Սոնդիի թեստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սոնդիի թեստ, մշակված հոգեբույժ և հոգեվերլուծող Լեոպոլդ Սոնդիի կողմից 1947 թվականին: Դրա նպատակն էր բացահայտել հոգեկան խանգարումները:

Նախապայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլինիկայի հիվանդներին հետևելով, Լեոպոլդ Սոնդին բացահայտեց որոշակի օրինաչափություններ. հիվանդները շփվում էին այն մարդկանց հետ, ովքեր ունեն նմանատիպ հոգեկան խանգարումներ: Մարդկանց չգիտակցված ներգրավվումը ինքնին պայմանավորված է գենետիկական նախատրամադրվածություններով: Ինչի վրա և հիմնված է Սոնդիի ճակատագրի վերլուծության տեսությունը:

Համաձայն տեսության, յուրաքանչյուր անհատ ամբողջ կյանքի ընթացքում ժառանգված գենոտիպային հատկությունների հիման վրա (գենոտրոպիզմ) դրսևորում են վերաբերմունք այն մարդկանց նկատմամբ, ովքեր մոտ են իրենց անձնական օրինակին: Էնդոկրինոլոգիայի և կոնստիտուցիոնալ ախտաբանության լաբորատորիայում նա հավաքեց լայնածավալ փորձարարական նյութեր, օգտագործելով լուրջ հոգեբանական խնդիրներ և տարբեր հոգեկան հիվանդություններ ունեցող մարդկանց լուսանկարչական արտապատկերումներ: Կլինիկական-գենետիկական ուսումնասիրության տվյալները ձևավորվել են ութ նախատրամադրվածությունների փորձարկման հիմքի վրա, որը ներկայացված է ճակատագրի վերլուծության տեսքով և հիմնված է Զիգմունդ Ֆրեյդի անգիտակցականի և հոգեվերլուծական տեսության վրա[1]:

Թեստի նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փորձը հետևյալն է, որ մարդը պետք է ընտրի տղամարդկանց և կանանց այն դիմապատկերը, որը մեզ վանում կամ հրապուրում է: Յուրաքանչյուր դիմանկար ամենավառ ձևով արտացոլում է մարդու 8 հիմնական նախատրամադրվածություններից մեկը:

Նրանցից յուրաքանչյուրը, կախված ֆորմալ ցուցանիշներից, բացահայտում է մեկ կամ մի քանի պաթոլոգիա կամ հետազոտվող անձի խնդիրը[2]:

Սոնդին կարծում էր, որ տիպաբանորեն տարբեր անհատական կառույցներ կարող են ներկայացվել այս 8 հիմնական նախատրամադրվածությունների տարբեր զուգորդումներով

h — սեռական չտարբերակվածություն;

s — սադիզմ-մազոխիզմ;

е — էպիլեպսիայի նախատրամադրվածություններ;

hy — հիստերիկ նախատրամադրվածություններ;

k — կատատոնիայի դրսևորումներ;

р — պարանոյա (խելագարություն);

dդեպրեսիվ վիճակներ;

m — մանյակային դրսևորումներ:

Մեկնաբանության հիմնական սկզբունքները: Ճակատագրի վերլուծությունը:[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Սոնդիի միտումների տեսության, միտումների գործոնը- դրանք առաջատար ռադիկալներ են: Նրանք ունեն վեափոխելու դրսևորման տարբեր ձևեր, այսինքն ունեն մի քանի տատանումներ, որոնք դրսևորվում են «ճակատագրի հնարավորությունների» մեջ:

Վերափոխման հնարավորությունների շնորհիվ մարդը ունի բազմաթիվ հավանական հեռանկարներ, այլ ոչ թե նախապես կանխորոշված: Հասկանալով կյանքում այս ութ միտումների իրականացման բազմաթիվ հնարավորությունները, Սոնդին պնդում է հետևյալը.

