Ապոլոն 11

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ապոլո 11ից)
Ապոլոն 11
Տարբերանշան
Apollo 11 insignia.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Երկիր ԱՄՆ
Կազմակերպություն ՆԱՍԱ
Տիեզերանավի թռիչքային տվյալները
Կրող հրթիռ Սատուրն-5 SA-506
Մեկնարկային հրապարակ Քենեդու տիեզերական կենտրոն, 39А համալիր, Ֆլորիդա, ԱՄՆ
Արձակում 16 հուլիսի 1969
13:32 UTC
Վայրէջք 24 հուլիսի 1969
16:50:35 UTC
Թռիչքի տևողությունը 8 օր 3 ժամ 18 րոպե 18 վայրկյան
Ծավալը գլխավոր մոդուլ 28 806 կգ
լուսնային մոդուլ 15 095 կգ
NSSDC ID 1969-059A
SCN 04039
Անձնակազմի թռիչքային տվյալներ
Կանչը «Կոլումբիա» («Columbia»)
«Արծիվ» («Eagle»)
Անձնակազմի լուսանկար
ձախից աջ՝ Նիլ Արմսթրոնգ, Մայքլ Քոլլինզ, Էդվին Օլդրին

ձախից աջ՝ Նիլ Արմսթրոնգ, Մայքլ Քոլլինզ, Էդվին Օլդրին

Կապված արշավախմբեր
Նախորդող Հաջորդող
Apollo-10-LOGO.png Ապոլոն 10 AP12goodship.png Ապոլոն 12

Ապոլոն 11 - առաջին տիեզերական թռիչքը, որ 1969 թ. հուլիսի 20-ին լուսնի վրա իջեցրեց մարդկանց՝ ամերիկացի տիեզերագնացներ Նեյլ Արմստրոնգին և Էդվարդ Օլդրինին: Արմստրոնգը առաջինը ոտք դրեց լուսնի մակերևույթի վրա մոտ երկու ժամ մնաց լուսնի վրա Էլդրինը մի քիչ պակաս և միասին նրանք երկուսով հավաքեցին 22 կգ լուսնային նյութեր երկիր բերելու համար։ Արշավախմբի երրորդ անդամ Մայքլ Քոլինզը միայնակ ղեկավարում էր տիեզերանավը մինչ Արմսթրոնգը և Օլդրինը վերադարձան տիեզերնավ, Երկիր վերադառնալու համար։

Նախապատրաստություն[խմբագրել]

Մինչև 1969 թ., երբ մերձերկրային ուղեծիր դուրս եկավ ՙ«Ապոլոն-9», Նեյլ Արմսթրոնգը, Էդվարդ Օլդրինը և Մայքլ Քոլինզը հերթով սպասում էին լուսնային մոդուլի ծրագրի համար նախատեսված մարզումներին: Եվ միայն մայիսին, երբ լուսնի մակերևույթին բարեհաջող իջավ «Ապոլոն-10», նրանք ստացան նախապատվություն: Աստղագնացներից յուրաքանչյուրը մարզասարքերի վրա անցկացրեց համարյա 400 ժամ, անցնելով բոլոր հնարավոր դրական և բացասական փորձությունների միջով: Հիմնական և ամենադժվար փորձությունը վարէջքն էր: Փորձերը ընթանում էին լուսնային մոդուլի երկրային մոդելի վրա, որը ամրակայված էր բարձր կռունկի ճոպանների վրա:

Մեկնարկը և թռիչքը Լուսին[խմբագրել]

«Ապոլոն-11»-ի թռիչքը տեղի ունեցավ 1969 թ. հուլիսի 16-ին: Քենեդու անվան կոսմիկական կենտրոնում, ԱՄՆ-ի 36-րդ նախագահ Լինդոն Ջոնսոնի, ինչպես նաև փոխվարչապետ Սպիրո Ագնյուի նամիջական ներկայությամբ ժամը 13:32-ի դրությամբ մեկնարկեց «Ապոլոն-11»-ի թռրչքը: Թռիչքը ուղիղ եթերով ցուցադրվեց ամբողջ աշխարհում,բացառությամբ Ռուսաստանի և Չինաստանի, որոնք պարզապես հայտարարեցին մեկնարկի մասին: Տանող հրթիռի 3 աստիճաններն էլ վերելքի ժամանակ աշխատում էին նախատեսված կարգով: 11 րոպե անց՝ հավաքելով 7,79 կմ/ժ արագություն,անցավ մերձերկրային շրջանային ուղեծիր՜ 198 կմ բարձրությամբ: Երբ նավը գտնվում էր Խաղաղ օվկիանոսի վրա, միացավ 3-րդ աստիճանը, և «Ապոպոլն-11»-ը անցավ 2-րդ տիեզերական արագության (10,84 կմ/ժ), որից հետո հրթիռը դուրս եկավ լուսնային հետագծի վրա:

