Կոսովո-Եվրամիություն հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոսովո-Եվրամիություն հարաբերություններ
Կոսովո և Եվրամիություն

Կոսովո

Եվրամիություն

Եվրամիության և Կոսովոյի միջև հարաբերությունները սկսվել են 2008 թվականին, երբ Կոսովոյի Հանրապետությունը հռչակել է իր անկախությունը։ Կարևոր հարցերից մեկը, որն առկա է այդ հարաբերությունների ընթացիկ օրակարգում, տվյալ երկրի անդամակցությունն է Եվրոպական ինտեգրացիոն սխեմաներին, քանի որ Կոսովոն ճանաչվել է ԵՄ-ին անդամակցելու պոտենցիալ թեկնածու[1]։

ԵՄ-ի և Կոսովոյի միջև Ասոցացման համաձայնագիրը ստորագրվել է 2016 թվականի փետրվարի 26-ին, իսկ նույն թվականի ապրիլի 1-ին օրինական կերպով ուժի մեջ է մտել[2]։

2018 թվականի փետրվարի 6-ին Եվրահանձնաժողովը հրապարակել է ծրագիր[3], որն ընդգրկել է Արևմտյան Բալկանյան վեց երկրներ՝ Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Կոսովոն, Չեռնոգորիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան և Սերբիան։ Ծրագիրը նախատեսում է, որ այդ բոլոր վեց երկրները մինչև 2025 թվականը կարող են Եվրամիության անդամ դառնալ[4]։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականին ԵՄ 28 անդամներից 23-ը ճանաչել են Կոսովոյի անկախությունը։ Կոսովոյի անկախությունը չեն ճանաչել Իսպանիան, Սլովակիան, Կիպրոսը, Ռումինիան և Հունաստանը։ Արդյունքում Եվրոպական խորհրդարանը 2010 թվականի հուլիսի 8-ին բանաձև է ընդունել, միավորման բոլոր անդամներին կոչ է արել ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը[5]։ Սերբիայից 2010 թվականի հոկտեմբերին Եվրախորհրդարանի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Կոսովոյի չճանաչումը ԵՄ որոշ անդամների կողմից խոչընդոտ չի լինի Կոսովոյի՝ Շենգենյան գոտուն միանալու համար[6]։

ԵՄ պաշտոնատարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոսովոյում իրավունքի գերակայության եվրոպական միության (EULEX) առաքելությունը գործում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1244 բանաձևի հիման վրա, որը 1999 թվականին Կոսովոյում միջազգային կառավարում է մտցրել[7], սակայն Ռուսաստանն արգելափակել է Կոսովոյի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի լիազորությունների փոխանցումը ԵՄ առաքելությանը[8][9]։ Սերբիան նման առաքելության անցկացումը դիտարկում է նաև որպես Կոսովոյի անկախության ճանաչում[10]։

Առաքելությունը, որի թվաքանակը 1800-ից մինչև 1900 մարդ է, Եվրոպական խորհրդի կողմից հաստատվել է 2007 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, սակայն ավելի ուշ ավելացել է մինչև 2 հազար մարդ[11]։ Առաքելությունը բաղկացած է ոստիկաններից, դատախազներից և դատավորներից, այդպիսով կենտրոնանալով իրավունքի գերակայության և ժողովրդավարական չափանիշների վրա։ Այդ առաքելության չափը նշանակում է, որ Կոսովոյում ԵՄ-ի կառավարության ծառայողների առավելագույն քանակն է գտնվում Բրյուսելից հետո[12]։

ԵՄ-ն նաև Կոսովոյում միջազգային քաղաքացիական ներկայացուցիչ է նշանակել (որին նաև անվանում են ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ)։ Կոսովոյում ԵՄ-ի ազդեցության աստիճանը որոշ մարդկանց ստիպել է Կոսովոն անվանել պրոտեկտորատ[13]։

Հնարավոր թեկնածու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերբիայից Կոսովոյի անկախության հռչակումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի Վեհաժողովի անդամների քվեարկության արդյունքում[14][15]։

2009 թվականի հոկտեմբերին Եվրահանձնաժողովը ԵՄ-ին անդամակցելու թեկնածուների և պոտենցիալ թեկնածուների առաջընթացի մասին իր ամենամյա զեկույցում նշել էր, որ Կոսովոյի Հանրապետությունը բախվել է մեծ խնդիրների, ներառյալ իրավունքի գերակայության ապահովումը, կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարը, վարչական ներուժի ուժեղացումը, սերբ բնակչության և այլ ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանությունը[16][17]։

