Բոթվել ամրոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Բոթվել ամրոց
Bothwell Castle 20080505 - south-east tower.jpg
Տեսակգոյություն չունեցող շենք կամ կառույց և enclosure castle?
Վարչական միավորSouth Lanarkshire?
ԵրկիրFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
ՇինանյութԱվազաքար
Ընթացիկ
սեփականատեր
Պատմական Շոտլանդիա
Կոորդինատներ: 55°48′34.2000001″ հս․ լ. 4°5′41.280000100001″ ամ. ե. / 55.809500000028° հս․. լ. 4.09480000002777800° ավ. ե. / 55.809500000028; 4.09480000002777800
Bothwell Castle Վիքիպահեստում

Բոթվել ամրոց, մեծ միջնադարյան ամրոց, որը գտնվում է Քլայդ գետի ոլորանից վեր բարձր զառիթափ ափի վրա, Հարավային Լանարքշայրում, Շոտլանդիա։ Տեղակայված է Բոթվելի ու Ադինգսթոնի միջև, մոտավորապես 10 մղոն (16 կմ) Գլազգոույից հարավ-արևելք։ Ամրոցի կառուցումն սկսվել է 13-րդ դարում Մյուրեյ տոհմի նախնիների կողմից, որպեսզի պաշտպանի Քլայդի ռազմավարական անցման կետը։ Բոթվելն առանցքային դեր է խաղացել Շոտլանդիայի անկախության պատերազմներում՝ մի քանի անգամ ձեռքից-ձեռք անցնելով։

Հսկայական գլանաձև դոնժոնը կառուցվել է 13-րդ դարում, բայց նախքան ամրոցի մնացած մասը կկառուցվեր, այն խիստ վնասվել է մի շարք պաշարումների ժամանակ։ Վաղ 15-րդ դարում վերականգնումն ընդարձակել է ամրոցը, բայց այն լքվել է մինչև 18-րդ դարը։ Ժամանակակից ավերակն ուղղանկյուն է, արևմուտքում դոնժոնի մնացորդներով, արևելքում՝ հետագայում կառուցված մեծ դահլիճի։ Բակը շրջապատված է երկար կուրտինայով՝ հարավ-արևելյան ու հարավ-արևմտյան անկյուններում կլոր աշտարակներով։ Շոտլանդացի հնագետ Ուիլյամ Դուգլաս Սիմփսոնն ամրոցը նկարագրում է որպես «ամենագլխավոր աշխարհիկ կառույցներից մեկը միջնադարյան Շոտլանդիայում»[1]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագավոր Դավիդ I-ը 12-րդ դարում Բոթվելի բարոնությունը շնորհել է Դավիդ Օլիֆարդին (կամ Օլիֆանտ)։ Հողերը ժառանգաբար անցնում էին նրա սերունդներին և մինչև 1252 թվականը բարոնությունը դարձել էր Վալտեր դե Մորավիայի կամ Մորեյցի Վալտերի սեփականությունը, որն ամուսնացել էր վերջին Օլիֆարդ բարոնի դստեր հետ։ Նա սկսել է ամրոցի շինարարությունը, բայց մինչև 1296 թվականի շոտլանդական անկախության պատերազմների սկսվելը միայն գլխավոր դոնժոնը, բանտային աշտարակն ու կարճ միացնող կուրտինան էին կառուցվել։ Մնացած մասի հիմքերը հավանաբար գցված են եղել և պաշտպանվել փայտե ցցապատով։

Շոտլանդական անկախության պատերազմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատերազմի սկզբին Անգլիայի թագավոր Էդվարդ I-ի զորքերը նվաճել են Շոտլանդիան, խլել Բոթվելն ու գերեվարել Վալտերի որդի Բոթվելցի Ուիլյամ Մորեյին։ Ամրոցը պահող անգլիական կայազորը 14 ամսով պաշարվել է շոտլանդացիների կողմից 1298—1299 թվականներին ու ի վերջո անձնատուր եղել։ 1301 թվականին Էդվարդ I-ը վերադարձել ու ևս մեկ անգամ գրավել է ամրոցը 6800 մարդուց բաղկացած զորքով և հատուկ կառուցել ամրոցակործան սարքերը։ Բոթվելը դարձել է Փեմբրոքի 2-րդ կոմս Այմեր դե Վալենսի՝ Էդվարդի կողմից նշանակված Շոտլանդիայի ղեկավարի շտաբը և մնացել անգլիացիների ձեռքում մի քանի տարի։

Բոթվել ամրոցի հատակագիծը

1314 թվականին Բենոքբըրնում Ռոբերտ Բրյուսի հաղթանակից հետո ամրոցը ապաստան է տրամադրել մի քանի անգլիացի ազնվականի։ Սակայն ամրոցի կոնստեբլ սըր Վալտեր ՖիթզՋիլբերթը ամրոցը հանձնել է մոտեցող շոտլանդացիներին։ Այս արարքի համար նրան շնորհվել է Քադզոույի բարոնությունը, որտեղ նրա ժառանգները դարձել են հզոր Հեմիլթոն ընտանիքը։ Ամրոցը հանձնվելուց հետո շոտլանդացիներն դիտավորյալ քանդել են այն[2]։

