Մարզվան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Մարզվան
Merzifon-June2016 (1).jpg
Կոորդինատներ: 40°52′18.5″ հս․ լ. 35°27′51.8″ ավ. ե. / 40.871806° հս․. լ. 35.464389° ավ. ե. / 40.871806; 35.464389
Վարչական տարածք Թուրքիա
Վիլայեթ Սեբաստիայի վիլայեթ
Գավառակ Մարզվանի գավառակ
Այլ անվանումներ Թեոդոսուպոլիս, Մարսովան, Մարսվան, Մերզիփուն, Մեզիֆոն, Մերզիֆուն, Մերսիվուն, Յուշեթ, Նեապոլիս, Պոնտական Փազեմոն, Փազեմոն
ԲԾՄ 750 մետր
Պաշտոնական լեզու Հայերեն
Բնակչություն 70 167 մարդ (2012),
71 916 մարդ (2018)
Ազգային կազմ Հայեր (մինչև Մեծ եղեռնը)
Ժամային գոտի UTC+3
Հեռախոսային կոդ 0358
Փոստային ինդեքսներ 05300
Պաշտոնական կայք merzifon.bel.tr
##Մարզվան (Թուրքիա)
Red pog.png

Մարզվան նաև՝ Թեոդոսուպոլիս, Մարսովան, Մարսվան, Մերզիփուն, Մեզիֆոն, Մերզիֆուն, Մերսիվուն, Յուշեթ, Նեապոլիս, Պոնտական Փազեմոն, Փազեմոն, քաղաք (գյուղաքաղաք, ավան) Արևմտյան Հայաստանում՝ պատմական Փոքր Հայքում, Սեբաստիայի վիլայեթի Մարզվանի գավառակում[1]։ Գտնվում էր Ալիս և Եշիլըրմակ գետերի միջև, Ամասիա քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևմուտք, լեռների ստորոտում, գեղատեսիլ և այգեվետ հարթավայրում: Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոն:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրի դիմաց տարածվում էր դաշտավայր:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրը պատմության մեջ հայտնի է եղել Պոնտական Փազեմոն անունով: Հռոմեական տիրապետության դարաշրջանում զորավար Պոմպեոսը այն վերանվանեց Նեապոլիս քաղաքի: Ըստ Ստրաբոնի քաղաքը երկար չի պահել այս անվանումը: Հայկական միջնադարյան աղբյուրներում բնակավայրը հիշատակվում է Մարզվան անունով:

Մարզվանում է բյուզանդական հայազգի կասր Հովհաննես Չմշկիկը հաղթել բուլղարներին: Քաղաքը վնասվել է 1822 թվականի երկրաշարժից: 1895 թվականի կոտորածների և 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայ բնակիչները ցիրուցան եղան և կոտորվեցին:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1800-1830-ական թվականներին ուներ 18000 բնակիչ, որից 8000-ը՝ հայեր, 1830-1850-ական թվականներին՝ 90000 բնակիչ, որից 9500-ը՝ հայեր: XIX դարի վերջերին ըստ Գարեգին Սրվանձտյանի ուներ 6496 հայ, 6874 թուրք, 58 հույն, իսկ 1914 թվականին ուներ 35000 բնակիչ, որից 14000-ը՝ հայեր:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրն ուներ ավելի քան 500 պղնձաձուլարաններ, որոնց ձեռքի աշխատանքը արտահանվում էր հեռավոր վայրեր: Հայերը զբաղվում էին արհեստներով (պղնձագործություն, մանածագործություն) և առևտրով: Տարածված էր բամբակե գործվածքների առևտուրը: Քաղաքն ուներ բազմաթիվ խանութներ և առատ շուկա:

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզվանն ուներ երեք եկեղեցիներ, որոնցից մեկը Ս. Աստվածածին հոկակապ եկեղեցին էր:Այն վերակառուցվել է 1835 թվականին և նրանում պահվում էին 50 ձեռագրեր: XX դարի դրությամբ պահպանվել էին Մատուռ, Լույս աղբյուր և Խաչին լեռ անուններով ուխտատեղիները:

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասարակական շինույթուններից նշանավոր էին Դաշխանը և քաղաքի մոտ գտնվող Խտըրլըք շենքը:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում գործել են Ազգային ճեմարանը, Ս. Սահակյան, Հռիփսիմյան դպրոցները, Կրթասիրաց միության մշակութային ընկերությունը:

Գրչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջնադարում եղել է գրչության կենտրոն:

ԶԼՄ-ներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լույս են տեսել «Զեփյուռ» (1889), «Արուսյակ» (1889), «Հայկունի» (1910-1912), «Բողբոջ» (1911-1914) և «Նոր այգ» (1910-1914) պարբերականները:

Անվանի մարդիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզվանում են ծնվել[2]:.

  • Գրաձուլի - հայ տպագրիչ
  • Գրիգոր Մազվանեցի (XVII-XVIII դարեր) - հայերեն տպագիր գրքի փորագրական արվեստի հիմնադիր
  • Սեդրակ Գլըճյան (1867-?) - նկարիչ, արվեստագետ
  • Արամ Երեմյան (1898-1972) - բանասեր
  • Զապել Մանկասարյան (1880-?) - օպերային երգչուհի

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Սեբաստիայի նահանգի Ամասիայի գավառ»։ Վերցված է 2015 ապրիլի 14 
  2. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 730-731