Անատոլի Ռյաբով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անատոլի Ռյաբով
էրզ.՝ Рябовонь Анатолий
Ryabiv AP and StErzia (cropped).jpg
Ծնվել էապրիլի 15, 1894(1894-04-15)
Լոբասկի, Q4269138?, Nizhny Novgorod Governorate, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էմայիսի 23, 1938(1938-05-23) (44 տարեկանում)
Սարանսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունլեզվաբան և ուսուցիչ
Հաստատություն(ներ)Մորդովիայի պետական համալսարան
Ալմա մատերՆեժինի Նիկոլայ Գոգոլի անվան պետական համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն

Անատոլի Պավլովիչ Ռյաբով (ռուս.՝ Анато́лий Па́влович Ря́бов[1], էրզ.՝ Анатолий Павлович Рябовонь, ապրիլի 15, 1894(1894-04-15), Լոբասկի, Q4269138?, Nizhny Novgorod Governorate, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 23, 1938(1938-05-23), Սարանսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[2]), էրզիացի լեզվաբան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր, լատինական հիմքով էրզիական այբուբենի հեղինակ, 1938 թվականին ենթարկվել է ռեպրեսիայի:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անատոլի Ռյաբովը ծնվել է էրիզիական Լոբասկի գյուղում[2]: Ավարտել է Պոչինկովսկու հոգևոր ուսումնարանը, 1916 թվականին՝ Նեժինի մանկավարժական ինստիտուտը: Ուսուցչական սեմինարիայում, Օմսկի մանկավարժական տեխնիկումում դասավանդել է բանասիրական առարկաներ: 1922-1924 թվականներին եղել է Նիժնեգորոդսկի մարզային կրթության բաժնի աշխատող, 1924-1930 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ Ազգային փոքրամասնությունների խորհրդի Մորդովյան բյուրոյի (ենթաբաժնի) մեթոդաբան, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի ազգությունների խորհրդում նոր այբուբենի համամիութենական կենտրոնական Կոմիտեի աշխատակից: Այնտեղ մշակել է լատինական հիմքով նոր Էրզիական այբուբենի նախագիծը (1932): 1934-1937 թվականներին եղել է Սարանսկի գյուղատնտեսական-մանկավարժական ինստիտուտի մորդվական լեզուների ամբիոնի վարիչ: 1937 թվականի հունիսին ձերբակալվել և մեկ տարի անց գնդակահարվել է: Արդարացվել է հետմահու՝ 1956 թվականին:

Գիտահետազոտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտական գործունեությունը սկսել է 20-ական թվականների կեսերին: Մասնակցել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի առաջին լեզվական արշավախմբին՝ Դմիտրի Բուբրիխի (1927) ղեկավարությամբ, զբաղվել է Էրզյան գրական լեզվի բարբառային հենքի դրսևորումներով:

30-ական թվականներից սկսած համագործակցել է պրոֆեսոր-լեզվաբան Եվգենի Պոլիվանովի հետ, որն իր ազդեցությունն է թողել Ռյաբովի գիտական տեսակետների զարգացման վրա: Նրա հետ միասին գրել է «Էրզիա-մորդովյան լեզվի համակարգային նկարագրական քերականությունը», որը մնացել է անտիպ: Այս գրքի երկու բաժիններ պահվում են Չեխիայի գիտությունների ակադեմիայի արխիվներում (Պրահա):

Մորդովյան լեզվաբանության բնագավառում Ռյաբովը հայտնի է նաև որպես «Мордовские окончания 1 и 2 pluralis praesents в безобъектном спряжении», «О мордовских образованиях nomina tewus pluralis типа kile’k „берёзы“» (Доклады АН СССР, 1928 ժողովածուում), «К вопросу об обозначении палатализации в новом алфавите» (в ж.: Революция и письменность, 1932 № 4-5), «Об ударении в эрзя-мордовском языке» (նույն տեղում), «Итоги языковых конференций Мордовии (1933-1935)» (նույն տեղում, 1936 № 2) հեղինակ:

Մորդովական լեզվաբանության նվաճումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռյաբովը աշխատել է Էրզյան գրականության միասնական նորմերի ստեղծման վրա: Պատրաստվել է Էրզյան ուղղագրության 2 նախագիծ: Սարանսկում հանդես է եկել ելույթներով և զեկույցներով Էրզյան լեզվի ուղղագրության, մորֆոլոգիայի և տերմինաբանության խնդիրների շուրջ 1-ին (1933), 2-րդ (1934), 3-րդ (1935) գիտաժողովներում: Կարևորել է նաև մորդովական ազգային դպրոցներում ուսուցման խնդիրները՝ նրանց տրամադրելով մեթոդական գրականություն:

Այբենարանների հեղինակն ու համահեղինակ է՝

  • «Валдо чи» - «Светлый день» (1925)
  • «Лисьма пря: Букварде мейле ловнома книга» - «Родник: книга для чтения после букваря» (1926)
  • «Уроки эрзянского языка» ուսումնական ուղեցույց
  • «Эрзянь келень грамматика (Морфология)» դպրոցական դասագիրք
  • «Грамматика эрзянского языка (Морфология)» (1933) դպրոցական դասագիրք
  • «Эрзянь келень грамматика (Синтаксис)» (1934) դպրոցական դասագիրք
  • «Эрзянь-рузонь валкске» - «Эрзянско-русский словарь» (1930) երկլեզվյա բառարան
  • «Рузонь-эрзянь валкске» - «Русско-эрзянский словарь» (1931)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Артамошкина Л. Т. Анатолий Павлович Рябов (1884-1938). - Саранск, 1957.
  • Объедкин В. Д. А. П. Рябов (к 80-летию со дня рождения) // Сов. финно-угроведение. - 1974. - № 2.
  • Феоктистов А. П. Из истории мордовской лексикографии (1920-1930) // Сов. финно-угроведение. - 1984. - № 3.
  • Циганкин Д. В. Анатолий Павлович Рябов // Просветители и педагоги мордовского края. - Саранск, 1986.
  • Мордовия. Кто есть кто: Энциклопедический словарь-справочник. - Ульяновск, 1997. - С. 354-355.