1336 թվականին անգլիացիները նորից են վերադարձել, այս անգամ Էդվարդ III-ի գլխավորությամբ։ Անգլիացի թագավորը վերանորոգել է տվել ամրոցն ու նորից դարձրել այն Շոտլանդիայում իր շտաբը։ Հաջորդ տարի սըր Էնդրյու Մյուրեյը՝ սըր Ուիլյամի զարմիկն ու Բոթվելի օրինական սեփականատերը, վերանվաճել է ամրոցն՝ օգտագործելով ամրոցակործան սարքեր։ Հաղթանակից հետո նա էլ է վնասել ամրոցը, քանդելով դոնժոնի արևմտյան մասն ու այն Քլայդի մեջ նետելով, որպեսզի այն այլևս չնվաճվի թշնամու կողմից։ Ամրոցը լքված է մնացել մինչը 1360-ական թվականները։

Դուգլաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1362 թվականին Մորեյների ժառանգորդուհի Ջոան Մորեյը ամուսնացել է «Գրիմ» մականունով Արչիբալդ Դուգլասի՝ ապագա լորդ Գալովեյի ու Դուգլասի կոմսի հետ։ Դուգլասն սկսել է Բոթվելի վերակառուցումը, վերականգնել դոնժոնն ու ավարտել պարիսպները։ Աշխատանքները շարունակվել են իր որդի Արչիբալդի՝ 4-րդ կոմսի կողմից։ Մինչև 1424 թվականը նա կառուցել էր մեծ դահլիճն ու հարևան մատուռը, հյուսիս-արևելյան և հարավ-արևելյան անկյուններում աշտարակներով ու կուրտինայով, որը միացնում էր դոնժոնը՝ ներառելով բակը։

1455 թվականին «սև» Դուգլասները տուգանվել են ու նրանց հողերը վերադարձվել գահին։ Ջեյմս III-ը Բոթվելը շնորհել է լորդ Քրիչթոնին, հետո սըր Ջոն Ռամզեյին, որոնցից երկուսից էլ այն հետ է բռնագրավվել։ 1488 թվականին Բոթվելը շնորհվել է Հեյլզի 2-րդ լորդ Պատրիք Հեփբուրնին ու նրա համար ստեղծվել է Բոթվելի կոմսությունը։ Սակայն Հեփբուրնը երկար չի պահել Բոթվել ամրոցը, այլ փոխանակել է այն Անգուսի 5-րդ կոմս Արչիբալդ Դուգլասի հետ, դրա փոխարեն ստանալով Լիդեսդեյլի Հերմիթիջ ամրոցը։ Ջեյմս IV-ն այցելել է Բոթվել 1503 և 1504 թվականներին։


Այսպիսով, Բոթվելը վերադարձել է Դուգլասներին և Անգուսի կոմսերի ու Դուգլասների մարքիզների միջոցով ժառանգվել Ֆորֆարի կոմսերին։ Ֆորֆարի 1-ին կոմս Արչիբալդ Դուգլասն սկսել է մոտակայքում նոր առանձնատան կառուցումը, քարի համար քանդելով ամրոցի հյուսիս-արևելյան աշտարակը։ (Նրա տունն ապամոնտաժվել է 1926 թվականին տարածքում հանքարդյունահանման պատճառով)։ 1715 թվականին Շերիֆմույրում 2-րդ կոմսի մահից հետո ամրոցը վերադարձել է Դուգլաս ընտանիքի ավագ ժառանգներին, որը ներկայացված էր Դուգլասի 1-ին դքսով ու իր ժառանգներով։ Հետո ամրոցն անցել է Հոումի կոմսերին։ 1935 թվականին 13-րդ կոմսը Բոթվելը հանձնել է պետության հոգածությանը։ Այժմ այն պատկանում է «Շոտլանդիայի պատմական միջավայր» կաղմակերպությանը որպես ազգայնորեն կարևոր հուշարձան, բաց է հանրության առջև (մուտքի վճար).[3]

Դիզայն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև ամրոցն այդպես էլ չի ստացել իր նախնական տեսքը, դրա նախագիծը նման է Քոուչիի, Քիլդրամիի և Դիրլեթոնի ամրոցներին, քանի որ այն ունի կլոր դոնժոն։ Դոնժոնը, որն այժմ ավերակների է վերածված, սկզբնապես ունեցել է 82 ոտնաչափ (25 մետր) բարձրություն, 62 ոտնաչափ (19 մետր) տրամագիծ և պարիսպներ, որոնք 15 ոտնաչափ (4․6 մետր) հաստություն են ունեցել[2] Հաստ պարիսպներն ու հզոր պահակատունը հետագայում են ավելացվել կառույցին, և այն համարվել է «Շոտլանդիայի ռազմական ամենակարևոր բերդերից մեկը»։[4]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Rutherford & Malcolm 2011, էջ. 189
  2. 2,0 2,1 Hardy Chris (2003)։ Francis Frith's Scottish Castles։ Salisbury, Wiltshire: Frith Book Company։ էջեր 22–23։ ISBN 9781859373231 
  3. Կաղապար:Historic Environment Scotland
  4. Cruwys Elizabeth, Riffenburgh Beau (1995)։ Hicks Penny, ed.։ Explore Britain's Castles։ Basingstoke, Hampshire: AA Publishing։ էջ 118։ ISBN 9780749510480 
  • Mason, Gordon The Castles of Glasgow and the Clyde, Goblinshead, 2000
  • Rutherford, Allan; Malcolm, John (2011), «'That stalwart toure': Bothwell Castle in the Thirteenth and Early Fourteenth Centuries», in Audrey Dakin; Miles Glendinning; Aonghus MacKechnie, Scotland's Castle Culture, Berlinn, ISBN 978-1-906566-33-3 
  • Salter, Mike The Castles of South West Scotland, Folly Publications, 1993
  • Tabraham Chris (1994)։ Bothwell Castle: Official Souvenir Guide (2009 Revised ed.)։ Historic Scotland։ ISBN 978-1-84917-021-5 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]