Թռիչքի երկրորդ օրը[խմբագրել]

Ժողովուրդը ողջունում է աստղագնացներին

Թռիչքից 25 ժամ անց, «Ապոլոն-11»-ը անցել էր Երկիր-Լուսին հետագծի ուղիղ կեսը՝ 193 256 կմ: Ընթացքում լինում էին հետագծային շտկումներ: Անձնակազմը 50 րոպեանոց տեսակապ ունեցավ թռչքի կենտրոնի հետ,որի ընթացքում անձնակազմը տեսավ Երկիրը 239 000 կմ-ից:

Թռիչքի երրորդ օրը[խմբագրել]

Արմսթրոնգը և Օլդրինը նորից ստուգեցին լուսնային մոդուլի վիճակը: Անձնակազմը նորից ունեցավ տեսակապ Հյուսթոնի հետ(որտեղ գտնվում էր թռիչքի ղեկավարման կենտրոնը): Տիեզերագնացները հանկարծ նկատեցին ինր-որ հանելուկային օբյեկտ: Տպավորությունն այնպիսին էր, թե այն անդրադարձնում էր արևի լուսը: Նրան հետևում էին երեք տիեզերագնացներն էլ, քանի որ այդ ընթացքում նավը հանգիստ պտտվում էր թերմիկական ղեկավարմամբ: Այդ պահին Հյուսթոնից տեղեկացրեցին, որ նավի 3-րդ աստիճանը գտնվում է նրանցից 11 000կմ հեռավորության վրա: Այստեղից արդեն պարզ դարձավ,որ այդ հանելուկային օբյեկտը չի կարող լինել 3-րդ աստիճանը: Ինչպես պատմեց Օլդրինը թռիչքից հետո,այդ լուսարձակող օբյեկտը նման էր Լ տառին: Արմսթրոնգն էլ ավելացրեց թե այն բաց ճամպրուկի է նման: Թե ինչ էր այն իրականում այդպես էր չհաջողվեց պարզել:

Թռիչքի չորորդ օրը և մուտք լուսնի ուղեծիր[խմբագրել]

Թռիչքից 75 ժամ հետո «Ապոլոն-11» ը «թաքնվեց» լուսնի հակառակ կողմում: Ազդանշանի կորելու պահին տիեզերանավը գտնվւմ էր լուսնից ընդամենը 572 մ բարձրության վրա: 8 րոպե անց միացավ հիմնական շարժիչը: Այնտեղից տիեզերագնացները տեսան առային երկրային արևածագը տիեզերքից և տվյալներ հաղորդեցին Հյուսթոն (այնտեղ էր գտնվում տիեզերական կառավարման կենտրոնը): Այնուհետև կատարեցին հետագծային շտկումներ ր շարունակեցին մոտենալ լուսնի մակարևութին:

Մարդկանց առաջին վայրէջքը լուսնի մակերևութին[խմբագրել]

Տեսարան լուսնախցիկից

Առանձնանալով մոդուլից, Արմսթրոնգը և Օլդրինը լուսնախցիկով սկսեցին վայրէջքը դեպի մակերևութ: Նրանք վայրէջք կատարեցին հանգստյան ծովում: 460 մ բարձրությունից արդեն Արմսթրոնգը նկատեց,որ «Արծիվ»ը ավտոմատ կառավարմամբ իջնում դեպի ներքև: Մոդուլի կափարիչի բացվելուց հետո Արմսթրոնգը առաջին վայրկյաններից ցանկացավ վերադառնալ լուսնախցիկ: Սակայն նա հավաքեց ուժերը, զգուշաբար իջավ աստիճաններով և կանգնեց երկու ոտքի վրա: Հենց այդ պահին լուսնի վրայից հնչեց երկրային մարդու առաջին բառեռը - «Սա մի փոքր քայլ է մարդու համար,բայց մի մեծ ցատկ ողջ մարդկության համար»[1]: Այդ պահին ցնծում էր ողջ Հյուսթոնը: Վայրէջքը լուսնի վրա ևս մեկ քայլ էր ապագայի տիեզերագնացության համար: Ելնելով անվտանգության նկատառումներից, անհրաժեշտ էր ամուր և զգույշ Կանգնել ոտքերի վրա,որովհետև լուսնի շատ փոքր ձգողականության պատճառով քայլելը չափազանց դժվար էրր, և ընկնելու հավանականոըթյունը մեծ էր: 20 րոպե անց Արմսթրոնգին միացավ Օլդրինը: Նրանք միասին ամրացրեցին ԱՄՆ-ի դրոշը: Տիրում էր ոչ երկրային խուլ լռություն: Արմսթոնգը և Օլդրինը սկսեցին ուսումնասիրությունները: Նրանք կատարեցին նկարահանումներ: Հավաքեցին շուրջ 22 կգ լուսնահող(ռեգոլիթ), տեղակայեցին սեյսմաչափ, անկյունային անդրադարձիչ, և այնպիսի սարքեր,որոնց միջոցով ավելի ճշգրիտ կչափվեր Երկիր-Լուսին հեռավորությունը: Լուսնի վրա մնացին մոտ 2 ժամ: Այնուհետև վերցնելով լուսնահողը վերադարձան լուսնախցիկ: Լուսնային ուղեծրում նրանց սպասում էր Քոլինզը: Հյուսթոնում արդեն տվել էին տիեզերանավի մեկնարկը: Կատարելով վերջնական հետագծային շտկումները,տիեզերանավը շարժվեց դեպի երկիր:[2]

