Հասարակական փրկության կոմիտե

Հասարակական փրկության կոմիտե;
Տեսակ	քաղաքական կազմակերպություն
Երկիր	Ֆրանսիա
Հիմնադրված	ապրիլի 6, 1793
Լուծարված	հոկտեմբերի 26, 1795
Վերադաս կազմակերպություն	Ազգային կոնվենտ

Հասարակական փրկության կոմիտե (ֆրանսերեն՝ Comité de salut public), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում յակոբինյան վարչակարգի ղեկավար մարմին։ Ստեղծվել է 1793 թվականի ապրիլի 6-ին։ Նրան հանձնարարված էր հետևել նախարարների գործունեությանը, արտակարգ պարագաներում ձեռնարկել պաշտպանական միջոցներ ներքին ու արտաքին թշնամիների դեմ։ Ընտրում էր Կոնվենտը։

1793 թվականի հուլիսի 27-ին կոմիտեի կազմում ընտրվեց Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռը, ով դարձավ փաստական ղեկավարը։ Կոմիտեն իր ձեռքում կենտրոնացրեց երկրի պետական և քաղաքական գործունեության բոլոր բնագավառները, իրեն ենթարկեց պետական իշխանության, այդ թվում ռազմական մարմինները։

Յակոբինյան վարչակարգի ճգնաժամը և Հասարակական փրկության կոմիտեում ներքին տարաձայնությունները, որոնք ի հայտ եկան 1794 թվականի գարնանը, հունիսին վերաճեցին բացահայտ պայքարի Մաքսիմիլիան Ռոբեսպիեռի և նրա հակառակորդների միջև։ Ռոբեսպիեռը մահապատժի ենթարկվեց 1794 թվականի հուլիսին։

Տերմիդորյան հեղաշրջումից (1794 թվականի հուլիս) հետո Հասարակական փրկության կոմիտեն զրկվեց նախկին իրավունքներից և կորցրեց իր նշանակությունը։ 1795 թվականի հոկտեմբերի 26-ին «111 տարվա սահմանադրության» ընդունմամբ դադարեց գոյություն ունենալուց։

Ծագումն ու զարգացումը

Հեղափոխական Ֆրանսիայի սոցիալական միջավայրը

Ֆրանսիական հեղափոխությունը հանգեցրեց հասարակական հսկայական փոփոխությունների, որոնց ընթացքում քաղաքացիները ձգտում էին ֆրանսիացի տղամարդկանց շրջանում ձևավորել քննադատական բանականության, հավասարության և հայրենասիրության նոր դարաշրջան։^[2] Հեղափոխական գաղափարները տարածվեցին ամբողջ Ֆրանսիայում, և ժողովրդավարության նկատմամբ հավատը հռչակվեց որպես ֆրանսիական քաղաքակրթության նոր դարաշրջանի սկիզբ։^[3]

1793 թվականի Ֆրանսիայի սահմանադրությունը և դրան հաջորդած պետական կառավարման համակարգը արմատական փոփոխությունների հանգեցրեցին Ֆրանսիայի քաղաքական կյանքում և սոցիալական կարգում։ Հիմնական բարեփոխումների շարքում էին համապարփակ կրթության համակարգի զարգացումը, ապօրինի ծնված երեխաների իրավունքների ճանաչումը և ամուսնացած կանանց իրավունքների ընդլայնումը։^[4]

Ֆրանսիայի սահմանադրությունը արտահայտում էր լուսավորության դարաշրջանի գաղափարախոսությունը, որը գերիշխում էր հեղափոխական ժամանակաշրջանի այս փուլում ձևավորված պետական կառավարման համակարգում։ Սահմանադրությունը ամրագրում էր բռնությանը դիմադրելու իրավունքը, ինչպես նաև անձնական ազատության իրավունքը։ Այն մանրամասն ներկայացնում էր բոլոր ֆրանսիացի տղամարդկանց հավասարության սկզբունքը և սահմանում էր Ֆրանսիայի Հանրապետության պետական կառուցվածքը։^[4]