  1. Յուրաքանչյուր գործոնի ներգրավումը համապատասխանում է ֆիլոգենետիկ, ընդհանուր, պատմական դրսևորման առաջնային ձևին, որը արմատավորված է կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների արձագանքում, հատկապես պրիմատների համայնքում: Միայն այսպես կոչված Ես-գործոնը կենդանական թագավորությունում ոչ մի առաջնային ձև չունեն, նրանք բնորոշ են միայն մարդուն:
  2. Յուրաքանչյուր ներգրավված գործոն ունի հատուկ դրսևորման ձև վաղ մանկության մեջ, որը լիովին համընկնում է Ֆրեյդի նախածննդյան մասնակի միտումների հետ:
  3. Յուրաքանչյուր շարժիչ գործոնի երկբևեռ բնույթը կարող է դրսևորվել արդեն իսկ առաջին սեռական հասունության մեջ (երեքից մինչև վեց տարեկան): նախատրամադրվածությունների երկբևեռ գործոններ, ինչպիսիք են անձնավորության սեր-մարդկության սեր (h), ակտիվություն-պասիվություն (s), Աբել-Կայեն (е), սնափառություն-ամոթխածություն (hy), աուտիզմ- հրաժարում սեփական Ես-ից (k), ինֆլյացիա-պրոյեկցիա (р), որոնում-սևեռվում (d), կպչուն ջղաձգություն-հատում (m), առաջանում են այս հակադրությունները, որոնք արդեն հայտնաբերվել են վաղ մանկության տարիքում թեստի քննության արդյունքում:
  4. Նախատրամադրվածության ութ գործոններից յուրաքանչյուրը առաջացնում է որոշակի բնութագրական հատկանիշներ, որոնք հնարավորություն է տալիս հասկանալու ուսումնասիրվող անձի տիպաբանական կողմնորոշումը, որը համապատասխանում է նորմերին:
  5. Նախատրամադրվածության յուրաքանչյուր գործոն պայմանավորում է մասնագիտությունների որոշակի շրջան, ինչպես նաև հաղորդակցության և հետաքրքրությունների որոշակի շրջանակ:
  6. Նախատրամադրվածության յուրաքանչյուր գործոն պայմանավորում և որոշում է անձի հոգևոր կյանքի տեսակը և նրա գործունեությունը այս ոլորտում: Այսպիսով, մեթոդիկայի հնարավորությունները ավելի խորքային բացահայտելու համար ընտրվում է անձի սոցիալական և մշակութային կյանքի ուղղությունը: Ինչպես Սոնդին է կարծում, այս գործոնները նախապես որոշում են, թե արդյոք իր հոգևոր ունակությունները կիրառվում է մշակույթի և հումանիզմի ոլորտում (h), տեխնիկայի և քաղաքակրթության (s), կրոնի և էթիկայի (е), թատերական արվեստի (hy), փիլիսոփայության, հոգեբանության, մաթեմատիկայի, բանասիրության (k), պոեզիայի, գիտական հետազոտության (р), ազգային տնտեսության, տնտեսության, արվեստի հավաքածուներում (d), ելույթներում (բանախոս, երգիչ) (m): Միևնույն ժամանակ Սոնդին շեշտում է, որ ինքը չի ենթադրում սուբլիմացիա՝ որպես սպառնալիքի ենթարկված սեռական ցանկությունների տեղաշարժ (ըստ Ֆրեյդի), այլ գոյություն ունեն ինքնուրույն հոգևոր արժեքներ:
  7. Նախատրամադրվածության ութ գործոնները որոշում են հենց այն հատուկ ցավոտ ախտանիշները, որոնք չեն ծագում այլ գործոններից կամ ախտանիշներից, և կարող են հանդես գալ հոգեկան խանգարումների կլինիկական դրսևորումների տեսքով:

Թեստի կիրառություն և ադապտացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լ. Սոնդը հիմնական փորձարարական տվյալների հիման վրա պնդեց, որ սոցիոմշակութային և էթնիկական տարբերությունները չեն ազդում թեստի արդյունքների վրա, քանի որ նախատրամադրվածությունների կառուցվածքը համամարդկային է ցանկացած ազգի համար: Թեստը լայն հնարավորություններ է տալիս բացահայտելու տարբեր ասպեկտներ և անհատականության հատկություններ, վերջին տարիներին մեթոդիկան հաջողությամբ կիրառվել է հոգեբանական խորհրդատվության մեջ- ընտանեկան, մանկավարժական, անձնակազմի ընտրության, անվտանգության ծառայության, սպորտի, իրավապահ մարմիններում: Դիմանկարի ընտրության մեթոդից օգտվելը զգալիորեն օգնում է ստեղծել անհատի ամբողջական պատկերը, օգնում է հոգեբանին տեսնել մարդկային վարքի բարդ մեխանիզմները, որոնց ծագումը ընկած է անգիտակից վիճակում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]