Վահանաձև գեղձի քաղցկեղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վահանաձև գեղձի քաղցկեղ
Thyroid papillary carcinoma histopathology (4).jpg
պապիլյար քաղցկեղի միկրոսկիպիկ բնութագիր (կորիզների կրկնապատկում և աճ)
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասendocrine gland cancer[1], Thyroid neoplasm և վահանագեղձի հիվանդություն[1]
ՊատճառԻոնացնող ճառագայթում, iodine-131 և բազմաթիվ էնդոկրին նեոպլազիա տիպ 2ա
Բուն պատճառC7510[1], C3414[2][3] և C3414[1]
Հիվանդության ախտանշաններԱյտուցվածություն կամ գնդիկի զգացողություն կոկորդի շրջանում [4]
Բժշկական մասնագիտությունուռուցքաբանություն
MedlinePlus001213
eMedicine851968
MeSHIDD013964
Disease OntologyDOID:1781
NCI ThesaurusC7510[1], C3414[2][3] և C3414[1]
Բուժումվիրահատական, ճառագայթային թերապիա, քիմիոթերապիա, վահանաձև գեղձի հորմոններ, թիրախային թերապիա, հսկողություն [4]
Հաճախություն3.2 միլիոն (2015) [5]
Մահացություն31900 (2015) [6]
Thyroid cancer Վիքիպահեստում

Վահանաձև գեղձի քաղցկեղը զարգանում է վահանաձև գեղձի բջիջներից[4]: Այդ հիվանդության ժամանակ դիտվում է բջիջների պաթոլոգիկ անկառավարելի բազմացում և դրա հետևանքով նրանք ձեռք են բերում մետաստազավորվելու ունակություն[7][8]: Ախտանիշներից կարող են լինել պարանոցի շրջանում այտուցվածություն կամ գնդիկի զգացում[4]: Վահանաձև գեղձում քաղցկեղը կարող է առաջանալ նաև մարմնի այլ մասերից, և այդ պարագայում այն չի համարվում վահանաձև գեղձի քաղցկեղ[9]:

Ռիսկի գործոնները համարվում են երիտասարդ տարիքում ճառագայթման ենթարկվելը, վահանաձև գեղձի մեծացումը և ժառանգական նախատրամադրվածությունը[4][10]: Տարբերում են վահանաձև գեղձի 4 հիմնական տեսակ՝ պապիլյար քաղցկեղ, ֆոլիկուլային քաղցկեղ, մեդուլյար քաղցկեղ, և անապլաստիկ քաղցկեղ[9]:

Ախտորոշումը հաճախ հիմնված է լինում գերձայնային հետազոտության և բարակասեղային պունկցիոն բիոպսիայի տվյալների վրա[4]: 2017 թվականի տվյալներով, եթե մարդկանց մոտ չկան ախտանիշներ կամ արտահայտված ռիսկի գործոններ, նրանց սկրինինգը խորհուրդ չի տրվում[11]:

Բուժման տարբերակներն են վիրահատական միջամտությունը, ճառագայթային բուժումը, ընդ որում, նաև ռադիոիզոտոպային յոդով, քիմիոթերապիան, վահանաձև գեղձի հորմոններով բուժումը, թիրախային բուժումը և հիվանդների հսկողությունը[4]: Վիրահատական միջամտությունը իրենից հանդիսանում է վահանաձև գեղձի լրիվ կամ մասնակի հեռացում[9]: Միացյալ Նահանգներում հինգ տարվա ապրելիությունը կազմում է 98%[12]:

Ամբողջ աշխարհում այդ հիվանդությամբ տառապում է շուրջ 3.2 միլիոն մարդ[5]: 2012 թվականին հայտնաբերվել է 298.000 նոր դեպք[13]: Այդ հիվանդությունը ավելի հաճախ հանդիպում է 35-65 տարեկան մարդկանց մոտ[12]: Կանանց մոտ հիվանդացությունը ավելի բարձր է, քան տղամարդկանց մոտ[12]: Այդ հիվանդություն ավելի հաճախ հանդիպում է ասիացիների մոտ[9]: Վերջին տասնյամյակներում հիվանդացությունը աճել է, որը պայմանավորված է ախտորոշման մեթոդների լավացման հետ[13]: 2015 թվականին այդ հիվանդությունից մահացել են 31.000 մարդ[6]:

միկրոսկոպիկ պատկեր, վահանաձև գեղձի պապիլյար քաղցկեղի ժամանակ լիմֆատ հանգույցի մետաստատիկ ախտահարում

Ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավելի հաճախ նշան է հանդիսանում գեղձում հանգույցի առաջացումը[14] կամ պարանոցային լիմֆատիկ հանգույցների մեծացում: Սակայն վահանաձև գեղձի հանգույցները հանդիպում են ավելի շատ մեծահասակների մոտ, և հազվադեպ (<10%) դեպքերում հանգույցները լինում են չարորակ[15]: Երբեմն հիվանդության առաջին նշաններից է հանդիսանում լիմֆատիկ հանգույցի մեծացումը: Ավելի ուշ նշաններից է պարանոցի առաջային հատվածում ցավի զգացում և և հետադարձ նյարդի ախտահարման հետևանքով ձայնի խռպոտություն: Սովորաբար վահանաձև գեղձի քաղցկեղը դիտվում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն գեղձի նորմալ ֆունկցիա, սակայն հիպերթիրեոզի և հիպոթիրեոզի ախտանշանները կարող են զուգակցվել ավելի խոշոր կամ մետաստատիկ լավ դիֆերենցված ուռուցքների հետ: Վահանաձև գեղձի հանգուցավոր գոյացությունները հանդիսանում են մտահոգվելու հիմք մինչև 20 տարեկան մարդկանց համար: Այս տարիքում ի համեմատ մեծահասակների բարորակ հանգույցների հավանակաությունը շատ ավելի քիչ է, և համապատասխանաբար հավանականությունը նրանց չարորակ լինելու ավելի բարձր է:

