Գհար Դալամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Գհար Դալամ
GharDalam-VueGrotte.jpg
Տեսակքարանձավ և հնագիտական հուշարձան
ԵրկիրFlag of Malta.svg Մալթա
ՎարչատարածքԲիրզեբուջա
ԲԾՄ23 մետր

Գհար Դալամ (ավանդաբար արտասանվում է Ար Դալամ, մալթ.՝ Għar Dalam, բառացի`խավարի քարանձավ), քարանձավ Մալթայում: Այստեղ հայտնաբերվել են կենդանիների ոսկորների մի քանի շարք մնացորդներ, որոնք մնացել են վերջին սառցակալման շրջանից, ինչպես նաև մարդու` Մալթայի տարածքում հայտնվելու առավել վաղ շրջանից, որ մոտավորապես տեղի է ունեցել մոտ 7.400 տարի առաջ (այս շրջանը քարանձավի անունով կոչվում է Գհար Դալամի շրջան):

Կենդանիների կմախքները վերաբերում են տարբեր ժամանակահատվածների: Եթե գաճաճ գետաձին անհետացել է մոտ 180.000 տարի առաջ, ապա գաճաճ եղջերուն`մոտ 18.000 տարի առաջ:

Քարանձավի առաջին գիտական հետազոտությունը կատարվել է 1885 թվականին, սակայն այն շարունակել է փակ մնալ մինչև 1933 թվականը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քարանձավն օգտագործվել է որպես պատսպարան: 20-րդ դարի երկրորդ կեսին այստեղ հիմնադրվել է թանգարան, որից 1980 թվականին գողացվել են կարևոր ցուցանմուշներ`գաճաճ փղերի ոսկորներ և նեոլիթի շրջանի երեխայի գանգ:

Քարանձավի առավել հիմնավոր ուսումնասիրություն է կատարվել 1987 թվականին Էմմանուել Անատիի ղեկավարությամբ, որը Սալենտոյի համալսարանի հնէաբանության պրոֆոսոր էր: Իտալացի հնագետների մի խումբ քարանձավում հայտնաբերել է ենթադրաբար պալեոլիթի շրջանին վերաբերող արվեստի գործեր, որոնք պատկերում են մարդու ձեռքեր, մարդանման ու կենդանանման կերպարներ, կենդանիների մի քանի պատկերներ քարանձավի ստորին ստալագմիտային գոյացությունների վրա: Որոշ պատկերներ ներկայացնում են փղերի, որոնք Մալթայում անհետացել են պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում: Գտնված պատկերների մեծ մասը ավելի ուշ ոչնչացվել են վանդալների կողմից:

Քարանձավի խորությունը 144 մետր է, սակայն այցելության համար բաց է 50-մետրանոց հատվածը: Քարանձավի մուտքի մոտ գորխում է թանգարան, որտեղ ներկայացված են կարևոր գտածոներ:

Շերտագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից փղի ձագի կմախք Գհար Դալամի թանգարանում

Քարանձավը բաղկացած է 6 շերտից[1]:

  1. Ընտանի կենդանիների շերտ (մոտ 74 սմ): Այս շերտում հայտնաբերվել են հիմնականում գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցո կենդանիների `կովերի, ձիերի, այծերի, ոչխարների մնացորդներ: Շերտում հայտնաբերվել են նաև մարդկային մնացորդներ, կերամիկա, զարդեր ու գործիքներ:
  2. Կրաքարի շերտ (մոտ 0.6 սմ)
  3. Եղջերուների շերտ (մոտ 175 սմ): Գաճաճ եղջերւոն, որը հայտնաբերվել է այս շերտում, ծագում է եվրոպական ազնվացեղ եղջերուից (լատ.՝ Cervus elaphus): Այս շերտում հայտնաբերվել են նաև բազմաթիվ գիշատիչների, հատկապես գորշ արջի, կարմիր աղվեսի և գայլի, ինչպես նաև կարապների, հսկա կրիաների ու մկների կմախքներ:
  4. Մանրաքարի շերտ (մոտ 35 սմ): Կազմված է բացառապես ոչ մեծ գետաքրարերից, որոնք մնացել են քարանձավում հոսած գետից: Գետի հոսանքը բավական ուժեղ է եղել, ինչի մասին վկայում է փորվածքը:
  5. Գետաձիերի շերտ (մոտ 120 սմ): Այս շերտը հայտնաբերվել է մալթական գաճաճ գետաձի (լատ.՝ Hippopotamus melitensis): Ի թիվս այս շերտում հայտնաբերված այլ կենդանիների`այստեղ եղել են նաև գաճաճ փիղ, հսկայական չափերի կրծողներ, Leithia cartei:
  6. Առանց ոսկորների կավե շերտ (մոտ 125 սմ):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. George Zammit Maempel, 1989. Għar Dalam Cave and Deposits

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]