ԵՄ-ին անդամակցելու շուրջ բանակցությունները կարող են սկսվել այն բանից հետո, երբ Կոսովոն հայտ ներկայացնի և դառնա ԵՄ-ին անդամակցելու պաշտոնական թեկնածու։ Կոսովոյի արտաքին գործերի նախարար Էնվեր Հոջայը Եվրամիությանը առաջարկել է նաև միաժամանակ Սերբիայի և Կոսովոյի կազմում ընդգրկել, քանի որ եթե Սերբիան առաջինը ընդունվի, ապա կարող են վետո դնել Կոսովոյի անդամակցության վրա[18]։

2014 թվականի մայիսին Էնվեր Հոջայը հայտարարել էր, որ Կոսովոն նպատակ է դրել անդամակցել ԵՄ-ին 10 տարվա ընթացքում[19]։ 2018 թվականի մայիսին Բուլղարիայում, որն այդ ժամանակ նախագահում էր ԵՄ-ի խորհուրդը, տեղի ունեցավ արևմտա-բալկանյան երկրների հարցերով գագաթաժողովը, որը նպատակ ուներ հեշտացնել վեց երկրների միացումը, ներառյալ անվտանգության և տարածաշրջանային փոխկապակցման ոլորտում տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդումը[20]։ Հատկանշական է, որ գագաթնաժողովում խոսքը գնում էր հենց գործընկերների, այլ ոչ թե պետության մասին, քանի որ Կոսովոն մասամբ ճանաչված պետություն է[21][22]։

Ասոցացման և կայունացման համաձայնագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև ԵՄ-ին ամբողջական անդամակցության հայտ ներկայացնելը Կոսովոն ձգտում էր ԵՄ-ի հետ ստորագրել կայունացման և ասոցացման համաձայնագիր, որով սահմանվում են ԵՄ-ին անդամակցելու երկու կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները[23]։ 2012 թվականի մարտին Եվրահանձնաժողովը սկսել է համաձայնագրի հեռանկարների տեխնիկատնտեսական հիմնավորման ուսումնասիրությունները[24][25]։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 10-ին դրա արդյունքները հրապարակվեցին. հետազոտությունը պարզել է, որ իրավաբանական խոչընդոտներ չկան, քանի որ նման գործարքի համար լիակատար ինքնիշխանություն չի պահանջվում, և խորհուրդ է տվել բանակցություններ սկսել, հենց որ Կոսովոն հետագա առաջընթացի հասնի չորս ոլորտներում՝ իրավունքի գերակայության, պետական կառավարման, ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանության և առևտուր[26]։

2013 թվականի բրյուսելյան համաձայնագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի ապրիլի 19-ին Կոսովոյի և Սերբիայի կառավարությունները համաձայնագիր կնքեցին[27], որը կարևորագույն քայլ էր ճանաչվել հարաբերությունների կարգավորման և երկու երկրներին եվրոպական ինտեգրացման ուղղությամբ առաջ մղելու համար[28]։ Համաձայնագիրը վավերացվել է նույն թվականի հունիսի 28-ին Կոսովոյի վեհաժողովի կողմից[29]։

Համաձայնագրի ձեռքբերումից մի քանի օր անց Եվրահանձնաժողովը խորհուրդ է տվել թույլատրել բանակցություններ սկսել ԵՄ-ի և Կոսովոյի միջև ասոցացման համաձայնագրի և հարաբերությունների կայունացման շուրջ[30], ինչպես նաև բանակցություններ սկսել Սերբիայի հետ անդամակցության շուրջ[31]։ 2013 թվականի հունիսի 28-ին Եվրոպական խորհուրդը հավանություն տվեց ինչպես Կոսովոյի, այնպես էլ Սերբիայի հետ բանակցությունների վերաբերյալ ԵՄ Խորհրդի եզրակացություններին[32][33]։

Բանակցությունները պաշտոնապես սկսվել են 2013 թվականի հոկտեմբերի 28-ին[34] և ավարտվել 2014 թվականի մայիսի 2-ին[35]։ Համաձայնագիրը վավերացվել է 2014 թվականի հուլիսի 25-ին, պայմանագիրը ստորագրվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին[36]։

