Սասպենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սասպենս (անգլ.՝ suspense, հայերեն՝ «անորոշություն, անհանգստություն»), տագնապալի սպասման զգացողություն: Եզրույթը լայն կիրառություն ունի անգլերենում՝ առօրյա իրավիճակներ նկարագրելիս: Սլավոնական լեզվաընտանիքին պատկանող լեզուներում գործածվում է միայն կինոարվեստի, համակարգչային խաղերի, հազվադեպ՝ գրականության մեջ. «սապսենս» բառով բնութագրվում է այն գեղարվեստական էֆեկտը, որին հատուկ է ֆիլմը դիտելիս՝ հանդիսատեսի տևական լարված վիճակը, ինչպես նաև մի խումբ գեղարվեստական հնարքներ՝ ուղղված հանդիսատեսի ներառմանը պատկերի մեջ: Սասպենս կիրառվում է թրիլլերներում և սարսափ ժանրի խաղերում:

Սասպենսի գործածումը կինեմատոգրաֆիայում ուղղակիորեն կապվում է Ալֆրեդ Հիչքոքի անվան հետ, ով համարվում է «սասպենսի վարպետ». նրան հաջողվում էր հմտորեն կերտել հարատև անորոշության, լարվածության մթնոլորտ և խուճապ ներշնչել: Հիչքոքից հետո այս հնարքը ծավալվեց հոլիվուդյան և այլերկրյա կինոարվեստում: Որպես սասպենսի վառ կիրառության օրինակ ուշագրավ է ռեժիսոր Ջոն Կարպենտերի «Halloween»(ԱՄՆ, 1978) սարսափ ֆիլմը, ինչպես նաև նույն Հիչքոքի «Psycho» (ԱՄՆ, 1960) դետեկտիվ ֆիլմը, որի հիմքում ընկած է Ռոբերտ Բլոխի համանուն նովելը (1959):

Սասպենսի կառուցման գլխավոր սկբունքներից է ակնկալվող իրադարձության, վճռական պահի պարբերաբար հետաձգումը: Այդ առիթով՝ ցնցման և սասպենսի տարբերությունը Հիչքոքը բացատրում էր պայթուցիկի օրինակով: Ենթադրենք՝ էկրանին հետևյալ պատկերն է. սեղանի առջև նստած մարդիկ անհոգ զրուցում են, և հանկարծ տեղի է ունենում պայթյուն, պարզվում է՝ սեղանի տակ պայթուցիկ կար: Հանդիսատեսը ապշում է և մի քանի վայրկյան հետո՝ ուշքի գալիս: Դա ցնցումն էր: Նույն իրավիճակը ստանում է այլ երանգներ, երբ հանդիսատեսին հայտնի է սեղանի տակի պայթուցիկի առկայության մասին, և որ պայթյունին մնացել է, ենթանդրենք, 20 վայրկյան: Այսպես, երբ էկրանին իրար փոխհաջորդում են վտանգից անտեղյակ, խաղաղ զրուցող մարդկանց խումբը, սեղանի տակ ամրեցված պայթուցիկը և խրոնոմետրին արտացոլված սպառվող վայրկյանները, հանդիսատեսը կամա-ակամա ստիպված է խեղդվել հուզմունքից րոպեներ շարունակ: Այս դեպքում կիրառվել է սասպենս:

Ըստ Հիչքոքի՝ սասպենսի հաջորդ սկզբունքը հետևյալն է՝ «Հանդիսատեսը պետք է իրազեկ լինի էկրանին ներկայացվող բոլոր իրադարձություններին: Իմ պատկերացմամբ՝ ծածուկությունը հազվադեպ է հանգեցնում սասպենսի: Դասական դետեկտիվում, որպես կանոն, այն բացակայում է, կա միայն մտային հանելուկ: Դետեկտիվն առաջ է բերում բուն հետաքրքրություն՝ զուրկ հուզային երանգներից, իսկ սասպենսն առանց հույզերի անհեթեթություն է: Այսպես, մանր-մունր դետալների բացատրությունն ու հասանելիությունը չափազանց կարևոր է»[1][2][3][4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Саспенс» (ռուսերեն)։ 2019-12-30 
  2. «саспенс — Викисловарь»։ ru.wiktionary.org։ Վերցված է 2020-07-03 
  3. «Suspense» (անգլերեն)։ 2020-06-28 
  4. Виджани Виктория։ «Саспенс Хичкока | ESTET» (ru-RU)։ Վերցված է 2020-07-03