Այնու լեզու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Hokkaido Ainu
アイヌ・イタㇰ Aynu=itak
Տեսակ լեզու, Մեկուսացված լեզու և լեզվաընտանիք
Ենթադաս human language
Երկրներ Ճապոնիա
Շրջաններ Հոկայդո
Խոսողների քանակ 10 մարդ (2007)[1]
Լեզվակիրների թիվը 10[2]
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ 5 critically endangered
Դասակարգում

Պալոսիրբերյան լեզուներ

Այնու լեզուներ
Գրերի համակարգ Կատականա, լատինական գիր
IETF ain
ISO 639-2 ain
ISO 639-3 ain

Այնու լեզու (այնու՝ アイヌ・イタㇰ Aynu=itak, մարդիկ; ճապոներեն՝ アイヌ語 Ainu-go), Ճապոնիայի Հոկայդո կղզում, մասամբ նաև շրջակա վայրերում ապրող այնու ժողովրդի լեզուն[3]: Որևէ լեզվաընտանիքի մեջ չի մտնում: Հաշվի առնելով կամ աշխարհագրական դիրքը, կամ առանձին հատկանիշները՝ հատկացնում են հիպերբորյան (պալեո-ասիական), որոշները նաև՝ մալայա-պոլինեզյան լեզուների շարքին:

Մինչև 20-րդ դարը այնու լեզուն տարածված էր նաև հարավային Սախալինում և Կուրիլյան կղզիներում: Գոյություն ունեին առնվազն այնու լեզվի 19 բարբառներ, որից պահպանվել է միայն Հոկայդոյի տարբերակը: Սախալինի խոսողներից վերջինները մահացել են 1994-ին: Հոկայդոյի այնու լեզուն վտանգված է, փորձեր են արվում այն վերակենդանացնելու համար:

Խոսողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիրկա Կոտան թանգարարանը, Սապորոյում այնու լեզվի և մշակույթի կենտրոնը:

Ըստ լեզուների դասակարգման համակարգի՝ այնուն համարվում է վտանգված կամ կրիտիկական վիճակում գտնվող լեզու: 2016 թվականին Ethnologue-ը դասակարգել է այնուն 8բ կատեգորիայի տակ՝ «համարյա մեռած»[4]: Այն վտանգված էր դեռ 60-ականներից առաջ: Ճապոնիայում ապրող մոտ 15000 էթնիկ այնու ժողովուրդը խոսում է միայն ճապոներեն: 1980-ականներին Նիբուտանի քաղաքում դեռ ապրում էին այս լեզվի մոտ 100 լեզվակիրներ, որոնցից միայն 50-ն էին օգտագործում այն առօրյա խոսքում:

Այսօր, այնուի լեզվակիրների թիվը մոտ 10 է, որոնց տարիքը առնվազն 80 է: Խոսողների մեծ մասն ապրում է հարավարևմտյան Հոկայդոյում[5]:

Վերակենդանացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնականում Հոկայդոյում գոյություն ունի այնու լեզուն վերականգնելու ակտիվ շարժում: Այնուի բանավոր գրականությունը գրի է առնվել մյուս սերունդների, ինչպես նաև հետագայում լեզուն ուսուցանելու համար[5]: 1987 թվականից սկսած, Հոկայդոյի այնուի միությունը սկսել է այնուի լեզվի դասեր տալ՝ օգտագործելով ուսուցման նյութեր, այդ թվում և դասագիրք[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. D. Bradley, "Languages of Mainland South-East Asia," in O. Miyaoka, O. Sakiyama, and M. E. Krauss (eds), The vanishing languages of the Pacific Rim, Oxford: Oxford University Press (2007), pp. 301–336. .
  3. Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 11։
  4. Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2016. Ethnologue: Languages of the World, Nineteenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com.
  5. 5,0 5,1 5,2 Vanishing Languages of the Pacific Rim։ Oxford, GB: OUP Oxford։ 2007-01-01։ էջեր 377–382։ ISBN 9780191532894