Մարիան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրանսիայի սենատում ցուցադրվող Մարիանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Տ. Դողիո)

Մարիան, Ֆրանսիայի հանրապետության այլաբանական կերպարն է: Փրյուգյան գլխարկ կրող կնոջ տեսքով Մարիանը մարմնավորում է Ֆրանսիան ու այս երկրի նշանաբանի արժեքները՝ «Ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն»: Մարիանը հանրապետական կարևոր խորհրդանիշ է ու ազատության և ժողովրդավարության պատկեր: Պատվավոր տեղ է զբաղեցնում Ֆրանսիայի քաղաքապետարաններում ու պաշտոնական շինություններում: Խորհրդանշում է Հանրապետության հաղթանակը. անվանումը ծագում է Փարիզի Ազգերի հրապարակում կանգնեցրած քանդակից: Պրոֆիլին հաճախ ենք հանդիպում ֆրանսիական կառավարական փաստաթղթերի, բացիկների ու մետաղադրամների վրա:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիանը՝ Էժեն Դելակրուայի՝«Ժողովրդին առաջնորդող ազատությունը» կտավում

Ֆրանսիայում 18-րդ դարում, հատկապես գյուղերում ու բուրժուական ընտանիքներում Մարի և Ան անունները շատ տարածված էին: Մարիան բառի օգտագործումը՝ որպես հանրապետության խորհրդանիշ, տրվել է Ալբիժյան երկրամասի հեղափոխական մի երգի՝ la Garisou de Marianno-ին (ֆր.՝ la Guérison de Marianne, հայերեն՝ Մարիանի առողջացումը), որի հեղինակն էր պոետ-կոշկակար Գիյոմ Լավաբրը՝ Պույլորանից: Նոր վարչակազմի վերափոխման մասին պատմող երգը հավանաբար գրվել է 1792 թվականի հոկտեմբերին՝ Երկրորդ հանրապետության հիմնումից մի քանի օր անց: Առաջին անգամ Մարիան անունն օգտագործվում է որպես հանրապետության խորհրդանիշ: Հեղափոխականները որդեգրեցին այս անունը վարչակազմի փոփոխությունը խորհրդանշելու համար, բայց առաջին հերթին ի նկատի ունեին «մայր հայրենիք»-ի խորհրդանիշը՝ ստնտու մոր, ով պաշտպանում էր հանրապետության երեխաներին: Ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ Մարիանի առաջին մոդելն է եղել Ան Մարի Մուան՝ կոլմարցի (Ալզաս) Ժան-Ֆրանսուա Ռոյբելի կինը: 1668 թվականին Մոլիերի գրած «Ագահը» թատերական ներկայացման մեջ Մարիանը մի երիտասարդ կնոջ անունն էր, ում սիրահարվել էին Արպագոնն ու իր որդի Կլեանտը: Մարիանը ներկայացնում էր ազատ ու հարկադրված ընտրությունների միջև մարտահրավեր:

Ֆրանսիական հանրապետության խորհրդանիշ Մարիանը

Ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիանի արձանը՝ Հանրապետության հրապարակում, Փարիզ
20 ֆրանկ անվանական արժեքով մետաղադրամի վրա պատկերված Մարիանի դիմանկարը (մոդել՝ Լագղիֆուլ)

Փրյուգյան գլխարկով կնոջ առաջին պատկերները, որոնք հանրապետության Ազատության այլաբանությունն էին, ի հայտ են գալիս Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում: Դրանք տարբերվում էին՝ ըստ ժանակաշրջանների ու ֆրանսիացիների մտախոհությունների և միշտ չէ, որ ունեցել են բոլոր խորհրդանիշները: Մարիանի կիսանդրին առաջին անգամ պատրաստվել է ծագումով Լամարտինից մի պոետի անգլուհի ուսյալ ու դերասան կնոջ՝ Մարիանի տեսքով: Կիսանդրին պարբերաբար փոփոխություններ է կրել, ավելացվել կամ պակասեցվել են տարբեր խորհրդանիշեր: 1848 թվականից սկսած՝ ոչ բացահայտ կերպով Մարիան անունը սկսում է բնութագրել Ֆրանսիայի հանրապետությունը: Ըստ պատմաբան Մաթիլդ Լարերի՝ վարչակազմի նոր այլաբանությունը բնութագրող մրցույթ է հայտարարվում: Ներկայացնում են Մարիանի երկու հակադիր պատկեր. մեկը՝ նստած ու մազերը կապած, լանջը ծածկած ու առանց զենքի «խելացի» կնոջ տեսք ուներ: Իսկ «հեղափոխական» Մարիանը հերարձակ էր, փրյուգյան գլխարկ էր կրում, լանջաբաց էր, մարտական ու զինված:

Երրորդ հանրապետության ընթացքում, արմատականների իշխանության գալով, «հեղափոխական» Մարիանը հավանության է արժանանում: 1848 թվականին Մարիանի պատկերը ներկայացվում է նորովի՝ լանջաբաց, կարճ շրջազգեստի տակից երևացող ծնկով ու ավելի բիրտ դեմքով: Մարիանի քանդակները կարելի է անել ինչպես կիսանդրու, այնպես էլ ամբողջական տեսքով: Կիսանդրիներն առաջին անգամ Ֆրանսիայի քաղաքապետարաններում դրվում են 1877 թվականից հետո՝ փոխարինելով Նապոլեոն 3-րդի կիսանդրուն: Էժեն Դելակրուայի՝ «Ժողովրդին առաջնորդող ազատությունը» հայտնի կտավում ազատությունն այլաբանորեն ներկայացված է Մարիանի տեսքով: Մարիանի պատկերով հատվել են բազմաթիվ մետաղադրամներ. օրինակ՝ 1986 թվականին հատած 10 սանտիմանոց մետաղադրամները, Ֆրանսիայի Խաղաղօվկիանոսյան համայնքների մետաղադրամները, ինչպես նաև ֆրանսիական այժմյան եվրոսանտիմները: 1999 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը հաստատեց մի լոգոտիպ, որը ներկայացնում է կապույտ ու կարմիր ֆոնի վրա սպիտակով նկարված Մարիանի պրոֆիլը, որն իր հերթին խորհրդանշում է ֆրանսիական եռագույն դրոշն ու երկրի նշանաբանը՝« Ազատություն, Հավասարություն, Եղբայրություն» և ներկայացվում է«Ֆրանսիական հանրապետություն» գրությունը գրությամբ: Այն օգտագործում են երկրի բոլոր կառույցները (նախարարությունները, պետական քարտուղարությունները, պրեֆեկտուրաները, ապակենտրոնացված ծառայությունները և այլն):

Մոդելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմաթիվ դերասանուհիներ Մարիանի քանդակի համար մոդել են եղել: Նրանց թվում նաև հայտնի կանայք են: Ֆրանսիայի քաղաքապետերի միավորումը կանոնավոր կերպով ընտրում է հայտնի ֆրանսուհիների՝ Մարիանի պատկերի համար: Ստորև ներկայացված են տարեթվերն ու ընտրված հայտնիները.

1968 թ. – Բրիժիտ Բարդո (քանդակագործ՝ Ալեն Ասլան),
1972 թ. – Միշել Մորգան,
1978 թ. – Միրեյ Մաթիո,
1985 թ. – Կատրին Դենյով,
1989 թ. – Ինես դը լա Ֆրեսանժ,
2000 թ. – Լետիսիա Կաստա (քանդակագործ՝ Մաղի-Պոլ Դըվիլ-Շաբղոլ) և
2012 թ. – Սոֆի Մարսո:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]