կենտրոնի ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող (1989 թ. հունվար - 1993 թ. հունիս)։ Աշխատել է ԴՊՀ-ում՝ որպես ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնի ասիստենտ (1993-1998): Սորոսի դոցենտ (1999): 2000 թվականի հունվարից նա ավագ գիտաշխատող էր, իսկ 2003-ի փետրվարից 2007-ի հուլիսը՝ ՌԴ Գիտությունների ակադեմիայի բյուրեղագիտության ինստիտուտի ռենտգեն կառուցվածքային վերլուծության լաբորատորիայի վարիչ։

Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (2004):

2006 և 2007 թվականներին ճանաչվել է «ականավոր գիտնականներ. ՌԳԱ գիտությունների թեկնածուներ և դոկտորներ» մրցույթի հաղթող։ 2004-2007 թթ. եղել է ՄՄՊՀ ընդհանուր քիմիայի ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2007 դեկտեմբերից՝ ԴՊՀ ռեկտորի պաշտոնակատար։

2008 թվականի մարտի 6-ին համալսարանի աշխատակազմի ընդհանուր ժողովի կողմից ընտրվեց ԴՊՀ ռեկտոր։

Համալսարանի ռեկտորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարիներին Ռեկտոր
1957 - 1962 պրոֆեսոր Ա. Ա. Աբիլով
1962 - 1965 պրոֆեսոր Ա. Գ. Ալիև
1965 - 1987 պրոֆեսոր Ա. Ա. Աբիլով
1987 - 1991 ՄԳԱ թղթակից-անդամ Ա. Մ. Մագոմեդով
1992 - 2007 ՌԿԱ ակադեմիկոս Օ․Ա․Օմարով
2007-ից պրոֆեսոր Մ. Խ. Ռաբադանով

Պրոռեկտորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աշուրբեկով Նազիր Աշուրբեկովիչ — գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր;
  • Հասանով Մահոմեդ Մահոմեդովիչ — ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր;
  • Հաջիև Նազիրխան Գաջիևիչ — տնտեսական գծով պրոռեկտոր;
  • Հուսեյխանովա Զարեմա Սաժուդինովա — ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր[5];
  • Մուխտարովվ Պատաալի Նաժմուդինովիչ— վարչատնտեսական աշխատանքի գծով պրոռեկտոր;
  • Դալգատով Արթուր Գերեդատովիչ — հեռակա և լրացուցիչ կրթության գծով պրոռեկտոր։

ԴՊՀ ֆակուլտետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կենսաբանական ֆակուլտետ
  • էկոլոգիայի և կայուն զարգացման ինստիտուտ
  • Պատմության ֆակուլտետ
  • Սոցիալական ֆակուլտետ
  • Մաթեմատիկայի և համակարգչային գիտության ֆակուլտետ
  • Ինֆորմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
  • Արևելագիտության ֆակուլտետ
  • Օտար լեզուների ֆակուլտետ
  • Մշակույթի ֆակուլտետ
  • Որակավորման բարձրացման ֆակուլտետ
  • Հոգեբանության և փիլիսոփայության ֆակուլտետ
  • Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ֆակուլտետ
  • Ֆիզիկայի ֆակուլտետ
  • Բանասիրական ֆակուլտետ
  • Կառավարման ֆակուլտետ
  • Քիմիական ֆակուլտետ
  • Տնտեսագիտական ֆակուլտետ
  • Իրավաբանական ինստիտուտ

2009 թվականի օգոստոսից ֆինանսատնտեսագիտական և տնտեսական կառավարման ֆակուլտետները միաձուլվել են նոր՝ տնտեսագիտական ֆակուլտետի։ Դաղստանի բանասիրության ֆակուլտետը 2009-ի սեպտեմբերից վերափոխվել է բանասիրական ֆակուլտետի։ Բնապահպանության և աշխարհագրության ֆակուլտետը 2015 թվականին վերափոխվեց էկոլոգիայի և կայուն զարգացման ինստիտուտի։

Հայտնի շրջանավարտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մուխու Ալիև — Դաղստանի առաջին նախագահ։
  • Սամսոն Բրոյթման — գիտնական-բանասեր։
  • Շամիլ Զայնալով — Դաղստանի նախկին վարչապետ։
  • Մահոմեդով, Մահոմեդ Գաջիևիչ — Դաղստանի գերագույն դատարանի նախագահության անդամ։
  • Մահոմեդսալամ Մահոմեդով — Դաղստանի երկրորդ նախագահ։
  • Մահոմեդ-Սուլթան Մահոմեդով — Դաղստանի ժողովրդական ժողովի նախագահ և Անժի ֆուտբոլային ակումբի հիմնադիր։
  • Ռաուֆ Մահոմեդովիչ Մունչաև — ՌԳԱ խորհրդական, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԳԱ թղթակից-անդամ։
  • Հաջի Նաժմուդինով — հայտնի մշակութաբան ու փիլիսոփա։
  • Մավլետ Բատիրով — Օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն, ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոն,։
  • Սուլեյման Քերիմով — Ռուսաստանի Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդի սենատոր, ձեռնարկատեր և բարերար։
  • Զամիր Թառլանով — գիտնական-բանասեր, ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչ,
  • Նուրբագանդով, Մահոմեդ Նուրբագանդովիչ — Ռուսաստանի Հերոս։

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Факультеты»։ dgu.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 6-ին։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 6 
  2. «Филиалы»։ dgu.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 6-ին։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 6 
  3. «Сведения об университете»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 6-ին։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 16 
  4. «993864 томов»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 12-ին։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 16 
  5. «Проректоры»։ dgu.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 6-ին։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 6 

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]