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համարվում է, որ վահանաձև գեղձի քաղցկեղի առաջացումը կապված է նախատրամադրող էկոլոգիկ և գենետիկ գործոնների հետ, սակայն բուն պատճառը մնում է անհայտ:

Էական դերը պատկանում է ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական աղբյուրներից դուրս եկող իոնիզացնող ճառագայթմանը, և դիտվում է վահանաձև գեղձի քաղցկեղի հիվանդացության աճ լիմֆոմայի բուժման համար ճառագայթային բուժում ստացած կամ Չերնոբիլի[16], Ֆուկուսիմայի, Կըշտըմի և Վինդսքայլի[17] աղետների ժամանակ ռադիոիզոտոպային յոդ-131-ի ազդեցության ենթարկված անձանց մոտ[18]: Թիրեոդիտը և վահանաձև գեղձև այլ հիվանդությունները նույնպես նախատրամադրող գործոններ են վահանաձև գեղձի քաղզկեղի զարգացման համար[19][17]:

Նախատրամադրող գենետիկ գործոններից են բազմաթիվ էնդոկրին նեոպլազիա տիպ 2, որը զգալի բարձրացնում է վահանաձև գեղձի քաղցկեղի, մանավանդ մեդուլյար քաղցկեղ հիվանդացության զարգացման հավանականությունը[20]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզիկական զննման միջոցով հանգույցի հայտնաբերումից հետո, անմիջապես պետք է էնդոկրինոլոգի կամ թիրեոդոլոգի խորհրդատվություն: Գերձայնային հետազոտությամբ գնահատում են հանգույցի առկայությունը և գեղձի ընդհանուր վիճակը, ինչպես նաև հանգույցի չափերը: Թիրեոտրոպ հորմոնի և հակաթիրիոիդային հակամարմինների որոշումը կօգնեն որոշել, առկա է արդյոք վահանաձև գեղձի այնպիսի ֆունկցիոնալ հիվանդություն, ինչպիսին է օրինակ՝ Հաշիմոտոյի հիվանդություն, որը վահանաձև գեղձի բարորակ հանգուցավոր խպիպի հայտնի պատճառներից է[21]: Արյան մեջ կալցիտոնինի մակարդակի որոշումը անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի մեդուլյար քաղցկեղի բացառման համար: Սցինտիգրաֆիայի մեթոդը նույնպես օգտագործվում են ախտորոշման մեջ:

Վերջապես վահանաձև գեղձի կլինիկական գնահատականը ընթանում է բարակասեղային սապիրացիոն պունկցիոն բիոպսիայի միջոցով, որի տվյալները դասակարգվում են ըստ Bethesda համակարգի[22]:

Անախտանիշ ընթացքով անձանց մոտ վահանաձև գեղձի սկրինինգ խորհուրդ չի տրվում:  

Մանրապատկեր, Պապիլյար մարցինոմա վահանաձև գեղձի, ներկված հեմատոքսիլինով և Էոզինով:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահանաձև գեղձի քաղցկեղը կարելի է դասակարգել ըստ հյուսվածաախտաբանական բնութագրերի[23][24]:

  • Պապիլյար քաղցկեղ(դեպքերի 70-75%)[25]- առավել հաճախ հիվանդանում են երիտասարդ կանայք: Հանդիպում է ընտանեկան ադենոմատոզ պոլիպոզ ունեցող կանանց մոտ և Կաուդենի համախտանիշով հիվանդների մոտ:
  • Վերջերս առանձնացված տարբերակ- վահանաձև գեղձի ոչ ինվազիվ ֆոլիկուլյար նորագոյացություն- համարվում է անցավ ուռուցք սահմանափակ կեսնաբանական պոտենցիալով:
  • Ֆոլիկուլյար քաղցկեղ (դեպքերի 10-20%)[25]- երբեմն հայտնաբերվում է Կաուդենի համախտանիշով հիվանդների մոտ: Որոշ հեղինակները Հուրտլե (Hurtle) բջջային քաղցկեղը դասում են ֆոլիկուլյար քաղցկեղի տարատեսակին, այլ հեղինակները, սակայն այն դասակարգում են որպես առանձին տեսակ[26][9]:
  • Մեդուլյար քաղցկեղ (դեպքերի 5-8%)[25]- պարաֆոլիկուլյար բջիջներից զարգավող քաղցկեղ է, հաճախ որպես բազմակի էնդոկրին նեոպլազիայի տիպ 2-ի բաղադրիչ[27]: Մեդուլյար քաղցկեղը ի համեմատ պապիլյար ու ֆոլիկուլյար ձևերի ավելի ագրեսիվ է, ինչը արտահայտվում է վաղ փուլում պարանոցի լիմֆատիկ հանգույցներում մետաստազների առկայությամբ: Ապրելիության աստիճանը հիվանդների մոտ բարձր է մինչև 40 տարեկան, քան 40-ից հետ:
  • Վատ դիֆերենցված քաղցկեղ
  • Անապլաստիկ քաղցկեղ (դեպքերի <5%)[25] Վահանձև գեղձի անապլաստիկ քաղցկեղը հանդիսանում է ագրեսիվ կարցինոմա, արագ է աճում և բուժման հանդեպ ունի վատ պատասխան: Վահանձև գեղձի անապլաստիկ քաղցկեղը բնորոշվում է արագ մետաստազներով դեպի շրջակա հյուսվաքներ և օրգաններ, ճնշման ախտանիշների առաջացումով, ոչ բարենպաստ կանխատեսումով և ապրելիության կարճ ժամանակով (հիվանդության առաջացումից միջինում մինչև 1 տարի):
  • Այլ տեսակներ
  • Թիրեոիդ լիմֆոմա
  • Տափակբջջային քաղցկեղ
  • Վահանաձև գեղձի սարկոմա

