Մահափորձ Ռեյգանի դեմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Մահափորձ Ռեյգանի դեմ, ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի դեմ մահափորձը տեղի է ունեցել 1981 թվականի մարտի 30-ին՝ պաշտոնը ստանձնելուց երկու ամիս անց։ Նախագահը և նրա ուղեկցորդներից երեքը վիրավորվել են Վաշինգտոնի «Հիլթոն» հյուրանոցից դուրս գալու ժամանակ, որտեղ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել արհմիությունների ֆեդերացիայի պատվիրակների առջև։ Կրակողը եղել է ոմն Ջոն Հինքլին (1955 թվականի մայիսի 29), որը նախկինում հետապնդել է նախագահ Ջիմի Քարթերին և բուժվել հոգեկան խանգարումից։

Պատճառ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հինքլիի մահափորձի իրականացնելու պատճառը եղել է դերասանուհի Ջոդի Ֆոսթերի հանդեպ մոլուցքը։ 1970-ական թվականների վերջին Հոլիվուդում ապրելով՝ Հինքլին դիտել է «Տաքսիստ» ֆիլմն առնվազն 15 անգամ և, հնարավոր է, նույնացրել է իրեն ֆիլմի գլխավոր հերոս Թրևիս Բիքի հետ (Ռոբերտ դե Նիրոյի կատարմամբ)[1][2]։ Ֆիլմը պատմում է 12-ամյա մարմնավաճառի նկատմամբ Թրևիսի հոգատարության մասին (Ջոդի Ֆոսթերի կատարմամբ) և ավարտվում է արյունոտ տեսարանով, որտեղ նա սպանում է իր հաճախորդին։

Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում Հինքլին Ֆոսթերին հետապնել է երկրով մեկ։ «People» ամսագրից տեղեկանալով, որ 18-ամյա Ջոդին սովորում է Յեյլի համալսարանում, Հինքլին ընդունվել է նաև գրական վարպետության դասընթացների[3]։ 1980 թվականի վերջին Հինքլին բազմաթիվ նամակներ է գրել Ֆոսթերին[2] և երկու անգամ խոսել նրա հետ հեռախոսով։ Ստանալով քաղաքավարի մերժում, նա չի հրաժարվել իր մտադրություններից[4]։ Հինքլին վստահ է եղել, որ հռչակվելով ամբողջ երկրում, նա կարող է հասնել Ֆոսթերի դիրքին։ Ֆիլմի հերոս Թրևիս Բիքլի նման Հինքլին սպանելության նպատկով սկսել է հետապնդել նախագահ Ջիմի Քարթերին։ 1981 թվականի մարտին Հինքլի Ֆոսթերը գրել է ևս մի քանի ձայնագրություն։ Ջոդին որոշել է դրանք փոխանցել դեկանին։ Դեկանն իր հերթին գրություն է փոխանցել ոստիկանությանը, սակայն Հինքլիի գտնվելու վայրը պարզել չի հաջողվել[5][6]։

Հարձակում հյուրանոցի մոտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեյգանի ելույթը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1981 թվականի մարտի 29-ին Հինքլին ժամանել է Վաշինգտոն Գրեյհաունդ լայնզ ավտոբուսով[7] եղել է «Park Central Hotel» հյուրանոցում[3]։ Հաջորդ առավոտ նա նախաճաշել է «McDonald»-ում, հայտնաբերել է «Washington Post» թերթի Ռեյգանի աշխատանքային օրվա ժամանակացույցը[8] և որոշել է գործել։ Մահափորձից երկու ժամ առաջ, իմանալով, որ նա կարող է կրակել, Հինքլին գրել է Ֆոստերին մի գրություն[9]։

Մարտի 30-ին նախագահ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել «AFL-CIO» արհմիությունների ֆեդերացիայի ներկայացուցիչների առջև Վաշինգտոնի Հիլթոն հյուրանոցում։ Նա շենք է մտել մոտավորապես 13:45-ին և ողջունել է այն ամբոխին, որտեղ գտնվում էին մամուլը, Կանադայի վարչապետ Պիեռ Թրյուդոն, մի քանի օտարերկրյա բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և Ջոն Հինքլին։

Մահափորձ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամը 14:27-ին, երբ Ռեյգանը դուրս է եկել հյուրանոցի շենքից, մտադիր է եղել նստել նախագահական մեքենան։ Հինքլին դուրս է եկել ամբոխից և «Röhm RG-14» ատրճանակից երեք վայրկյանի ընթացքում կրակել 5,6 մմ տրամաչափի վեց փամփուշտ, բառացիորեն դիպչելով Ռեյգանին ուղեկցող երեք մարդկանց։