Նոր սահմանադրությունը և Ազգային ժողովի վրա հիմնված հանրապետական կառավարման անցումը ստեղծեցին այնպիսի քաղաքական միջավայր, որը հնարավորություն տվեց իշխանության գալ ավելի արմատական հեղափոխական ուժերին։^[3] Ֆրանսիայի հասարակ ժողովրդի ներկայացուցիչները, հատկապես սանկյուլոտները (Sans-Culottes), աստիճանաբար ընդունեցին արմատական գաղափարները և ֆրանսիական հասարակության շրջանում խթանեցին ակտիվ ու մարտական քաղաքական մասնակցություն։^[3]

Կոմիտեի ստեղծումը

Լայնորեն տարածված էր այն համոզմունքը, որ հեղափոխական Ֆրանսիան գտնվում էր անմիջական վտանգի առաջ: Նրան սպառնում էին ոչ միայն օտարերկրյա բանակները և Վանդեում վերջերս բռնկված ապստամբությունները, այլև օտարերկրյա գործակալները, որոնք երկրի ներսում ծրագրում էին պետության կործանումը։^[5] Այս սպառնալիքի պայմաններում Ժիրոնդիստների առաջնորդ Մաքսիմեն Իսնարը առաջարկեց ստեղծել ինը անդամից բաղկացած Հասարակական փրկության կոմիտեն։ Իսնարի նախաձեռնությանը աջակցեց Ժորժ Դանտոնը՝ հայտարարելով. «Այս կոմիտեն հենց այն է, ինչ մեզ անհրաժեշտ է՝ ձեռք, որը կբռնի Հեղափոխական տրիբունալի զենքը»։^[5]

Կոմիտեն ստեղծվեց 1793 թվականի ապրիլի 6-ին։ Սերտորեն կապված լինելով Դանտոնի քաղաքական առաջնորդության հետ՝ այն սկզբնական շրջանում հայտնի էր որպես Դանտոնի կոմիտե։^[6] Դանտոնը ղեկավարեց կոմիտեի գործունեությունը 1793 թվականի մայիսի 31-ի և հունիսի 2-ի ժողովրդական ելույթների (journées) ընթացքում, որոնք հանգեցրին Ժիրոնդիստների բռնի հեռացմանը իշխանությունից, ինչպես նաև Վանդեում պատերազմի հետագա սրմանը։ Երբ 1793 թվականի հուլիսի 10-ին կոմիտեն վերակազմավորվեց, Դանտոնը դրա կազմում այլևս չընդգրկվեց։ Այնուամենայնիվ, նա շարունակեց աջակցել կոմիտեի ձեռքում իշխանության կենտրոնացմանը։^[5]

1793 թվականի հուլիսի 27-ին Մաքսիմիլիան Ռոբեսպիեռը ընտրվեց կոմիտեի անդամ։ Այդ ժամանակ կոմիտեն, համագործակցելով իր գործընկեր կառույցի՝ Ընդհանուր անվտանգության կոմիտեի հետ, թևակոխում էր իր առավել հզոր և գործուն փուլը։ Հասարակական փրկության կոմիտեի լիազորությունների մեջ մտնում էին պատերազմի ղեկավարումը (այդ թվում՝ գեներալների նշանակումը), Հեղափոխական տրիբունալի դատավորների և երդվյալ ատենակալների նշանակումը, բանակի և բնակչության մատակարարման կազմակերպումը, հասարակական կարգի պահպանումը և պետական վարչական համակարգի գործունեության վերահսկումը։^[7]