Վահանձև գեղձի ֆոլիկուլյար և պապիլյար քաղցկեղը դասվում են բարձր տարբերակված քաղցկեղի տեսակին[28]: Այս տեսակների ժամանակ վաղ փուլերում արդյունքը 90 % դեպքերում բարենպաստ է, ինչը ավելի շատ է քան մեդուլյար և չդիֆերենցված ձևերի ժամանակ[29]:

  • Պապիլյար միկրոկարցինոման համարվում է պապիլյար քաղցկեղի ենթատեսակ, որի չափը է հավասար է 1սմ կամ դրանից փոքր[30]: Պապիլյար միկրոկարցինոմայի ամենահաճախակի դեպքերը հայտնաբերվել են 1985 թվականին Հարաչի և մն. (Harach et al.) կողմից , որը հայտնաբերել է, որ դիահերձման 101 դեպքերից 36-ը ունեցել են պատահական միկրոկարցինոման[31]: Միքայել Պակդամանը և մն. (Michael Pakdaman et al). հայտնաբերել են ամենաբարձր հաճախականության դեպքերը (860 վիրահատություններից 49.7%)[32]: Բուժման մարտավարությունը սոնոգրաֆիայով և բիոպսիայով հաստատված միկրոկարցինոմայի ժամանակ կարող է իր մեջ ներառել ինչպես տոտալ թիրեոիդէկտոմիա ռադիոյոդթերապիյով, այնպես և սովորական հսկողություն: Հարաչ և մն. (Harach et al.) առաջարկում են այդ դեպքերում օգտագործել “քողարկված պապիլյար ուռուցք” տերմինը, որպեսզի քաղցկեղ բառով չվախացնել հիվանդներին: Առաջին անգամ այդ տերմինը օգտագործել է 1960 թվականին Վուլները և մն., երբ որ նկարագրում էր ուռուցք <1.5սմ տրամաչափով[33]

Աստիճաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղցկեղի աստիճան որոշելը դա քաղցկեղի արտահայտվածության չափի որոշումն է: TNM դասակարգման համակարգը սովորաբար օգտագործվում է դրա համար, բացառությամբ գլխուղեղի քաղցկեղի:

Մետաստազներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահանաձև գեղձի քաղցկեղի ցանկացած մետաստազը հնարավոր է հայտնաբերել ամբողջ մարմնի ռադիոիզոտոպային յոդ-131-ի սցինտիգրաֆիայի միջոցով[34][35]:

Քաղցկեղի տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահանաձև գեղձի քաղցկեղը կարող է տարածվել ուղղակի, ավշային կամ արյունատար համակարգի միջոցով: Ուղղակի տարածումը իրականացվում է շրջակա հյուսվածքների ինֆիլտրացիայով: Ուռուցքը տարածվում է դեպի շնչափող, կերակրափող, ստորկորճային մկաններ, հետադարձ նյարդ, կարոտիսյան ծոց և այլն: Այնուհետև ուռուցքը դառնում է ֆիքսված: Անապլաստիկ քաղցկեղը տարածվում է հիմնականում ուղղակի տարածումով: Իսկ պապիլյար քաղցկեղի ժամանակ առաջին հերթին ախտահարվում են ավշային հանգույցները: Այդ դեպքում պարանոցային ավշահանգույցները դառնում են շոշափելի, նույնիսկ երբ որ բուն ուռուցքը դեռ չի շոշափվում: Առավել հաճախ ախտահարվում են խորը պարանոցային, նախաշնչափողային, նախակոկորդային, հարշնչափողային ավշահանգույցները: Սովորաբար ախտահարված աշվահանգույցը գտվում է ուռուցքի տեղակայման նույն կողմում: Վահանաձև գեղձի քաղցկեղի, հատկապես դրա անապլաստիկ և ֆոլիկուլյար ձևի ժամանակ հնարավոր է տարածումը նաև արյան միջոցով: Ուռուցքային էմբոլիան առաջացնում է անոթի պատի ներաճում և ախտահարում է թոքերը, խողովակավոր ոսկրերի եզրերը, գանգը և ողնաշարը: Պուլսացող մետաստազների առաջացումը հնարավոր է նրանց բարձրաված անոթավորման հետևանքով[36]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրահատական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահանագեղձի քաղցկեղի հիմնական բուժման մեթոդը վիրահատական միջամտությունն է ՝ պարանոցային մուտքով թիրեոդէկտոմիա[14]: Գեղձը պահպանող վիրահատությունը կարելի է իրականացնել այն դեպքերում, երբ որ ուռուցքը ունի ցածր կենսաբանական ագրեսիվություն (օր. բարձր տարբերակված քաղցկեղ, ավշահանգույցներում չկա մետաստազավորման նշաններ, MIB-1 ցածր ցուցանիշներ, առկա չի այնպիսի գենետիկական փոփոխություններ, ինչպիսիք են BRAF, RET/PTC, p53 մուտացիաներ և այլն.), ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ որ հիվանդի տարիքը <45[37]: Եթե բարակ ասեղային պունկցիոն բիոպսիայի տվյալներով հաստատված է կամ կասկածվում է բարձր տարբերակված վահանաձև գեղձի քաղցկեղ (պապիլյար քաղցկեղ), ցուցված է վիրահատություն, սպասողական մարտավարությունը ոչ մի ուղեցույցներով ցուցված չի[37][38]: Այն նվազեցնում է գերդիագնոստիկան և մեծ տարիքի հիվանդների մոտ վահանաձև գեղձի գերբուժումը[39]

Ռադիոյոդթերապիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռադիոյոդ-131-ով ճառագայթումը օգտագործվում է պապիլյար կամ ֆոլիկուլյար քաղցկեղ ունեցող հիվանդների մոտ քաղցկեղի բուժման շրջանակներում, ինչպես նաև վահանաձև գեղձի վիրահատությունից հետո մնացորդային հյուսվածքը վերացնելու համար[40]: Այդ մարտավարությունը արդյունավետ չէ Հուրտլե (Hurtle) քաղցկեղի մեծ մասի, մեդուլյար և անապլաստիկ քաղցկեղով հիվանդների համար[14]:

Արտաքին ճառագայթումը կարող է իրականացվել, եթե հիվանդը վիրահատությանը ենթակա չի, կամ երբ քաղցկեղը տալիս է ռեցիդիվ վիրահատությունից հետո, կամ էլ որպես ոսկրային մետաստազի բուժման միջոց[14]:

Սոռաֆենիբ և լենվատինիբ դեղամիջոցները կարող է կիրառվել վահանաձև գեղձի քաղցկեղի մետաստազավորման բուժման ժամանակ[41]: Բազմաթիվ այլ  դեղամիջոցները գտնվում է կլինիկական փորձարկման II և III փուլերում[41]:

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանխատեսումը կապված է քաղցկեղի տեսակի և աստիճանի հետ: Վահանաձև գեղձի քաղցկեղի ամենատարածված (պապիլյար) տեսակի դեպքում կանխատեսումը բարենպաստ է: Իսկապես վերջին տարիներին պապիլյար քաղցկեղի հիվանդացության աճը ամենայն հավանականությամբ կապված է այն ավելի վաղ աստիճաններում ախտորոշման հետ: Այդ դեպքում կանխատեսման ավելի բարենսպաստ լինելը կապված է երկու հանգամանքների հետ: Առաջինը- զգալի դեպքերում այդ բջիջները չափերով փոքր են և դեռ չեն չարորակացել: Երկրորդ հանգամանքը կայանում է նրանում, որ ավելի վաղ ախտորոշումը օգնում է ուռուցքը հեռացնել այն պահին, երբ որ ավելի քիչ է հավականությունը, որ նա տարածվել է վահանաձև գեղձի սահմաններից դուրս՝ դրանով իսկ բարձրացնելով հեռակա ապրելիության հավանականությունը: Ներկա պահին վաղ դիագնոստիկայի անհրաժեշտության վերաբերյալ չկա համաձայնություն:  

Վաղ ախտորոշման դեմ հիմնական փաստարկը կայանում է նրանում, որ վահանաձև գեղձի փոքր հանգույցները (հիմնականում պապիլյար) չեն աճելու կամ մետաստազավորվելու: Այդ տեսակետի համաձայն վահանաձև գեղձի դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը գերդիագնոստիկայի հետևանք է (այսինքն նույնիսկ քաղցկեղի առկայության դեպքում չի լինելու որևէ ախտանիշներ և հիվանդի կյանքը վտանգված չի): Այդ գերդիագնոստիկայի դեպքերի և կլինիկական տեսանկյունից կարևոր դեպքերի միավորելը, հեղաթյուրում է վիճակագրության տվյալները[42]: Վահանաձև գեղձի քաղցկեղը բավականին տարածված է, և այլ հիվանդություններից մահացած մարդկանց դիահերձման տվյալները ցույց են տվել, որ տարեց մարդկանց մեկ երրորը փաստացի ուներ վահանաձև գեղձի քաղցկեղ, որը սակայն նրանց չեր վնասում[42]: Բավականին հեշտ է հայտնաբերել հանգույցներ, որոնք կարող են լինել չարորակ, միայն շոշափելով պարանոցի հատվածը, որը ևս նպաստում է գերդիագնոստիկայի բարձրացմանը: Վահանաձև գեղձի փոքր հանգույցները ավելի հաճախ հայտնաբերվում են պատահական՝ այլ ցուցումներով ՀՇ, ՄՌՇ, սոնոգրաֆիայի ժամանակ, հետագայում այդ հիվանդներից չնչին մասը միայն կունենա ինչ-որ կլինիկական ախտանիշներ և այդ հիվանդների բուժումը կարող է վնասել նրանց, ոչ թե օգնել[42][43]

