Փարավոն (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փարավոն
Faraon
Bolesław Prus (ca. 1905).jpg
ՀեղինակԲոլեսլավ Պրուս
Տեսակգիրք
Ժանրպատմավեպ
Բնօրինակ լեզուլեհերեն
Ստեղծման տարեթիվ1895
ԵրկիրԼեհաստան
Հրատարակման տարեթիվ1895

Փարավոն (լեհ.՝ Faraon), հայտնի լեհ գրող Բոլեսլավ Պրուսի (1847-1912) պատմավեպն է, որը գրվել է 1895 թվականին և ի սկզբանե հրատարակվել է «Պատկերազարդ շաբաթաթերթում»․ առաջին հրատարակությունը գրքային եղանակով լույս է տեսել 1897 թվականին։

«Փարավոն»-ը գրողի նախավերջին ամենամեծ վեպն է։ Վեպի իրադարձությունները կատարվում են Հին Եգիպտոսում մ․թ․ա․ XI դարի կեսին։ Վեպի բովանդակությունը ներկայացնում է պայքար հորինված պատմական կերպար երիտասարդ փարավոն Ռամզես XIII-ի պայքարն ամենակարող քրմական խավի դեմ` Ամոն-Րա բարբարոս Խերիխորի գլխավորությամբ։ Այս ստեղծագործության մեջ պարունակվող հոգևորի հանդեպ քննադատությունն ակտուալ էր կաթոլիկ եկեղեցու համար։

Նկարագրելով երբեմնի հզոր պետության անկումը՝ հեղինակը փնտրում է այդ անկման պատճառների հարցերի պատասխանները, և կարդացողին, ով պատկերացում ուներ Պրուսի ապրած դարաշրջանի մասին, պարզ է դառնում, որ լեհ գրողի համար արդիական էր վեպում նկարագրված ճգնաժամը: Այստեղից ոչ մի կերպ չի հետևում, որ Պրուսը ընդամենը «դիմակավորում» էր ժամանակակից իրավիճակներով և անուններով` վերցրված հնությունից: Ընդհակառակը, «Փարավոն»-ի նշանակությունը լեհական վեպի զարգացման մեջ այն էր, որ այստեղ լեհ գրականության պատմության մեջ առաջին անգամ այդպիսի բարձր գեղարվեստական մակարդակով է հեղինակն օգտագործում անցյալի գիտական իմացությունն առանց ակնհայտ մոդերնիզացիայի: Հեղինակը փորձ է արել ներկայացնել պատմական իրողություններն այդ ժամանակվա տեսանկյունից[1]: «Փարավոն»-ում Պրուսն անդրադառնում է բնակչության ծանր ապրելակերպին, դերը պետության կյանքում նրա դերին, ինչպես նաև պարզաբանում է քաղաքական իշխանության վերաբերմունքը բարոյականության և քաղաքականության, «ազգային» հետաքրքրության վերաբերմունքը, ռեֆորմի պարտության պատճառները: Վեպի գործողությունները կատարվում են մ.թ.ա. XI դարում XX եգիպտական փարավոնների անկման ժամանակաշրջանում` ավարտելով Հին Եգիպտոսի Նոր կառավարությունը: «Փարավոն» վեպը թարգմանվել է հետևյալ լեզուներով. անգլերեն, հայերեն, բուլղարերեն, հունգարերեն, հոլանդերեն, վրացերեն, եբրայերեն, իսպաներեն, լիտվերեն, գերմաներեն, ռումիներեն, ռուսերեն, սերբ-խորվաթերեն, սլովակերեն, սլովեներեն, ուկրաիներեն, ֆրանսերեն, չեխերեն, էսպերանտո, էստոներեն: Վեպը եղել է Իոսիֆ Ստալինի ամենասիրելի ստեղծագործություններից[2]:

Անվանումներ վեպում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անունների մեծ մասը, որոնք նշված են Պրուսի գրքում, իսկապես վերցրված է պատմական աղբյուրներից, բայց հաճախ տարեգրության խախտումներով: Մասնավորապես, պատմությունից ծանոթ են հաջորդ կերպարների անունները:

  • Ռամզես XIII, վեպի գլխավոր հերոսն է- հորինված փարավոն, XX տոհմից: Ռամզես- երկու փարավոնների անուններից XIX և XX տոհմից իններորդ փարավոնի (Ռամեսսիդով)
  • Ռամզես XII, Ռամզես XIII-ի հայրը- պատմական Ռամզես XI (Նոր թագավորության վերջին փարավոնը), անվանվելով Ռամզես XII XIX դարի վեջի և XII դարի սկզբի պատմական աշխատությունում
  • Խերիխոր` Ռամզեսի գլխավոր մրցակիցը,- պատմական Խերիխորը` Ամոն և Ֆիվ եկեղեցիների գլխավոր հոգևերականը, ընդունելով արքայական կոչումը մինչև XX տոհմի անկումը
  • Մենտեսուֆիս, հոգևորական- անուն, որով անվանում են VI արքայատոհմը Հին թագավորությունում: Մերենրա II եգիպտական պատմաբան, III դար մ.թ.ա. Մանեֆոն
  • Պենտուեր, հոգևորական և գրող, ծնվել է գյուղացիներից, քաջալերում էր փարավոնին իր փոխակերպումներում, իրականում գործող գրող Պենտուերը, որի անունով հանգամանորեն համեմատում են «Պենտուերի պոեմը», որը փոթորկալից ներկայացնում էր Ռամզես II-ի հաղթանակը Կադեշեյի օրոք
  • Մենես, աստղագետ-հոգևերական, Պենտուերի գործընկերը - միավորված եգիպտական պետության կիսալեգենդար հիմնադիրը I դինաստիայից
  • Տուտմոս, փարավոնի զարմիկը և կողմնակիցը - Տուտմոս (Ջեխուտիմեսու), տարածված անուն է, որը կրել են XVIII տոհմի չորս փարավոններ
  • Տուտմոս (իսկական անվանումը Դխուտմոս), գյուղացի, անարդար մեղադրվելով Ռամզեսի տան վրա հարձակման մեջ, -Տուտմոս XX դինաստիայի գրող
  • Նիկոտրիս, թագուհի, Ռամզեսի մայրը - կիսալեգենդար VI տոհմի Նեյտիկերտ Հին թագավորության վերջին թագուհին
  • Էնաննա, եգիպտական սպա, գնված հոգևորականների կողմից
  • Բերոես, խալդյան իմաստուն,- Բերոես, բաբելոնական պատմաբան-հոգևորական և աստղագետ
  • Պխուտ- Ֆուտ, Խամի որդին
  • Ասարխադդոն, ասորական փոխնակ Ֆինիկիայում - ասորական թագավոր 680-669 մ.թ.ա.
  • Սարգոն,ասորական դեսպան
  • Իզդուբար- ասորական հոգևորական
  • Կուշ - Ասարխադոնի հյուրը
  • Խիրամ, ֆինիկական իշխան- Խիրամ I, Տիրի կառավարիչը
  • Դագոն, ֆինիկական գնորդ-արեմտասեմիթական աստված-հողագործության հովանավոր
  • Ֆամար, Դագոնի կինը- Ֆամար Դավիթ թագավորի աղջիկը և Ավեսսալոմի քույրը
  • Պատրոկլ- հունական վարձկանների հրամանատար
  • Լիկոն- Ռամզեսին սպանողը և կրկնօրինակը
  • Սառա, հույնուհի, Ռամզեսի սիրուհին - Սառա աստվածաշնչյան Աբրահամի կինը
  • Գիդեոն- Սառայի հայրը
  • Սետի, Սառայի որդին Ռամզեսից - Սետի, XIX դինաստիայի երկու փարավոնների անունները
  • Տաֆետ - հույնուհի, Սառայի աղախինը
  • Խեբրոն - Ռամզեսի վերջին սերը
  • Մուսսավա - լիվիական իշխան
  • Տեխեննա - Մուսսավասայի որդին

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Цыбенко Е.З. Примечания к "Б.Прус. Сочинения в семи томах". Государственное издательство художественной литературы, Москва (1961)
  2. Чапский Ю. "Встречи с Ахматовой в Ташкенте"