Կոմիտեն նաև պատասխանատու էր Ազգային կոնվենտի դեկրետների մեկնաբանման և կիրառման համար, ուստի հենց այն էր կյանքի կոչում Ահաբեկչության ժամանակաշրջանի ամենախիստ օրենքներն ու որոշումները։ Դրանց թվում էին 1793 թվականի օգոստոսի 23-ին ընդունված համընդհանուր զորակոչի մասին դեկրետը (levée en masse), սեպտեմբերի 17-ին ընդունված Կասկածյալների մասին օրենքը և սեպտեմբերի 29-ին ընդունված Ընդհանուր առավելագույն գների մասին օրենքը։ Կոմիտեի լիազորությունների լայն շրջանակը իրավական ամրագրում ստացավ 1793 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ընդունված 14 Ֆրիմերի օրենքով (նաև հայտնի որպես «Հեղափոխական կառավարության մասին օրենք»)։^[3]

Ծանոթագրություններ

1 2 Duvignau R. M. Le Comité de salut public (6 avril 1793 - 4 brumaire an IV) — 2012. — Iss. 3. — doi:10.4000/LRF.773
↑ Gallopin, Jean-Baptiste (2016-04-01). «Tackett (Timothy), The Coming of the Terror in the French Revolution , Cambridge, Mass., Harvard University Press, 2015, 480 p.». Politix. n° 112 (4): 249–252. doi:10.3917/pox.112.0249. ISSN 0295-2319.
1 2 3 4 Gallopin, Jean-Baptiste (2016-04-01). «Tackett (Timothy), The Coming of the Terror in the French Revolution , Cambridge, Mass., Harvard University Press, 2015, 480 p.». Politix. n° 112 (4): 249–252. doi:10.3917/pox.112.0249. ISSN 0295-2319.
1 2 Constitution jacobine (1793). De Gruyter. 2009-12-15. էջեր 95–104.
1 2 3 BELLOC, HILLAIRE (1899-12). «CATALOGUE OF DANTON'S LIBRARY». The Library. s2-I (1): 67–70. doi:10.1093/library/s2-i.1.67. ISSN 0024-2160.
↑ «Georges Danton - Revolutionary, Committee of Public Safety | Britannica». www.britannica.com (անգլերեն). Վերցված է 2026-07-21-ին.
↑ INTERNAL STATE OF FRANCE DURING AND AFTER THE REIGN OF TERROR. Cambridge University Press. 2011-01-20. էջեր 579–626.

Սա Ֆրանսիայի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 6, էջ 251)։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հասարակական փրկության կոմիտե» հոդվածին։

[_18ff2b72dd17d845-1] 1 2 Duvignau R. M. Le Comité de salut public (6 avril 1793 - 4 brumaire an IV) — 2012. — Iss. 3. — doi:10.4000/LRF.773

[2] Gallopin, Jean-Baptiste (2016-04-01). «Tackett (Timothy), The Coming of the Terror in the French Revolution , Cambridge, Mass., Harvard University Press, 2015, 480 p.». Politix. n° 112 (4): 249–252. doi:10.3917/pox.112.0249. ISSN 0295-2319.

[:0-3] 1 2 3 4 Gallopin, Jean-Baptiste (2016-04-01). «Tackett (Timothy), The Coming of the Terror in the French Revolution , Cambridge, Mass., Harvard University Press, 2015, 480 p.». Politix. n° 112 (4): 249–252. doi:10.3917/pox.112.0249. ISSN 0295-2319.

[:1-4] 1 2 Constitution jacobine (1793). De Gruyter. 2009-12-15. էջեր 95–104.

[:2-5] 1 2 3 BELLOC, HILLAIRE (1899-12). «CATALOGUE OF DANTON'S LIBRARY». The Library. s2-I (1): 67–70. doi:10.1093/library/s2-i.1.67. ISSN 0024-2160.

[6] «Georges Danton - Revolutionary, Committee of Public Safety | Britannica». www.britannica.com (անգլերեն). Վերցված է 2026-07-21-ին.

[7] INTERNAL STATE OF FRANCE DURING AND AFTER THE REIGN OF TERROR. Cambridge University Press. 2011-01-20. էջեր 579–626.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]