Աֆիֆե Ժալե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աֆիֆե Ժալե
թուրք.՝ Afife Jale
Afife Jale 1.jpg
Ծնվել է1902
ԾննդավայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել էհուլիսի 24, 1941(1941-07-24)
Մահվան վայրՍտամբուլ, Թուրքիա
ՔաղաքացիությունFlag of Turkey.svg Թուրքիա
Մասնագիտությունդերասանուհի և թատրոնի դերասանուհի

Աֆիֆե Ժալե (թուրք.՝ Afife Jale, 1902, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 24, 1941(1941-07-24), Ստամբուլ, Թուրքիա), թատրոնի թուրք դերասանուհի, հայտնի է որպես Թուրքիայում առաջին մուսուլման թատրոնի դերասանուհի:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աֆիֆե Ժալեն ծնվել է 1902 թվականին Ստամբուլում[1]՝ Հիդայեթա-բեյայի և Մեհիեի ընտանիքում: Նա ուներ քույր՝ Բեհիեն, և եղբայր՝ Սալահը:

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աֆիֆեն սովորել է Ստամբուլի աղջիկների համար նախատեսված արդյունաբերական դպրոցում, սակայն երազել է դառնալ դերասանուհի: Միևնույն ժամանակ Օսմանյան կայսրությունում թուրք կանայք, ովքեր դավանում էին իսլամ, իրավունք չունեին բեմ բարձրանալու, իսկ եթե խաղում էին վերջինիս վրա, ապա միայն Ներքին գործերի նախարարության հրամանով: Դերասանուհիներ կարող էին լինել միայն ոչ մուսուլման կանայք հունական, հայկական կամ հրեական ծագումով[1]:

Աֆիֆեի հայրը դեմ էր դստեր թատերական կարիերային, քանի որ կարծում էր, որ վերջինս անհեռանկարային է: Չենթարկվելով հորը, Աֆիֆեն փախչում է հայրական տնից և նորաստեղծ կոնսերվատորիայում՝ Դարյուլբեդայիում (թուրք.՝ Darülbedayi), աշխատանքի է անցել որպես պրակտիկանտ[1]: Կոնսերվատորիայում այդ ժամանակ բացվել էր մուսուլման կանանց համար նախատեսված դերասանուհիների վերապատրաստման դասընթացներ: Հասկանալի էր, որ նրանք պետք է խաղային միայն կանանց լսարանի առաջ[2]:

Ստանալով թատերական կրթություն, Աֆիֆեն 1920 թվականին «Էմել»-ի դերով առաջնելույթ է ունեցել Yamalar Հուսեյին Սուաթ թատերական ներկայացումով: Այդ ժամանակ ազգությամբ հայ դերասանուհի Էլիզա Բինեմեջյանը մեկնել էր արտասահման, որի արդյունքում «Էմել»-ի դերը մնացել էր թափուր: Բեմում ելույթ ունենալով, նա վերցրել է Ժալե բեմական կեղծանունը: Հենց այդ անունով էլ այն ժամանակից անվանում էին նրան: Քադըքյոյի «Ապոլլոն թատրոն»-ում հանդես գալուց հետո, Աֆիֆեն ամբողջ աշխարհում դարձավ առաջին թուրք մուսուլման կին դերասանուհին: Թատրոնի ղեկավարությունը զգուշացրել էր կին-մուսուլման դերասանուհիների սահմանափակումների մասին, որի արդյունքում 1921 թվականին նրան հեռացնում են թատրոնից[1][2][3]: Ապա նա շարունակում է խաղալ տարբեր դերեր բազմաթիվ այլ թատերական բեմերում տարբեր կեղծանուններով:

Կորցնելով աշխատանքը, Ժալեն հայտնվում է ծանր ֆինանսական վիճակում, ահա շուտով սկսվում են սուր գլխացավերը: Աֆիֆեն տարվում է թմրանյութերով[1]:

1923 թվականին Աթաթուրքը, ով հիմնադրել էր Թուրքիայի Հանրապետությունը, հարց էր բարձրացրել մուսուլման կանանց համար նախատեսված արգելքների մասին: Արգելքների վերացումն Աֆիֆեին ետ բերեցին թատրոն: Միայն թե թմրանյութերից նրա կախումը հաջողությամբ չպսակվեց և գնալով վերջինիս վիճակը վատանում էր, որը ի վերջո հանգեցրեց նրա բեմից հեռանալուն[1]:

Ընտանեկան կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թողնելով բեմը, Աֆիֆե Ժալեն ընդհանրապես սնանկացավ: 1928 թվականին նա ծանոթանում է երաժիշտ Սելահաթին Պինարոմի (1902-1960) հետ: Նրանք 1929 թվականին ամուսնանում են և տեղափոխվում են բնակվելու Ֆաթիհի բնակարանը՝ Ստամբուլի շրջաններից մեկում: Սակայն նրանց ամուսնությունը ևս հաջողությամբ չպսակվեց և 1935 թվականին զույգերը բաժանվում են: Ամուսնալուծության արդյունքում Աֆիֆեն տարվում է թմրանյութերով[3]:

Ամուսնալուծությունից հետո Ժալեն ընկել է Բաքըրքյոյի հոգեբուժական հիվանդանոց՝ թմրանյութերից կախվածությանը վերջ տալու համար: Այնտեղ նա անցկացրել է իր վերջին տարիները: Աֆիֆե Ժալեն մահացել է 1941 թվականի հուլիսի 24-ին[3]:

Ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1987 թվականին լրագրող Նեզիհե Արազը (1922-2009) գրել է թատերական պիես, որը կրում էր «Աֆիֆե Ժալե» անունը: Այն խաղացվել է բեմում: Պիեսի հիման վրա ֆիլմ է նկարահանվել[2][4]:

Աֆիֆե Ժալեի ողբերգական ճակատագիրը ներկայացված է ռեժիսոր Շահին Կայգունայի «Աֆիֆե Ժալե» (1987) ֆիլմում[3][5], ինչպես նաև ռեժիսոր Ջեյդ Ասլի Քիլիչկիրանի Կիլիտ ֆիլմում (2008)[6]: Այս երկու ֆիլմերում էլ Աֆիֆեի դերը խաղում էր դերասանուհի Մյուժդե Արը[2][7]:

Հիշողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թվականին Թուրքիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնում «Modern Dance Company» ընկերությունը բեմադրել է «Աֆիֆե» բալետը, որը նվիրված էր դերասանուհու կյանքին[2][3]: Բալետը բեմադրվել է նաև 2012 թվականին Քադըքյոյի Süreyya Opera House օպերային թատրոնում[8][9]:

2000 թվականին երգչուհի Սելվա Էրդեները հանդես է եկել Աֆիֆե մենակատարային ալբոմով, որն ուղեկցվում էր մոսկովյան ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբով[2][10]:

2004 թվականին Թուրքիայում ցուցադրվել է «Yüzyılın aşkları: Afife ve Selahattin» դերասանուհու կյանքի մասին պատմող վավերագրական ֆիլմը[2][11]:

«Afife Jale Sahnesi» մշակութային կենտրոնը, որը գտնվում է Ստամբուլի Բեշիկթաշ շրջանում, անվանվել է նրա պատվին[2][12]:

1997 թվականին Yapı Kredi Sigorta ապահովագրական ընկերությունը ի պատիվ դերասանուհու սահմանել է Afife Jale Theatre Авард մրցանակը: Մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի թատրոնի դերասաններին[13]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Yalçın, Soner (2007-06-24)։ «Kokain tutkusunun yok ettiği ünlü karı koca»։ Hürriyet։ Վերցված է 2013-05-20 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 «Afife Jale» (Turkish)։ İstanbul Kadın Müzesi։ Վերցված է 2013-05-21 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 «Afife dans ediyor»։ Hürriyet (Turkish)։ 1998-12-12։ Վերցված է 2013-05-21 
  4. «Yazar Nezihe Araz öldü»։ Sabah (Turkish)։ 2009-07-26։ Վերցված է 2013-05-21 
  5. «Afife jale (1987)»։ IMDb։ Վերցված է 2013-05-21 
  6. «Kilit (2008)»։ IMDb։ Վերցված է 2013-05-21 
  7. «Müjde Ar, yine Afife Jale’nin izinde»։ Hürriyet (Turkish)։ 2007-10-12։ Վերցված է 2013-05-21 
  8. «"Afife" balesi 14 yıl aradan sonra yeniden sahnede»։ Hürriyet Kültür Sanat (Turkish)։ 2012-11-06։ Վերցված է 2013-05-21 
  9. Ertan, Özlem (2012-11-29)։ «Dansçılar, Afife Jale’yi anlatıyor»։ Taraf (Turkish)։ Վերցված է 2013-05-21 
  10. «The Living Composer Project-Erdener, Turgay»։ Composers 21։ Վերցված է 2013-05-21 
  11. «Nereden Sevdim O Zalim Kadını...»։ Milliyet (Turkish)։ 2004-04-13։ Վերցված է 2013-05-21 
  12. «'Islah Evi' Afife Jale Sahnesi'nde!»։ Milliyet (Turkish)։ 2013-01-02։ Վերցված է 2013-05-21 
  13. «Afife'yi hafife alma»։ Hürriyet (Turkish)։ 2013-04-27։ Վերցված է 2013-05-20