Առաջին գնդակը դիպել Է Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդիի գլխին, երկրորդը Կոլումբիայի շրջանի ոստիկանության գնդապետ Թոմաս Դելահանտին[10][11]։ Երրորդը թռել է նախագահի կողքով և դիպել դիմացի տան պատուհանին։ Չորրորդ փամփուշտը վիրավորել է գաղտնի ծառայության գործակալ Թիմոթի Մաքարթիին[12][10]։ Հինգերորդը հայտնվել Է նախագահական լիմուզինի բաց դռան բրոնեստեկլոյում։ Վերջին փամփուշտը մխրճվել է լիմուզինի կորպուսի մեջ, մտել Ռեյգանի կրծքավանդակի մեջ, ծակել կողոսկրը և մնացել թոքի մեջ[8]։ Կրակոցներից անմիջապես հետո հանցագործի վրա հարձակվել են հատուկ գործակալներ (նրանց թվում էր Ջեյմս Մաքարթին) և նրան պատին սեղմել։ Հաջորդ խումբը հարձակման է ենթարկվել այլ գործակալների կողմից, որոնց մի մասը զինված է եղել ատրճանակներով, իսկ Ռոբերտ Վանկոն «Uzi» ատրճանակով, սպասելով ոստիկանության և շտապօգնության ժամանմանը։ Կրակոցները խուճապ են առաջացրել և լրագրողների ուշադրությունը գրավել դեպքի վայր։

Տեղի ունեցածը, այդ թվում Հինքլիի ձերբակալությունը, նկարահանվել է երեք հեռուստաօպերատորների կողմից։ Ձերբակալությունից անմիջապես հետո Հինքլին տեղեկացել է, թե արդյոք «Օսկար»-ի հանձնման արարողությունը հետաձգվելու է մահափորձի պատճառով։ Արարողությունը, իսկապես, տեղափոխվել է հաջորդ օրը[4]։

Կրակոցների սկսվելուց րոպեներ անց գաղտնի ծառայության գործակալ Ջերի Պարը քարշ է տվել Ռեյգանին դեպի ստրոնա, հրելով նրան Լիմուզին և ծածկելով իր մարմինը[13]։ Նախագահի վիրավորվելու փաստը միանգամից չի նկատվել։ Երբ Պարը Ռեյգանին զննել է հրազենային վնասվածքներով, նախագահը սկսել է հազել արյունով և ենթադրել է, որ Պարը կոտրել է նրա կողոսկրը։ Պարը վարորդին կարգադրել է ուղևորվել Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանին կից հիվանդանոց։ Հիվանդանոց ժամանելուց հետո Ռեյգանը արյուն է կորցրել, դուրս է եկել լիմուզինից առանց կողմնակի օգնության հասել շտապ բժշկական օգնության բաժանմունք, որտեղ բողոքել է դժվար շնչառությունից և ընկել։ Փամփուշտի հեռացման վիրահատությունը կատարվել է անմիջապես։ «Հուսով եմ, դուք Հանրապետական եք», ինչին նա պատասխանել է. «այսօր, պարոն Նախագահ, մենք բոլորս հանրապետականներ ենք»[14]։ Չնայած 70-ամյա տարիքին՝ Ռեյգանը արագ ապաքինվել է և շուտով կարողացել է կատարել նախագահական պարտականությունները։

Հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տուժած երկու ոստիկաններ (Դելահանթին և Մաքարթին) ամբողջությամբ վերականգնվել են վիրավորումից հետո։ Լուրջ գանգուղեղային վնասվածք ստացած նախագահի մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդին հաշմանդամ է դարձել, բայց անվանապես իր պաշտոնում մնացել է մինչև Ռեյգանի նախագահական ժամկետի ավարտը։ Ավելի ուշ Բրեյդին և նրա կինը՝ Սառան, հայտնի քաղաքական ակտիվիստներ են դարձել հրազենի տիրապետման իրավունքների վերահսկողության բնագավառում։ Ջեյմս Բրեյդին մահացել է 2014 թվականին՝ վնասվածքից հետո առաջացած բարդությունների պատճառով, սակայն Հինքլին չի դատապարտվել նրա սպանության համար՝ մահափորձի ժամանակ անմեղսունակության պատճառով[15]:Մահափորձի արդյունքում չեղյալ են հայտարարվել Ռեյգանի առաջիկա ամսվա ծրագրերը։ Ի թիվս այլ բաների՝ նա չի կարողացել ներկա գտնվել Հյուսթոնի թռիչքների կառավարման կենտրոնում տիեզերական Մաքոքի առաջին գործարկման ժամանակ։