Կանայք 3 անգամ ավելի հաճախ են հիվանդանում քան տղամարդիկ, սակայն համաձայն Եվրոպական վիճակագրությանը 5-տարվա ապրելիությունը կանանց մոտ 85%[44], իսկ տղամարդկանց մոտ 74%[45]:

Ներքևում պատկերված աղյուսակում ցույց են տրված որոշակի խնդիրներ, վահանաձև գեղձի քաղցկեղի կանխատեսումների և որոշումների հետ կապված: Թեպետ ընդունված է տեսակետ, որ պապիլյար, ֆոլիկուլյար կամ մեդուլյար քաղցկեղի I կամ II աստիճանը ունեն բարենպաստ ելք, փոքր չափի քաղցկեղի գնահատման ժամանակ դժվար է որոշել, նրանցից որն է աճելու և մետաստազավորվելու, և որը ոչ: Հետևաբար, երբ որ հաստատվելու է վահանաձև գեղձի քաղցկեղը (հավանաբար բարակասեղային պունկցիոն բիոպսիայի միջոցով), ամենայն հավանականությամբ իրականացվելու է տոտալ թիրեոիդէկտոմիա:

Վաղ ախտորոշման նկատմամբ հակումը արտահայտվել է նաև Եվրոպայում խպիպ ունեցող հիվանդների մոտ շիճուկային կալցիտոնինի որոշելը: Այդ հետազոտության տվյալների հիման վրա հնարավոր կլինի հայտնաբերել վահանաձև գեղձի հարֆոլիկուլյար կամ կալցիտոնին-արտադրող բջիջների վաղ անոմալիաներ: Բազմակի հետազոտություններ ցույց են տվել, որ շիճուկային կալցիտոնինի նորմայից բարձր մակարդակը 20% դեպքերում կապված է մեդուլյար քաղցկեղի առաջացման հետ:

Եվրոպայում, որտեղ վահանաձև գեղձի վիրահատության համար ցուցումները ավելի շատ են, քան Միացյալ Նահանգներում, թիրեոիդէկտոմիա իրականացնելու համար ներառված է բարդ մարտավարություն, որը իր մեջ ներառում է շիճուկային կալցիտոնինի մակարդակի որոշումը և կալցիտոնին խթանող թեստի իրականացումը: Ամերիկացի գիտնականները, նույն հետազոտությունները իրականացնելիս, դրանց մեջ կալցիտոնինի մակարդակի որոշումը չեն ներառել, դրանով իսկ հեռացնելով թիրեոիդէկտոմիայի զգալի մասը, և, որպես հետևանք, մահացության զգալի մասը: Վահանաձև գեղձի եվրոպական կազմակերպությունը կենտրոնացված է վահանաձև գեղձի մեդուլյար փոքր քաղցկեղի մետաստազավորման կանխարգելման վրա, հյուսիսամերիկյան կազմակերպությունը կենտրոնացված է ավելի շատ թիրեոիդէկտոմիայի բարդությունների կանխարգելման վրա (նայել ներքևում պատկվերված ամերիկյան կազմակերպության ուղեցույցները): Դեռ պարզ չի, թե ով է ճիշտ: 

Ինչպես ներքևում նշված է, մարդիկ, ովքեր ունեն քաղցկեղի III և IV աստիճան ունեն մահացության բարձր ռիսկ: Թեպետ դրանցից շատերի մոտ զարգանում են մետաստատիկ փոփոխությունները, հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այդ փոփոխությունները տարիների և տանսյամյակների ընթացքում նույն չափ զարգանում են նաև այն մարդկանց մոտ, որոնց մոտ առկա է քաղցկեղի I և II աստիճանը: Քաղցկեղի տարբեր աստիճաններ վարող բժիշկները ընդունում են, որ ցածր ռիսկ ունեցող պացիենտների միայն չնչին մասի մոտ է զարգանում մետաստատիկ փոփոխություններ:

Վերջին տարիներին արձանագրվել է որոշակի առաջընթաց վահանաձև քաղցկեղի բուժման մեջ: Այդ հիվանդության ժամանակ հայտնաբերված ԴՆԹ-ի որոշակի փոփոխություններ խթանել են այնպիսի դեղամիջոցների ստեղծումը, որոնք ուղղված կլինեն այդ փոփոխությունների շտկմանը: Այդ դեղամիջոցներից առաջինն է վանդետանիբը, որը թիրոզին կինազայի պաշարիչ է, որի թիրախն է RET պրոթոօնկոգենը, անոթային էնդոթելիալ աճի գործոնի և էպիդերմալ աճի գործոնի ընկալիչները[46]: Այդ դեղամիջոցների հիմնական մասը փորձարկումների մեջ է և, հավանաբար, նրանց կիրառվելիությունը հաստատվելու է: Վահանաձև գեղձի դիֆերենցված կարցինոմայի ժամանակ մշակվում են թիրախային բուժման առանձին ձևերի մարտավարություն, որոնց նպատակն է ճառագայթային յոդի կուտակման ունակությունը կորցրած պապիլյար կարցինոմայի բջիջների այդ նյութը կլանելու ունակության վերականգնումն է: Այդ մարտավարությունը հնարավորություն կտա վահանաձև գեղձի քաղցկեղի “կայուն” ձևերի բուժման համար կիրառել ճառագայթային յոդը: Իրականացվում է բուժման այլ միջոցների գնահատումը, որը հնարավորություն կտա քաղցկեղի III կամ IV աստիճան ունեցող հիվանդների կյանքի տևողությունը երկարացնել 5-10 տարով:

