Հունոտի կիրճ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հունոտի կիրճ

Հունոտի կիրճ, բնապատմական արգելոց, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանում[1]։ Այստեղ են գտնվում պատմական, բնական և ճարտարապետական մի շարք գեղատեսիլ վայրեր։ 2020 թ, Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո Հունոտի կիրճի զգալի մասը դարձել է պետական սահման, հարավային մասը անցել է Ադրբեջանին։

Ջդրդուզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարոտ կամ Ջդրդուզ կոչվող դաշտավայրը գտնվում է Շուշի քաղաքի եզրին[2]։ Դաշտն ունի մոտ 5 հեկտար տարածք։

Շուշիի պարիսպներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շուշիի պարիսպներ

Պաշտպանական ամրոցների շինարարությունը սկսվել է 18-րդ դարում[1]։ Դրանք Շուշիին օգնում էին պաշտպանվել Մխիթարաշեն և Քարինտակ գյուղերի կողմից հարձակվող զավթիչներից։ Ինչպես նաև օգնում էին պաշտպանել Հունոտի ջրաղացները, որոնք Շուշիի համար կարևորագույն նշանակություն ունեին։

Ջդրդուզ

Զոնտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մամռոտ քար ջրվեժ
Մամռոտ Քար ջրվեժ

Մամռոտ Քար ջրվեժն ավելի հայտնի է (ռուս.՝ зонтики) Զոնտիկներ կամ Հովանոց անունով։ Սկիզբ առնելով կիրճի ներսից այն թափվում է մամռապատ քարի վրա և հովանոցաձև ջրվեժ ձևավորում։ Մամռոտ Քար ջրվեժը գտնվում է Կարկառ գետի ափին՝ բնական լողավազանի մոտ։

Զոնտիկներ

Հունոտ գյուղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունոտ գյուղը հիմնադրվել է 18-րդ դարում։ 1895 թվականին 130 բնակիչ ունեցող գյուղը մեծ դեր էր խաղացել Շուշիի համար։ Բերդաքաղաքին ալյուր մատակարարող ջրաղացների մեծամասնությունը գտնվում էին հենց Կարկառ գետի վրա՝ Հունոտի տարածքում[1]։ Գյուղը լքվել է 1930 թվականին։

Հունոտի ջրաղացներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունոտի ջրաղացների ավերակներից

Հունոտի կիրճում և դրա շրջակայքում մոտ 12 ջրաղացների ավերակներ են պահպանվել[3]։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին այս ջրաղացները Շուշի քաղաքին ալյուր մատակարարելու գործում մեծ դեր են խաղացել։

Քարանձավ Ավանա Կարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդաքաղաք Շուշիի կիրճը հայտնի է նաև քարանձավներով, որի վրա այն կառուցվել է։ Դրանցից ամենամեծը և հայտնին Ավանա Կարան քարանձավն է։ Ավանա Կարանը գտնվում է Շուշիի հարավ-արևմուտքում, որը կոչվում է Ավանի Քերծ։ Քարանձավն ունի մոտ 75 մ խորություն և մինչև 15 մ հասնող լայնություն, իսկ բարձրությունը 7-10մ է[1]։ Քարանձավի ուղղահայաց մուտքի մոտ կարող եք տեսնել մարդաշեն հատվածներ, քարե պատեր և այլ կառույցներ։ Դրանք տարիներ շարունակ կառուցվել են տարբեր նպատակների ծառայելու համար, քանի որ քարանձավը մարդկանց կողմից օգտագործվել է Ք.ա. 2-րդ հազարամյակից սկսած մինչև 18-րդ դարը։

Շուշիի քարանձավներ

Քարանձավ Ալեքսանա Ղուզե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանա Ղուզե քարանձավը գտնվում է Քարինտակ գյուղի հարավ-արևմուտքում՝ Կարպեն Քերծ սարի ստորոտում՝ Զառ գետի ձախ ափին։ Այս քարանձավն ունի մոտ 50 մ խորություն և շուրջ 7 առանձնացած սրահներ։ Հելլենիստական դարաշրջանում բնակեցված լինելով՝ Ք.ա. 1-ին դարից մինչև մ.թ. 1-ին դարը քարանձավը հանդիսացել է հեթանոսական պաշտամունքի վայր։ Այսօր քարանձավը հանդիսանում է Արցախում բնակվող սպիտակաթև չղջիկների միակ հանգրվանը, որոնցից պետք է խուսափել, քանի որ մարդկանց ներկայությունը կարող է մեծ վնաս հասցնել դրանց բազմացմանն ու զարգացմանը[1]։

Պըլը Պուղի հուշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի սրամիտ Պըլըն ծնվել է 1731 թվականին, և չնայած մահացել է 1810 թվականին՝ նա դեռ ապրում է ժողովրդական բանահյուսության մեջ և ճանաչված է արցախյան բոլոր ընտանիքներում[4]։ Պըլը Պուղին զվարճացնում էր Մելիքին և նրա հյուրերին հանգստի և տոնակատարությունների ժամանակ։ Այդ ժամանակ նա համարձակորեն քննադատում էր նաև Մելիքի սխալ որոշումները, հաճախ դրանով իսկ օգնելով վերջինիս լուծել դժվար խնդիրներ։ Բանահյուսությանը համաձայն՝ Պըլը Պուղիի աճյունը գտնվում է Շոշ և Մխիթարաշեն գյուղերի արանքում տեղակայված քարանձավում, և այդտեղ էլ, 1976 թվականին կառուցվեց Վարանդայի Մելիք Շահնազարի պալատական ծաղրածուի՝ Պըլը Պուղու հուշաքարը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Հունոտի Կիրճ - ՏԵՍԱՐԺԱՆ ՎԱՅՐԵՐ - Karabakh Travel»։ karabakh.travel։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-31-ին։ Վերցված է 2016-08-16 
  2. «Արցախի զարմանահրաշ վայրերը»։ Վերցված է 2016-08-16 
  3. «ՀՈՒՆՈՏԻ ԿԻՐՃ. ԱՐՑԱԽԻ ԳԵՂԵՑԿՈՒՀԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԸ | Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության»։ hushardzan.am։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-02-14-ին։ Վերցված է 2016-08-16 
  4. “Guidebook Artsakh”, Ministry of Economy of NKR, Stepanakert, 2016