Մոսես Գոլդբերգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մոսես Գոլդբերգ
Ծնվել էհունիսի 30, 1905(1905-06-30)
Ռույիենա, Ռույիենայի շրջան, Լատվիա
Մահացել էփետրվարի 17, 1964(1964-02-17) (58 տարեկանում)
Մոնտկլեր, Էսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Estonia.svg Էստոնիայի Հանրապետություն
Մասնագիտությունքիմիկոս
Գործունեության ոլորտքիմիա
Ալմա մատերՏարտուի համալսարան
Գիտական ղեկավարԼեոպոլդ Ռուժիչկա
ՊարգևներՎերների մրցանակ, Վերների մեդալ Շվեյցարիայի քիմիական միության կողմից (1940)[2]

Մոսես Վոլֆ Գոլդբերգ (էստ․՝ Moses Wolf Goldberg, 30 հունիսի, 1905, Ռույիենա - 17 փետրվարի, 1964, Մոնտքլեր), հրեական ծագմամբ էստոնացի քիմիկոս։ 1949 թվականին Լեո Շտերնբախի հետ համատեղ մշակել է բիոտինի սինթեզման գործընթացը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոսես Վուլֆ Գոլդբերգը ծնվել է 1905 թվականի հունիսի 30-ին Լատվիայի Ռույիենա քաղաքում։ Նրա ծնունդից կարճ ժամանակ անց ընտանիքը տեղափոխվում է Էստոնիայի Վիռու քաղաք։ Գոլդբերգը Տարտուում ավարտել է գերմանական դպրոց, իսկ 1923-1924 թվականներին սովորել է Տարտուի համալսարանում[3]: Հետագայում կրթությունը շարունակել է Ցյուրիխի Շվեյցարական բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում, որն ավարտելիս ստացել է քիմիկոս-ինժեների դիպլոմ։ Դոկտորական աշխատանքը կատարել է Լեոպոլդ Ռուժիչկայի ղեկավարությամբ[4], նրա գործընկերներն են եղել այնպիսի հայտնի քիմիկոսներ, ինչպիսիք են Տադեուշ Ռեյխշտեյնը, Գեորգ Ռոզենկրանցը և Լեո Շտերնբախը։ Նրա աշխատանքը, որը վերնագրված էր «Versuche zur Synthese Ephedrin-ähnlicher Körper» («Էֆեդրինանման միացությունների սինթեզման գիտափորձ»), պաշտպանվել է 1931 թվականին[3]: 1935 թվականին Գոլդբերգn անցել է հաբիլիտացիայի գործընթացը։ Շվեյցարիայի քիմիական միությունը 1940 թվականին նրան շնորհել է Վերների մրցանակ և մեդալ[2]:

1942 թվականին Մոսես Գոլդբերգը մեկնել է ԱՄՆ[5] և աշխատանքի տեղավորվել Նյու Ջերսիում՝ «Hoffmann-La Roche» ընկերության գլխավոր բաժանմունքում։ Լեո Շտերնբախի հետ համատեղ նա 1949 թվականին արտոնագրում է բիոտինի սինթեզման գործընթացը[6]: Ընկերությունում աշխատելու տարիներին Մոսես Գոլդբերգը ստացել է մի քանի արտոնագրեր, զբաղվել է հակաբիոտիկներով ու այլ դեղամիջոցներով։

Մոսես Գոլդբերգը մահացել է 1964 թվականի փետրվարի 17-ին 58 տարեկան հասակում[7]:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոսես Վուլֆ Գոլդբերգի ծնողները՝ Մեյեր Իցիկ Գոլդբերգն ու Կայլա Հաննա Գիբերմանը, ծնվել են Լատվիայի Բաուսկա քաղաքում։ Նրանք ամուսնացել են Ռիգայում 1904 թվականին։ Մոսես Գոլդբերգն ուներ կրտսեր եղբայր՝ Լեոն (ծնվել է 1907 թվականին)[8], որը նաև սովորում էր Տարտուի համալսարանում,[9] և քույր՝ Միրիամը (ծնվել է 1909 թվականին)[10]: Մոսես Գոլդբերգի հայրը՝ Մեյեր Իցիկ Գոլդբերգը, աքսորվել է Սիբիր ու սպանվել կամ մահացել 1941 թվականի դեկտեմբերին[11]: Մայր՝ Կայլա Հաննա Գոլդբերգը, և հարսը (եղբոր կինը)՝ Էռնա Ֆուրման Գոլդբերգը, աքսորվել են Նեդոստուպնի[12] (Սիբիրում՝ Տոմսկի շրջանում) և հավանաբար սպանվել են այնտեղ։ Քույրը՝ Միրիամը, ամուսնու՝ Լեո Քլիոնսկու հետ փախել է Տաշքենդ[13][14]: Լեո Քլիոնսկին պատերազմից հետո վերադարձել է Էստոնիա, իսկ Միրիամի ճակատագիրը հայտնի չէ։ Լեո Գոլդբերգը 1941 թվականին չի աքսորվել. նրա ճակատագիրը նույնպես հայտնի չէ[12]:

Մոսես Վուլֆ Գոլդբերգը մոտ 1928 թվականին ամուսնացել է շվեյցարացի Ռեգինա Հաուզերի հետ։ 1942 թվականին հունվարին նրանք մեկնել են ԱՄՆ Ռեգինայի մոր՝ Իդա Հաուզերի հետ միասին[15]: Նրանք երեխաներ չեն ունեցել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://nyti.ms/24edMxi
  2. 2,0 2,1 Rupe H (1944)։ «Die Schweizerische Chemische Gesellschaft in den Jahren 1901-1941 (The Swiss Chemical Society in the Years 1901-1941)»։ Helvetica Chimica Acta (գերմաներեն)։ Վերցված է 2016-03-30 
  3. 3,0 3,1 «Versuche zur Synthese Ephedrin ähnlicher-Körper» (գերմաներեն)։ Վերցված է 2016-03-30 
  4. «Leopold Ruzicka und das Verhältnis von Wissenschaft und Wirtschaft in der Chemie (Leopold Ruzicka and the relationship between science and industry in chemistry)» (գերմաներեն)։ Վերցված է 2013-03-30 
  5. Prelog V and Jeger O (November 1980)։ «Leopold Ruzicka»։ Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society (անգլերեն) 26: 411–501։ JSTOR 769790։ doi:10.1098/rsbm.1980.0013 
  6. Goldberg MW and Sternbach LH։ «Synthesis of Biotin» (անգլերեն)։ Վերցված է 2016-03-30 
  7. «Dr. Moses W. Goldberg (obituary)»։ Նյու Յորք Թայմս (անգլերեն)։ February 19, 1964։ Վերցված է 2016-03-30 
  8. «Estonian Jews Database, Reference #2741 (Leo Goldberg)»։ Վերցված է 2010-05-22 
  9. «Jewish Students of the Tartu University 1918-1944»։ Վերցված է 2010-05-22 
  10. «Estonian Jews Database, Reference #2744 (Miriam Goldberg)»։ Վերցված է 2010-05-22 
  11. Salo V։ «The list of Jews deported from Estonia in June 1941» 
  12. 12,0 12,1 «KÜÜDITAMINE 1941 (Deported in 1941)»։ Վերցված է 2010-05-22 
  13. «Tashkent Refugee Card, Miriam Klionskaia»։ Վերցված է 2010-05-22 
  14. «Tashkent Refugee Card, Leo Klionski»։ Վերցված է 2010-05-22 
  15. «25 here from Europe on Atlantic Clipper»։ Նյու Յորք Թայմս։ January 12, 1942։ Վերցված է 2010-05-22