Ամստերդամի կենդանաբանական այգի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամստերդամի կենդանաբանական այգի
NL-Artis-ingang.jpg
Տեսակկենդանաբանական այգի, թանգարան և հանրային ակվարիում
ՏեղագրությունԱմստերդամ Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
Հիմնադրված1838
Այցելուների թիվ1 400 000[1]
Կայքartis.nl
Կոորդինատներ: 52°21′58.000000099611″ հս․ լ. 4°55′1.0011937117961e-07″ ավ. ե. / 52.36611111113877826° հս․. լ. 4.9166666666944776054037902° ավ. ե. / 52.36611111113877826; 4.9166666666944776054037902
Artis Վիքիպահեստում

Ամստերդամի կենդանաբանական այգի (լատ.՝ Natura Artis Magistra, կրճատ` լատ.՝ Artis, «Բնությունը արվեստի ուսուցիչն է»), կենդանաբանական այգի Ամստերդամի կենտրոնում: Այն Նիդերլանդների ամենահին կենդանաբանական այգին է և Եվրոպայի քաղաքների ամենահիներից մեկը։ Artis-ը ունի նաև ակվարիում և պլանետարիում և բավականին մեծ արվեստագիտական հավաքածու։ Արվեստագիտական հավաքածուի մի մասը կենդանաբանական այգու ակվարիումի էկրանի վրա է։ Artis-ը պարունակում է 27 մոնումենտալ շինություններ, որոնցից շատերը օգտագործվում են որպես ցանկապատներ կենդանիների համար՝ Artis-ը դարձնելով XIX դարի յուրահատուկ մշակութային ժառանգություն։

Կենդանաբանական այգին Հոլանդական կենդանաբանական այգու ֆեդերացիայի, կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների եվրոպական ասոցիացիայի, Միջազգային տեսակներ տեղեկատվական համակարգի (անգլ.՝ ISIS) և Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների համաշխարհային ասոցիացիայի (անգլ.՝ WAZA) անդամ է։

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանաբանական այգին հիմնադրվել է 1838 թվականին Գերարդ Վեսթերմանի, Ջ. Վ. Հ. Վերլմանի և Վիսմուլլերի (նաև հայտնի են որպես երեք Վ-եր) կողմից։ Ի սկզբանե բաց էր միայն անդամների համար։ 1851 թվականի սեպտեմբեր ամսից այն սկսեց բաց լինել նաև հանրության համար[2]։

Ներկայիս կենդանաբանական այգու սեփականությունը, այնուհետև «Middenhof»-ի գույքը, ձեռք է բերվել 1838 թվականի վերջին՝ Պլանտեժում՝ «Natura Artis Magistra» կենդանաբանական հասարակության խորհրդի կողմից, որն այնուհետ Ամստերդամի ծայրամասում մի գյուղական տարածք էր։ Սկզբից ցուցադրվեց ինչպես կենդանի, այնպես էլ տեղադրված նմուշներ։

Կենդանաբանական այգին անվանակոչվեց Artis, քանի որ այն ուներ երեք դարպասներ՝ 'Natura', 'Artis' և 'Magistra' անվանումներով՝ համապատասխանաբար գրված յուրաքանչյուրի վերևում։ Ավելի հաճախ միջին դարպասն էր բաց, և մարդիկ քայլելով դրա միջով և տեսնելով, որ վերևում գրված է «Artis», կարծում էին, որ կենդանաբանական այգին հենց այդպես էլ կոչվում էր։ Ի շնորհիվ դրա՝ քիչ մարդիկ գիտեն կենդանաբանական այգու ամբողջական անունը՝ «Natura Artis Magistra»։

Գերության մեջ վերջին քվագգան մահացավ Artis-ում, 1883 թվականի օգոստոսի 12-ին։ Այդ ժամանակ, երբ բոլոր զեբրերը կոչվում էին քվագգա, ոչ ոք չէր գիտակցում, որ դա վերջին կենդանի քվաբբան էր մինչև տարիներ անց։

Պատմական կառույց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Artis-ը պարունակում է 27 պատմական շենք։ Ակվարիումը կառուցվել է 1882 թվականին՝ քաղաքից վարձակալված տարածքում, այն պայմանով, որ միայն թանգարան պետք է կառուցվի այդտեղ։ Գրադարանը թվանշվում է 1867 թվականը, իսկ մուտքի աջ կողմում գտնվող «Ledenlokalen»-ը թվանշվում է ևս 19-րդ դարեվերջին։

Եվ Գայլի տունը (նախկինում հյուրանոց), և Մասման այգիների տունը մինչ կենդանաբանական այգու հիմնադրվելը այդտեղ էին։

Գրադարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Artis-ի գրադարանը

Artis-ն ունի կենդանաբանության և բուսաբանության վերաբերյալ գրադարան։ Այնտեղ կա կենդանաբանական այգու գրադարանը, ինչպես նաև Ամստերդամի կենդանաբանական թանգարանի և Ամստերդամի բուսաբանական այգու գրադարանները։ Այն նաև հյուրընկալում է մի շարք կենդանաբաններ և բուսաբաններ, ինչպիսին է օրինակ Հյուգո դե Վրիսի արխիվը։ Այն պարունակում է 20,000 գրքեր, 3000 ձեռագրեր և 80,000 կենդանական նկարներ[3]։

Գրադարանը Ամստերդամի համալսարանի կարևորագույն հավաքածուի մաս են կազմում։

Նկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.artis.nl/nl/ontdek/nieuws/2018/12/31/recordaantal-bezoekers-in-ARTIS/
  2. «In Artis - Artis»։ 2011-07-21։ Վերցված է 2018-11-02 
  3. «Bijzondere Collecties: Natuurlijke History»։ Amsterdam University Library։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2014-05-03-ին։ Վերցված է 2012-10-17 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Mehos Donna C. (2006)։ Turtles of the United States and Canada։ Amsterdam: Amsterdam University Press։ ISBN 90-5356-739-9։ Վերցված է 24 June 2011