Սկորբա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեգալիթ
Սկորբա
Skorba1.jpg
ԵրկիրՄալթա
Հիմնադրման թվականմ․ թ․ ա․ 4,000 թվական

Սկորբա (անգլ.՝ Skorba), մեգալիթ համալիրի ավերակներ Մալթայում` Զեբիե շրջանի ծայրամասում: Համալիրը պատկերացում է տալիս նեոլիթի ժամանակաշրջանի վաղ փուլում տեղի մշակույթի մասին[1]: Սկորբայի պեղումները սկսվել են Մալթայի մեգալիթ այլ համալիրների պեղումների համեմատությամբ բավական ուշ` 1960-ական թվականների սկզբին. մյուս համալիրներն ուսումնասիրվել են արդեն 19-րդ դարի սկզբին[2]:

Ընդգրկված է ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության ցանկում: Տաճարը վատ է պահպանվել` հատկապես Հաջար Քիմի և Տարշիենի համեմատությամբ, սակայն մյուս կողմից, առավել կարևոր նշանակության հայտնաբերումներ կատարվել են հենց Սկորբայում:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարի կառուցումից մոտավորապես 12 դար առաջ նրա տեղում բնակավայր է եղել: Առավել հին շրջանին վերաբերող կառույցներից է տաճարի առաջին մուտքից արևմուտք ընկած պատը, որն ունի 11 մ երկարություն[3]: Այս պատի մոտ են հայտնաբերվել գտածոներ, որոնք վերաբերում են կղզու ամենահին ժամանակների բնակիչներին՝ Գհար Դալամի շրջանին: Դրանցից են ածուխի մնացորդները, որոնք թվագրվում են մ. թ. ա. 4.850 թվականին[3]:

Երբ մալթացի հայտնի հնագետ Թեմի Զամիտը Թա Հաջրաթ տաճարի մոտ պեղումներ է անցկացրել, Սկորբայի տեղում հողից դուրս է եկել միակ ուղղահայաց քարը: Հնագետներն անտեսել են այն, մինչև 1960-1963 թվականները, երբ բրիտանացի հնագետ Դևիդ Թրամփը այստեղ նոր պեղումներ է կատարել[4]:

Սկորբայում հայտնաբերված մայր աստվածուհու արձան, Լա Վալետայի հնագիտական թանգարան

Սկորբայի ավերակները, որոնք բացահայտել են հնագետները, ուղղահայց մեգալիթների շարք է (բարձրությունը՝ 3-4 մ), որոնք ձևավորել են տաճարի ստորին շերտը: Կամրջող սալերն ունեն ճեղքեր, տաճարը՝ երեք աբսիդ: Այսպիսի եռաբսիդ ձևը հատուկ է մալթական ժամանակագրոթյան Ջգանտիայի շրջանին: Առաջին երկու աբսիդների մեծ մասը և ճակատային ամբողջ հատվածը ոչնչացվել են մինչև հիմքերը:

Հյուսիսային պատն ավելի լավ վիճակում է գտնվում: Սկզբնական շրջանում տաճարի մուտքը սկսվել է բակից, սակայն ավելի ուշ՝ Տարշիենի շրջանում, տաճարի դարպասները փակվել են, իսկ խորանները ձևավորել են անկյուններում[1]: Տաճարից արևելք մալթական Տարշիենի շրջանի ևս մեկ հուշարձան է հայտնաբերվել՝ չորս աբսիդներով, կենտրոնական որմնախորշով[5]:

Կերամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկորբայի շրջանում հայտնաբերված կերամիկան բաժանվում է երկու կարգի՝ «գորշ Սկորբայի» շրջան (մ. թ. ա. 4.500-4.400 թվականներ. համապատասխանում է սիցիլական Սերա դ'Ալտո փուլի կերամիկային) և «կարմիր Սորբայի շրջան» (մ. թ. ա. 4.400-4.100 թվականներ. համապատասխանում է սիցիլական Դիանա շրջանի կերամիկային): Այստեղ հայտնաբերված կերամիկայի տեսակով անվանվել են նախապատմական Մալթայի ժամանակագրական երկու փուլեր:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Trump, Cilia, Malta Prehistory and Temples, p. 156 
  2. Trump, Malta: An archaeological guide, p. 137 
  3. 3,0 3,1 Trump, Malta: An archaeological guide, p. 138 
  4. Żammit, Mayrhofer, The Prehistoric Temples of Malta and Gozo, p. 144 
  5. Trump, Cilia, Malta Prehistory and Temples, p. 159