Վերադարձ երկիր[խմբագրել]

Խցիկը Խաղաղ օվկիանոսի վրա

Հուլսի 24-ին, աստղագնացների մեկնարկից հետո Հյուսթոնում հայտատարվեց, որ վերջին հետագծային շտկումները անհրաժեշտ չեն: Նավը իր նախկին ընթացքով շարժվեց դեպի Երկիր: Արդեն երկրի մթնոլորտ մտնելուց հետո ծառայողական մոդուլը անջատվեց աստղագնացների խցիկից: Երկրի մակերևույթից 122 մ բարձրության վրա խցիկը մուտք էր գործում երկրի մթնոլորտ 11 կմ/վ արագությամբ: Խցիկը իջավ ջրի մակերևույթին հաշվարկային կետից ընդամենը 24 կմ հեռավորության վրա, Խաղաղ օվկիանոսում: Նրանց մոտեցան փրկարարները,որոնք կրում էին պաշտպանիչ ակվալանգեր, բացեցին խցիկի կափարիչը և դուրս հանեցին աստղագնացներին:

Նրանց տեղավորեցին կարանտինային խցիկ, որտեղ պետք է անցկացնեին 24 ժամ, հաշվի առնելով անվտանգության նկատառւումները, քանի որ լուսնի վրա հնարավոր էր լինեին այնպիսի ոչ երկրային մանրէներ, որոնք վտանգավոր կլինեին մարդկային կյանքի համար: Բայց փառք Աստծո նման բաներ չհայտնաբերվեցին և աստղագնեցները դուրս եկան լուսնախցիկից:

Փառքի շքերթներ ամբողջ աշխարհում[խմբագրել]

Ձախից աջ՝ Է. Օլդրին, Մ. Քոլինզ, Ն. Արմսթրոնգ Սպիտակ տանը 2009 թ.

Կարանտինից հետո առաջին օրը՝ օգոստոսի 11-ին,աստղագնացները պաշտենապես դուրս եկան մարդկանց միջավայր: ժամանակի մեծ մասը նրանք անջկացրին ընտանիքի անդամների հետ: Օգոստոսի 12-ին նրանք տվեցին առաջին հարցազրույցը: Արմսթրոնգը ասաց-լուսինը դա մի դաժան և յուրահատուկ տեղ էր, ոչ թշնամական միջավայր: Նրա բառեռով, դժվարությունը կայանում էր նրանում,որ ժամանակը շատ քիչ էր ամբող ծրագրերը իրակաանցնելու համար: Օգոստոսի 13-ին երեք աստղագնացներն էլ իրենց ընտանիքներով, ՆԱՍԱ-ի նախագահ Թոմաս Պեյնի ուղեկցությամբ կառավարական ինքնաթիռով շրջեցին ԱՄՆ-ի երեք քաղաքներով՝ Նյու-Յորք-ով, Չիկագոյով և Լոս-Անջելեսով: Նյու-Յորքում աստղագնեցներին ողջունեցին շուրջ չորս միլիոն մարդ, իսկ Չիկագոյում մոտ երեք ու կես միլիոն մարդ[3]: Օգոստոսի 16-ին Հյուսթոնում անցկացվում է պաշտոնական հանդիպում,որին մասնակցում է շուրջ 250 000 քաղաքացի: Ավարտից անիջապես հետո քաղաքաի կենտրոնական փողոցները լցվաց էին կոնֆետների թղթերով [4]: Նմանատիպ շքերթներ տեղի ունեցավ ոչ միայն Ամերիկայում, այլ նաև աշխարհի մեծ թվով երկրնեում: Աստղագնացներն արժանացան մեծ փառքի:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Jones,Eric M. One Small Step. Apollo 11 Luna Surface Joumal. NASA (1995)
  2. Ավետիք Գրիգորյան «Դարերի խորքից դեպի տիեզերք»
  3. Astronautics and Aeronautics, 1969: Chronology of Science, Technology and Policy
  4. Astronautics and Aeronaautics, 1969, Chronology of Sciene, Technology and Polocy