Անուտա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Անուտա
Anuta

Երկիր Սողոմոնյան կղզիներ
Ջրատարածություն Խաղաղ օվկիանոս
Մակերես 0,37 կմ2
Ամենաբարձր կետը 65 մ
Բնակչություն (1999) 270 մարդ


Անուտա (անգլ.՝ Anuta), մեկուսացված կղզի Մելանեզիայում, պատկանում է Սանտա-Կրուսի խմբին: Վարչական մաս է կազմում Սողոմոնյան կղզիների Մելանեզիական հանրապետության Տեմոտու նահանգի:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկար տիեզերքից

Անուտա կղզին գտնվում է Սողոմոնյան կղզիների արևելքում, Նոր Հեբրիդի հյուսիսում: Հյուսիս-արևմուտքում մոտ 500կմ հեռավորության վրա է գտնվում Նենդո կղզին, Սանտա-Կրուս կղզեախմբի ամենակարևոր կղզին, մոտ 112կմ[1] հեռավորության գտնվում է Տիկոպիան կղզին, 60կմ հարավ-արևելքում գտնվում է Ֆատուտակա կղզին: Անուտան իրենից ներկայացնում է հրաբխայինն կղզի[1]:

Անուտան ունի հստակ կլորացված ձև: Հարավային մասում գտնվում է ափամերձ հարթավայր[2]: Անուտայի բարձր կետը Տե-Մաունգա բլուրն է, կղզու հյուիսիսային մասում, հասնում է ընդամենը 65 մետրի[2]: Կղզու տրամագիծը 750 մետր է:

Անուտայի կլիման արևադարձային է, հստակ տարբերվում են երկու եղանակային շրջաններ՝ հով և չոր ապրիլից հոկտեմբեր, և անձրևների շրջան՝ հոկտեմբերից ապրիլ[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անուտա կղզին բնակեցված է եղել լապիտա մշակույթի ժամանակաշրջանից մոտավորապես 3000 տարի առաջ[2]: Բայց համաձայն լեգենդի այստեղի բնակիչները այստեղ բնակեցվել են ընդամենը 300-350 տարի առաջ Տոնգա և Ուվեա կղզիներից[3]: Այնուհետև կղզում հայտնվեցին Սամոա և Ռոտումա կղզիներ ներգաթողները, որոնք սերտ կապեր են ստեղծել են հարևան Տիկոպիա կղզու հետ[3]:

Եվրոպացի բացահայտողն ով առաջին անգամ բացահայտել է կղզին, կապիտան Չերրին է՝ «Պանդորա» նավից, նա նկատել է կղզին 1791 թվականին «Բաունտի» նավի ապստամբներին փնտրելիս[1]: Անուտա կղզու ամենահին անվանումը Նուկումաիռաոն է, որը նշանակում է «երկիր ներքևում»[1]:

1890 թվականին կղզում տեղակայված էր բրիտանական պրոտեկտորատը[4]: 1978 թվականից Անուտան համարվում է Սողոմոնյան կղզիների մի մասը: Կղզու բնակիչները մինչև այսօր շարունակում են պայքարը Անուտան ինքնավար ճանաչելու համար[4]:

Բնակչությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր բնութագիրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անուտա կղզու բնակչությունը կազմում է 270 մարդ 1999 թվականի մարդահամարով[5]: XX դարի սկզբում կղզում բնակվել է ավելի քան 100-200 մարդ, իսկ 1972 թվականի մարտին 162 մարդ[1]: Կղզում կա երեք գյուղ՝ Պարե-Արիկին, Ռոտապին և Վատիանան[2]:

Հասարակական և քաղաքական կազմակերպություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կղզում առանձնանում են մարդկանց միավորման երեք տեսակ՝ պոնգոնիա (ընտանիք), կարաանգա (կլամ) և կանոպեունա: Մարդու պատկանելությունը այս կամ այն խմբին որոշվում է հենվելով պարետային սկզբունքի վրա:

Անուտան ավանդական պոլենեզիական հասարակության մի փոքրիկ մոդել է, որում առաջնորդը զբաղեցնում է ամենաբարձր դիրքը: Բնակիչների կազմակերպումը խիստ հիերարխիկ է[4]: Կղզում գտնվում են 4 կլաններ, որոնցից երկուսին ղեկավարում են կղզու ղեկավարները: Վերին ատյաններին անվանում են Տե-Արիկի-ի-Մուա կամ Տուի-Անուտա, փոքրին՝ Տե-Արիկի-Ի-Մուրի կամ Տուի-Կաինանգա: Առաջնորդի կոչումը շարունակում է ավագ որդին:

Լեզուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անուտա կղզու բնակիչները ֆիզիոլոգիապես համարվում են պոլենեզիացիներ[1]: Տեղացիները խոսում են պոլինեզիական անուտա լեզվով, որում կան շատ փոխառություններ տոնգանական լեզվից[1]:

Տնտեսագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղացիների հիմնական զբաղմունքը գյուղակատնտեսությունն է և ձկնորսությունը: Հիմնական մշակաբույսերն են մանիոկը, տառոն, կոկոսը, պապայան, բանանը, ծխախոտը, արդյունաբերությունը բարձրացնելու համար կղզիներն օգտագործում են ցանքաշրջանառություն, տեռասավորված հողագործությունը, մոլախոտը և ցանկածածկումը[6]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Feinberg, R (1986) The 'Anuta Problem': Local Sovereignty and National Integration in the Solomon Islands, Man 21(3), 438—452.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]