Արզաշկուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Արզաշկուն կամ Արզաշկու, ներկայիս Արճեշի տեղում, քաղաք Վանի թագավորությունում։ Տեղադրության հարցում ուսումնասիրողները տարակարծիք են։ Ա․ Աեյսը և Գ․ Մասպերոն տեղադրում են Վանա լճի և Մանազկերտի միջև, Բորիս Պիոտրովսկին այնտեղ որոշում է այժմյան Դիադինի շրջանում, ոմանք նույնացնում են Արծկե կամ Արճեշ քաղաքների հետ։

Առաջին անգամ հիշատակվում է Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար III-ի արձանագրություններում՝ որպես Արամե ուրարտացու «արքայական քաղաք»։ Գահակալման 3-րդ տարում (մ.թ.ա. 857 կամ 856) Սալմանասար III արշավել է Ալզի (Աղձնիք) և Էնզիտե (Անձիտ) «երկրները», անցնելով Արծանիա (Արածանի) գետը՝ մտել է Սուխմուի և Դայաենի (Տայք) «երկրները», շարժվել է Ուրարտու։ Արամե թագավորը խուսափել է ճակատամարտից և հեռացել Ադդուրի լեռները։ Մ.թ.ա. 840 թվականին Սալմանասար III-ի զորքերը գրավել են Արզաշկուն, բնակչությանը ոչնչացրել, կողոպտել և հրի մատնել քաղաքը։ Քաղաքի գրավման տեսարանը Սալմանասար III քանդակել է Բալավաթյան դարպասներին։ Սարդուրի Ա-ն մայրաքաղաքը տեղափոխել է Տուշպա-Վան։

Ներկայումս կարծիքներ կան այն մասին, որ Արզաշկուն հավանաբար Պտղեմեոսի (մ.թ. 2-րդ դար) «Ասիայի երրորդ քարտեզում» նշված՝ Արամալի կամ Արմաիիրա (Արմավիր) քաղաքի հյուսիսային հարևանությամբ՝ Արագած լեռան ստորոտին, Քասախ գետի ափին գտնվող Աուզակա[նա] կամ Ավշական բնակավայրն է /ներկայիս Օշական գյուղի մոտ պեղված ՈՒրարտական հնավայր/:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սալմանասար III-ը գրում է. - <<Դաիաինիեն (Տայք) ելա, ուրարտացի Արամեին (Արամ Հայկազունի) թագավորական քաղաքին Արզասկուին (Աուզականա կամ Ավշական՝ հետագայում Օշական) մոտեցա: ՈՒրարտացի Արամեն հզոր զինուցս սաստկութենեն և ուժգին ճակատամարտեն զարհուրեցավ, յուր քաղաքն թողուց, Ադդուրի (Արագած) լերանց վրա ելավ: Անոր ետևեն լերանց վրա ելա, լերանց մեջ սաստիկ պատերազմ տվի, ... , զԱրզասկու  Աուզակա[նա]) քաղաքը յուրոց վիճակին՝ ավերեցի, քանդեցի, հրով այրեցի: Արզասկուեն չվեցի ի լյառն Իրիտիա (Մասիս կամ Արարատ) ելա, ... և ՈՒրարտուի (պատմական Այրարատյան աշխարհ կամ նահանգ) մեջ գործ դրած հզոր զորությանս անոր վրան գրեցի, Իրիտիա լեռան վրա կանգնեցի: Իրիտիաեն չվեցի, Արամալի (ըստ Նիկոլսկու՝ Հին Արմավիր /Մեծամորի հնավայր/)  քաղաքին մոտեցա, անոր քաղաքներն ավերեցի, քանդեցի, հրով այրեցի (Արմավիրի շրջակա Այրարատյան դաշտավայրի բնակավայրերի մասին է խոսքը): Արամալիեն ելա Զանզուինա (Արծկե) քաղաքին մոտեցա ...  իմ ճակատամարտես վախեցավ, ոտքերուս փարեցավ: Ձիեր, հարկիք ձիոց, արջառ, ոչխարներ անկե ընդունեցա, անոր թողություն շնորհեցի ... , Հընթացս արշավանացս ի ծովուն Նաիրիի (Վանա լիճ) իջա, Ասուրա հզոր զենքերը ծովուն մեջ մխրճեցի (այսինքն լվացի)>> 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սանտալճյան «Ասորական և պարսկական արձանագրություններ» - էջ (143-145)
  • М.В. Николски «Клинообразные надписи ванских царей, откритые в пределах России» - М. 1893    
  • М.В. Николски «Клинообразные надписи закавказья» - М. 1896
  • Լեո «Երկերի ժողովածու» - 1967թ., հատոր 1-ին (208 էջ)
  • Ա.Ե. Մխիթարյան «Հաբեթի սերունդները» - 2002թ 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png