Կանխատեսումը ավելի բարենպաստ է երիտասարդ մարդկանց մոտ[44]: Նա կախված է քաղցկեղի տեսակից և աստիճանից:

 Քաղցկեղի տեսակը 5 տարվա ապրելիությունը 10 տարվա ապրելիությունը
I աստիճան II աստիճան III աստիճան IV աստիճան ընդհանուր ընդհանուր
Պապիլյար 100%[47] 100%[47] 93%[47] 51%[47] 96%[48] or 97%[49] 93%[48]
Ֆոլիկուլյար 100%[47] 100%[47] 71%[47] 50%[47] 91%[48] 85%[48]
Մեդուլյար 100%[47] 98%[47] 81%[47] 28%[47] 80%,[48] 83%[50] or 86%[51] 75%[48]
Անապլաստիկ Միշտ IV աստիճան[47] 7%[47] 7%[47] or 14%[48] տվյալներ չկան

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականին ամբողջ աշխարհում վահանաձև գեղձի քաղցկեղից մահացել է 36000 մարդ, ինչը 1990 թվականի համեմատ 12000 ավելի շատ է: Ճարպակալումը կարող է կապված լինել վահանաձև գեղձի քաղցկեղի ավելի բարձր հիվանդացության հետ, բայց այս պնդումը մնում է բազմաթիվ քննարկման առարկա[52]: Մեծ Բրիտանիայում վահանաձև գեղձի քաղցկեղից մահացությունը կազմում է քաղցկեղից ընդհանուր մահացության 1%-ը, այնտեղ այդ հիվանդությունից 2012 թվականին մահացել է շուրջ 370 մարդ[53]:

Հայտնի դեպքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դենիել Սնայդեր- ամերիկյան Washington Redskins ֆուտբոլային հավաքականի սեփականատերը[54]:

Ջերրի Դիպոտո- բեյսբոլի Բարձրագույն լիգայի նախկին նետողը[55]:

Վիլյամ Ռենքվիստը- Միացյալ Նահանգների Գլխավոր դատավորը (1996-2005) 2005թ. սեպտեմբերի 3-ին մահացել է վահանաձև գեղձի անապլաստիկ քաղցկեղից[56]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 «Thyroid Cancer Treatment»։ National Cancer Institute (անգլերեն)։ 27 Apr 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 15 July 2017-ին։ Վերցված է 18 July 2017 
  5. 5,0 5,1 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.»։ Lancet 388 (10053): 1545–1602։ PMC 5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  6. 6,0 6,1 GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.»։ Lancet 388 (10053): 1459–1544։ PMC 5388903 ։ PMID 27733281։ doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1 
  7. «Cancer Fact sheet N°297»։ World Health Organization։ February 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 29 December 2010-ին։ Վերցված է 10 June 2014 
  8. «Defining Cancer»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 25 June 2014-ին։ Վերցված է 10 June 2014 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 «Thyroid Cancer Treatment»։ National Cancer Institute (անգլերեն)։ 12 May 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 16 July 2017-ին։ Վերցված է 18 July 2017 
  10. Carling T., Udelsman R. (2014)։ «Thyroid Cancer»։ Annual Review of Medicine 65: 125–37։ PMID 24274180։ doi:10.1146/annurev-med-061512-105739 
  11. US Preventive Services Task Force., Bibbins-Domingo K, Grossman DC, Curry SJ, Barry MJ, Davidson KW, Doubeni CA, Epling JW Jr, Kemper AR, Krist AH, Kurth AE, Landefeld CS, Mangione CM, Phipps MG, Silverstein M, Simon MA, Siu AL, Tseng CW (9 May 2017)։ «Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement.»։ JAMA 317 (18): 1882–1887։ PMID 28492905։ doi:10.1001/jama.2017.4011 
  12. 12,0 12,1 12,2 «Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts»։ seer.cancer.gov (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 15 July 2017-ին։ Վերցված է 18 July 2017 
  13. 13,0 13,1 World Cancer Report 2014.։ World Health Organization։ 2014։ էջեր Chapter 5.15։ ISBN 9283204298 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Hu MI, Vassilopoulou-Sellin R, Lustig R, Lamont JP. "Thyroid and Parathyroid Cancers" Archived 28 February 2010 at the Wayback Machine. in Pazdur R, Wagman LD, Camphausen KA, Hoskins WJ (Eds) Cancer Management: A Multidisciplinary Approach Archived 4 October 2013 at the Wayback Machine.. 11 ed. 2008.
  15. Durante Cosimo, Grani Giorgio, Lamartina Livia, Filetti Sebastiano, Mandel Susan J., Cooper David S. (2018-03-06)։ «The Diagnosis and Management of Thyroid Nodules»։ JAMA (անգլերեն) 319 (9)։ ISSN 0098-7484։ doi:10.1001/jama.2018.0898 
  16. «Radioactive I-131 from Fallout»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2014-ին։ Վերցված է 9 June 2014 
  17. 17,0 17,1 dos Santos Silva I, Swerdlow AJ (1993)։ «Thyroid cancer epidemiology in England and Wales: time trends and geographical distribution»։ Br J Cancer 67: 330–40։ PMC 1968194։ PMID 8431362։ doi:10.1038/bjc.1993.61 
  18. «Experts link higher incidence of children’s cancer to Fukushima radiation»։ ScienceAlert։ Արխիվացված օրիգինալից 19 January 2016-ին։ Վերցված է 15 January 2016 
  19. Pacini F. (2012)։ «Thyroid cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up»։ Annals of Oncology 21: 214–19։ doi:10.1093/annonc/mdq190 
  20. «Genetics of Endocrine and Neuroendocrine Neoplasias»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 4 July 2014-ին։ Վերցված է 9 June 2014 
  21. «Diagnosis and treatment of the solitary thyroid nodule. Results of a European survey»։ Clin. Endocrinol. 50 (3): 357–63։ 1999։ PMID 10435062։ doi:10.1046/j.1365-2265.1999.00663.x։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-01-18-ին 
  22. Bibbins-Domingo Kirsten, Grossman David C., Curry Susan J., Barry Michael J., Davidson Karina W., Doubeni Chyke A., Epling John W., Kemper Alex R., Krist Alex H., Kurth Ann E., Landefeld C. Seth, Mangione Carol M., Phipps Maureen G., Silverstein Michael, Simon Melissa A., Siu Albert L., Tseng Chien-Wen (9 May 2017)։ «Screening for Thyroid Cancer»։ JAMA 317 (18): 1882–1887։ PMID 28492905։ doi:10.1001/jama.2017.4011 
  23. «Thyroid Cancer Treatment»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 21 April 2008-ին։ Վերցված է 22 December 2007 
  24. «Thyroid cancer»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 20 December 2007-ին։ Վերցված է 22 December 2007 
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 Chapter 20 in: Mitchell, Richard Sheppard, Kumar, Vinay, Abbas, Abul K., Fausto, Nelson։ Robbins Basic Pathology։ Philadelphia: Saunders։ ISBN 1-4160-2973-7  8th edition.
  26. Grani Giorgio, Lamartina Livia, Durante Cosimo, Filetti Sebastiano, Cooper David S (November 2017)։ «Follicular thyroid cancer and Hürthle cell carcinoma: challenges in diagnosis, treatment, and clinical management»։ The Lancet Diabetes & Endocrinology։ doi:10.1016/S2213-8587(17)30325-X 
  27. «New therapeutic approaches to treat medullary thyroid carcinoma»։ Nat Clin Pract Endocrinol Metab 4 (1): 22–32։ 2008։ PMID 18084343։ doi:10.1038/ncpendmet0717 
  28. «Thyroid cancer review 2: management of differentiated thyroid cancers»։ Int. J. Clin. Pract. 59 (12): 1459–63։ 2005։ PMID 16351679։ doi:10.1111/j.1368-5031.2005.00672.x։ Արխիվացված օրիգինալից 20 May 2013-ին 
  29. «Thyroid cancer review 3: management of medullary and undifferentiated thyroid cancer»։ Int. J. Clin. Pract. 60 (1): 80–84։ 2006։ PMID 16409432։ doi:10.1111/j.1742-1241.2005.00673.x 
  30. Shaha AR (2007)։ «TNM classification of thyroid carcinoma.»։ World J Surg 31 (5): 879–87։ PMID 17308849։ doi:10.1007/s00268-006-0864-0 
