Մետեորա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վանք
Մետեորա
հուն․՝ Μετέωρα
Meteore.jpg
Ժայռերը, որոնց վրա տեղակայված է վանական համալիրը և Թեսալիական հարթավայրի տեսարանը
Երկիր Հունաստան Հունաստան
Թեմ Ստագոնի և Մետեորայի թեմ 
Հիմնադրման թվական 950—970 թվականներ
Կարգավիճակ
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 455
ռուս..անգլ..ֆր.
Վիճակ 24 վանքերից 6-ը համարվում են գործող
Կոորդինատներ: 39°42′51″ հս․ լ. 21°37′52″ ավ. ե. / 39.71417° հս․. լ. 21.63111° ավ. ե. / 39.71417; 21.63111

Մետեորա (հուն․՝ Μετέωρα), Հունաստանի խոշորագույն վանական համալիրներից մեկը, որը հայտնի է դարձել, առաջին հերթին, ժայռերի գագաթին գտնվելու շնորհիվ: Վանական համալիրը հիմնադրվել է մոտ 10-րդ դարում և այդ ժամանակներից գործում է անդադար: 1988 թվականին վանքերը ներառվել են համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ: Ըստ վարչա-եկեղեցական բաժանման մտնում է Հունական ուղղափառ եկեղեցու Ստագի և Մետեորայի թեմի մեջ (հուն․՝ Σταγών και Μετεώρων):

Մետեորա վանքը գտնվում է Թեսալիայի լեռներում, Հունաստանի հյուսիսում, Տրիկալա նոմոսի հյուսիսում: Գտնվում են Խասիա լեռներում (Պինդոս լեռնազանգված) Պինյոս գետից ոչ հեռու, Կալամբակա քաղաքից 1-2 կմ դեպի հյուսիս (նախկին Ստագի) և Տրիկալա քաղաքից 21 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք:

Վեց գործող ուղղափառ վանքերը տեղակայված են հսկայական ժայռերի գագաթներին, որոնք գտնվում են Թեսալիական հարթավայրի մակերեևույթին: Ժայռերն ունեն ծովի մակարդակից 600 մ բարձրություն և համարվում են եզակի երկրաբանական երևույթ: Նրանք գոյացելեն 60 մլն տարի առաջ և հարթավայրի տեղում գտնվող նախապատմական ծովի քարքարոտ հատակն էին հանդիսանում[1]: Ջրի, քամու և ջերմաստիճանների տատանումների արդյունքում դրանք վերածվել են հսկայական, կարծես թե օդում կախված քարե սյուների, որոնք ստացել են Մետեորա անվանումը (հուն․՝ μετέωρα բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «օդում ճախրող»):

Տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ գոյություն են ունեցել 22 կամ 24 մենաստաններ, որոնցից այժմ գործում են միայն վեցը. 4-ը՝ տղամարդկանց և 2-ը՝ կանանց, մյուսները լքված են՝ մասնակի կամ հիմնովին ավերված։

Վանական համալիրի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Երրորդության վանքի միջանցքները

Ճգնավորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ավանդության, առաջին ճգնավորները բարձրացել են այդ քարքարոտ և անհասանելի, կյանքից կտրված այդ ժայռերի վրա մինչ 10-րդ դարը: Նրանք ապրել են քարանձավներում և ժայռային խորացումներում, որոնց մոտ հիմնում էին ոչ մեծ հարթակներ, այսպես կոչվող «աղոթատեղեր»՝ համատեղ աղոթքների և հոգևոր տեքստերի ուսումնասիրության համար: Սակայն պատարագների ու եկեղեցական խորհուրդներին (հատկապես հաղորդությանը) մասնակցելու համար ճգնավորները ստիպված էին լինում իջնել Ստագի քաղաքի Հրեշտակապետերի հին եկեղեցին, իսկ հետագայում՝ նոր կառուցված Աստվածածնի եկեղեցին։

Բազմաթիվ հետազոտողների կարծիքով[2], առաջին ճգնավորը ոմն Վարնավան էր, որը 950—970-ական թվականներին կառուցել է Սուրբ Հոգու մենաստանը (Σκήτη του Αγίου Πνεύματος): Այնուհետև հաջորդեց Վերափոխման մենաստանի կառուցումը (1020 թվական) կրետական վանական Անդրոնիկի կողմից, իսկ 1160 թվականին կառուցվել է Ստագի կամ Դուպիանիի մենաստանը: Այդ մենաստանի հիմնադրմամբ սկիզբ է դրվել կազմակերպված վանական «պետությանը» (համայնքին)` Մետեորա վանքին, և համայնքային վանական կյանքին:

Վանական համալիրի ստեղծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որմնանկարներ

Երկու-երեք դարերի ընթացքում Մետեորա վանքը գոյություն է ունեցել խաղաղ և հանգիստ մթնոլորտում, սակայն 13-րդ դարում սկսվեցին խաչակիրների, սերբերի, ալբանացիների և թուրքերի ներխուժումը, ովքեր փորձում էին գրավել Թեսալիան: 1334 թվականին Մետեորա վանք է եկել Աթանաս վանականը, որը կորսարների ներխուժման արդյունքում արտաքսվել է Սուրբ Աթոս Լեռից: Աթանասը այստեղ եկել է հոգևոր հովիվ Գրիգորիի հետ: Նրանք բնակություն են հաստատել Ստագի կոթողի մոտ և այնտեղ բնակվել 10 տարի: Աթանասի, հետագայում՝ սուրբ Աթանաս Մետեորացի, միակ նպատակը աթոսական վանքերի նման լավ կազմակերպված վանքի ստեղծումն էր: 1334 թվին նա շրջակայքից իր մոտ հավաքեց ևս 14 ճգնավորների ու բարձրացավ «Պլատիս Լիտոս»-ի (լայն քար) վրա։ Սա մի հսկայական ժայռ է՝ ծովի մակարդակից 613 մետր, իսկ Կալամբակա քաղաքից 413 մետր բարձրությամբ։ Աթանասը և իր ճգնավոր համախոխները սկսեցին այդ ժամանակաշրջանի համար հիրավի տիտանական մի գործ՝ հետագայում հանրահայտ «Մեծ Մետեոր» կամ Վերափոխման մենաստանի առաջին կառույցների շինարարությունը։ Աթանասի կողմից առաջին անգամ սահմանվեցին Մետերներում մենաստանական կյանքի և վարվեցողության կանոնները, որոնց պետք է հետևեին ճգնավորները։ Համարվում է, որ հենց Աթանասն է այս ժայռերին տվել «Մետեորներ» անվանումը։ 1371 թվականին Մետեորա է այցելում Յոհան Ուրեշ Պալեոլոգոսը, որը հոր՝ Սիմեոն Սինիշիի մահից հետո ընդունել էր Էպիրոսի գահը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Проватаки Ф. Метеора. — Каламбака: Михалчс Тумбис, 1989.
  • Sofianos D.Z. «Metéora». — Holy Monastery of Great Meteoro, 1991.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]