Դատավարությունից հետո Հինքլին տեղի ունեցածը անվանել է «Համաշխարհային պատմության մեջ սիրո մեծագույն արտահայտություն» և ափսոսանք չի հայտնել կատարվածի համար[16]։

Հինքլին արդարացվել է հոգեկան խանգարման պատճառով և կալանավորվել Է Վաշինգտոնի Սուրբ Եղիսաբեթի հոսպիտալում։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նա ազատ է արձակվել հոգեբուժական հիվանդանոցից և բնակություն հաստատել մոր տանը։ Նրա ազատության մեջ գտնվելը որոշ սահմանափակումներ է ունեցել։

1991 թվականին հեռուստաէկրանների վրա թողարկվել է «Ջեյմս Բրեյդայի պատմությունը» ֆիլմը՝ նվիրված Բրեյդայի ճակատագրին, որի դերը կատարել է Բո Բրիջեսը։ 2001 թվականին նկարահանվել է մեկ այլ գեղարվեստական հեռուստաֆիլմ՝ «Այն օրը, երբ կրակում էին Ռեյգանի վրա»։ Նա նաև սկանդալային իրավիճակը լուսաբանում է մահափորձից անմիջապես հետո, երբ պետքարտուղար Ալեքսանդր Հեյգը փաստացի իրեն հայտարարել է նախագահի պաշտոնակատար, թեև դա փոխնախագահի լիազորությունն է։ Այս ֆիլմում Հեյգան խաղացել է Ռիչարդ Դրեյֆուսը, իսկ Ռեյգանը՝ Ռիչարդ Կրենան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. (անգլ.) «Taxi Driver: Its Influence on John Hinckley, Jr.» Archived 2007-03-02 at the Wayback Machine. Проверено 30 октября 2007 г.
  2. 2,0 2,1 (անգլ.) «Taxi Driver», Denise Noe. Crime Library. Courtroom Television Network, LLC. Проверено 30 октября 2007
  3. 3,0 3,1 (անգլ.) Биография Джона Хинкли-младшего на сайте UMKC Law Archived 2011-01-19 at the Wayback Machine. Проверено 30 октября 2007 г.
  4. 4,0 4,1 The American Experience - John Hinckley Jr., Julie Wolf.(անգլ.) Проверено 30 октября 2007 г.
  5. (անգլ.) «Teen-age Actress Says Notes Sent by Suspect Did Not Hint Violence», Matthew L. Wald, New York Times, 2 апреля 1981 г.
  6. (անգլ.) «Yale Police Searched For Suspect Weeks Before Reagan Was Shot», Matthew L. Wald, New York Times, 5 апреля 1981.
  7. (անգլ.) «A Drifter With a Purpose», Mike Sager, Eugene Robinson, The Washington Post, 1 апреля 1981 г.
  8. 8,0 8,1 (անգլ.) «The Trial of John W. Hinckley, Jr.» Archived 2002-08-03 at the Wayback Machine., Doug Linder, 2001 г. Проверено 30 октября 2007 г.
  9. (անգլ.) Письмо Джона Хинкли к Джоди Фостер Archived 2011-01-08 at the Wayback Machine., 30 марта 1981 г. Проверено 30 октября 2007 г.
  10. 10,0 10,1 (անգլ.) «Three men shot at the side of their President», D. Feaver, The Washington Post, 31 марта 1981 г.
  11. (անգլ.) «Fears of Explosive Bullet Force Surgery on Officer», Charles R. Babcock, The Washington Post, 3 апреля 1981 г.
  12. (անգլ.) «2 in Reagan security detail are wounded outside hotel», M. Hunter, New York Times, 31 марта 1981 г.
  13. Скончался Джерри Парр, секретный агент, спасший жизнь президенту США Рональду Рейгану Archived 2019-07-28 at the Wayback Machine. // 10.10.2015
  14. (անգլ.) RonaldReagan.com March 30, 1981 Archived April 28, 2009, at the Wayback Machine.
  15. «John Hinckley Won't Face Murder Charges in James Brady's Death»։ nbcnews.com։ January 2, 2015։ Վերցված է 2016-12-24 
  16. (անգլ.) «Hinckley Hails „Historical“ Shooting To Win Love», Stuart Taylor Jr., New York Times, 9 июля 1982 г. Проверено 30 октября 2007 г.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]