  31. «Occult papillary carcinoma of the thyroid. A "normal" finding in Finland. A systematic autopsy study.»։ Cancer 56 (3): 531–38։ 1985։ PMID 2408737։ doi:10.1002/1097-0142(19850801)56:3<531::AID-CNCR2820560321>3.0.CO;2-3 
  32. «Incidence and histopathological behavior of papillary microcarcinomas: Study of 429 cases.»։ Otolaryngol Head Neck Surg 139 (5): 718–22։ 2008։ PMID 18984270։ doi:10.1016/j.otohns.2008.08.014 
  33. «Occult papillary carcinoma of the thyroid gland: a study of 140 cases observed in a 30-year period»։ J. Clin. Endocrinol. Metab. 20: 89–105։ 1960։ PMID 13845950։ doi:10.1210/jcem-20-1-89 
  34. «Bone metastases of differentiated thyroid cancer: Impact of early 131I-based detection on outcome»։ Endocrine-Related Cancer (Bioscientifica) 14 (3): 799–807։ 2007։ PMID 17914109։ doi:10.1677/ERC-07-0120 
  35. «Detection and treatment of lung metastases of differentiated thyroid carcinoma in patients with normal chest X-rays»։ Journal of Nuclear Medicine 29 (11): 1790–94։ 1988։ PMID 3183748 
  36. Das Somen (2008)։ A concise textbook of surgery (5th. ed.)։ Calcutta: Dr S. Das։ ISBN 978-8190568128 
  37. 37,0 37,1 «Revised American Thyroid Association management guidelines for patients with thyroid nodules and differentiated thyroid cancer.»։ Thyroid 19 (11): 1167–214։ 2009։ PMID 19860577։ doi:10.1089/thy.2009.0110 
  38. British Thyroid Association, Royal College of Physicians Perros P (2007)։ Guidelines for the management of thyroid cancer. 2nd edition. Report of the Thyroid Cancer Guidelines Update Group։ Royal College of Physicians։ էջ 16։ ISBN 9781860163098։ Արխիվացված օրիգինալից 26 December 2011-ին 
  39. Welch H. Gilbert, Schwartz Lisa, M.D. Lisa M. Schwartz,, Steve Woloshin (18 January 2011)։ Overdiagnosed: Making People Sick in the Pursuit of Health։ Beacon Press։ էջեր 138–43։ ISBN 9780807022009։ Արխիվացված օրիգինալից 21 March 2015-ին։ Վերցված է 7 October 2012 
  40. Perros Petros, Boelaert Kristien, Colley Steve, Evans Carol, Evans Rhodri M, Gerrard BA Georgina, Gilbert Jackie, Harrison Barney, Johnson Sarah J, Giles Thomas E, Moss Laura, Lewington Val, Newbold Kate, Taylor Judith, Thakker Rajesh V, Watkinson John, Williams Graham R. (July 2014)։ «Guidelines for the management of thyroid cancer»։ Clinical Endocrinology 81: 1–122։ doi:10.1111/cen.12515 
  41. 41,0 41,1 Lamartina Livia, Grani Giorgio, Durante Cosimo, Filetti Sebastiano (2018-01-18)։ «Recent advances in managing differentiated thyroid cancer»։ F1000Research 7: 86։ PMC 5773927 ։ PMID 29399330։ doi:10.12688/f1000research.12811.1 
  42. 42,0 42,1 42,2 Welch, H. Gilbert, Woloshin, Steve, Schwartz, Lisa A. (2011)։ Overdiagnosed: Making People Sick in the Pursuit of Health։ [Malaysia?]: Beacon Press։ էջեր 61–34։ ISBN 0-8070-2200-4 
  43. Hofman MS (2013)։ «Thyroid nodules: Time to stop over-reporting normal findings and update consensus guidelines»։ BMJ 347: f5742։ PMID 24068719։ doi:10.1136/bmj.f5742 
  44. 44,0 44,1 Numbers from EUROCARE, from Page 10 Archived 13 May 2016 at the Wayback Machine. in: F. Grünwald, Biersack, H. J., Grںunwald, F. (2005)։ Thyroid cancer։ Berlin: Springer։ ISBN 3-540-22309-6 
  45. «Thyroid Cancer»։ MedicineNet.com։ Արխիվացված օրիգինալից 20 October 2011-ին։ Վերցված է 26 October 2011 
  46. «FDA approves new treatment for rare form of thyroid cancer» (Press release)։ U.S. Food and Drug Administration։ 6 April 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 10 April 2011-ին։ Վերցված է 7 April 2011 
  47. 47,00 47,01 47,02 47,03 47,04 47,05 47,06 47,07 47,08 47,09 47,10 47,11 47,12 47,13 47,14 cancer.org Thyroid Cancer Archived 18 October 2013 at the Wayback Machine. By the American Cancer Society. In turn citing: AJCC Cancer Staging Manual (7th ed).
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 48,4 48,5 48,6 Numbers from National Cancer Database in the US, from Page 10 Archived 13 May 2016 at the Wayback Machine. in: F. Grünwald, Biersack, H. J., Grunwald, F. (2005)։ Thyroid cancer։ Berlin: Springer։ ISBN 3-540-22309-6  (Note:Book also states that the 14% 10-year survival for anaplastic thyroid cancer was overestimated)
  49. Rounded up to nearest natural number from 96.7% as given by eMedicine Thyroid, Papillary Carcinoma Archived 28 July 2010 at the Wayback Machine. Author: Luigi Santacroce. Coauthors: Silvia Gagliardi and Andrew Scott Kennedy. Updated: 28 September 2010
  50. By 100% minus cause-specific mortality of 17% at 5 yr, as given by «Prognostic Impact of Serum Calcitonin and Carcinoembryonic Antigen Doubling-Times in Patients with Medullary Thyroid Carcinoma»։ Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 90 (11): 6077–84։ 2005։ PMID 16091497։ doi:10.1210/jc.2005-0044 
  51. «Medullary Thyroid Cancer»։ National Cancer Institute։ 4 February 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 30 May 2016-ին։ Վերցված է 11 May 2016 
  52. «Mechanisms in Endocrinology: The crosstalk between thyroid gland and adipose tissue: signal integration in health and disease»։ Eur J Endocrinol 171 (4): R137–52։ October 2014։ PMID 25214234։ doi:10.1530/eje-14-0067։ Արխիվացված օրիգինալից 11 November 2014-ին 
  53. «Thyroid cancer statistics»։ Cancer Research UK։ Արխիվացված օրիգինալից 17 October 2014-ին։ Վերցված է 28 October 2014 
  54. «Celebrities with Thyroid problems»։ Alexander Shifrin։ Արխիվացված օրիգինալից 26 August 2013-ին։ Վերցված է 11 August 2013 
  55. Bamberger Michael (27 May 2002)։ «Survivors»։ Sports Illustrated։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 March 2014-ին։ Վերցված է 11 August 2013 
  56. Lane Charles (8 September 2005)։ «Rehnquist Eulogies Look Beyond Bench»։ The Washington Post։ Արխիվացված օրիգինալից 4 March 2016-ին։ Վերցված է 11 May 2016 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]