Եվրոյի միակողմանի ներդրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարզ չէ, որ եվրոյի միակողմանի օգտագործումը կազդի ԵՄ-ի հետ հետագա ինտեգրման Կոսովոյի ձգտման վրա, պետություններից պահանջում է կատարել մի քանի Մաաստրիխտսյան չափանիշներ, նախքան նրանք կկարողանան անդամակցել եվրոգոտուն։ Չեռնոգորիան, ինչպես և Կոսովոն, նույնպես միակողմանիորեն ընդունել է եվրոն և այժմ բանակցություններ է վարում ԵՄ-ի հետ անդամակցության շուրջ։ Չեռնոգորիայի անդամակցության դիմումը ներկայացնելու պահից Եվրոպական հանձնաժողովը և ԵԿԲ-ն մի քանի անգամ իրենց դժգոհությունն են հայտնել եվրոյի օգտագործման կապակցությամբ[37]։ ԵՄ-ի հետ կայունացման և Ասոցացման համաձայնագրին կից հայտարարության մեջ ասված է, որ եվրոյի միակողմանի ներմուծումը համատեղելի չի եղել պայմանագրի հետ[38]։ Դիվանագետները ենթադրում են, որ դժվար թե Չեռնոգորիան դուրս բերի եվրոն շրջանառությունից[39]։

Վիզաների ազատականացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոսովոն ԵՄ-ին անդամակցելու միակ պոտենցիալ թեկնածուն է, որն առանց վիզայի ռեժիմ չունի Շենգենյան գոտու հետ։ ԵՄ-ն և Կոսովոն վիզային ազատականացման շուրջ երկխոսություն են սկսել 2012 թվականի հունվարի 19-ին[40]։ 2012 թվականի հունիսի 14-ին Կոսովոն ստացել է ԵՄ-ի հետ վիզային ռեժիմի ազատականացման ճանապարհային քարտեզ՝ անհրաժեշտ բարեփոխումների մանրամասնման համար[41][42], և 2016 թվականի մայիսին Եվրահանձնաժողովը Կոսովոյին առաջարկել է առանց վիզայի ռեժիմ սահմանել[43]։ ԵՄ-ն հայտարարել է, որ Կոսովոյի քաղաքացիների համար առանց վիզայի ռեժիմը պայմանավորված է նրանով, որ տվյալ երկրի կառավարությունը հավանություն է տվել Չեռնոգորիայի հետ սահմանի սահմանազատման մասին համաձայնագրին[44], որը Կոսովոյի խորհրդարանի կողմից հաստատվել է 2018 թվականի մարտին[45]։ 2018 թվականի հուլիսի զեկույցում նաև նշվում էր, որ Կոսովոն կատարել է Շենգենյան գոտու հետ անայցագիր ռեժիմի բոլոր պահանջները[46]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Kosovo – European Commission»։ Ec.europa.eu։ Վերցված է 13 January 2017 
  2. «Information relating to the entry into force of the Stabilisation and Association Agreement between the European Union and the European Atomic Energy Community, of the one part, and Kosovo (*), of the other part»։ EUR-Lex։ 24 березня 2016։ Վերցված է 24 March 2016 
  3. «Strategy for the Western Balkans»։ European Commission։ 6 лютого 2018։ Վերցված է 18 May 2018 
  4. Ольга Демидова (2 февраля 2018)։ «ЕС намерен принять шесть балканских стран до 2025 года»։ dw.com (ռուսերեն)։ Deutsche Welle։ Վերցված է 2021-05-13 
  5. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 12 July 2010-ին։ Վերցված է 10 липня 2010 
  6. «Fajon: Kosovo must become visa-free (SETimes.com)»։ 30 жовтня 2010։ Վերցված է 31 October 2010 
  7. Vucheva, Elitsa and Renata Goldirova (14 December 2007) EU agrees on Kosovo mission, EU Observer
  8. «A June tide»։ Economist։ 19 червня 2008։ Վերցված է 28 April 2010 
  9. «Divided rule»։ Economist։ 29 травня 2008։ Վերցված է 28 April 2010 
  10. Vucheva, Elitsa (17 December 2007) EU Kosovo mission 'unacceptable' for Serbia, EU Observer
  11. «Serbia, Russia fury as Kosovo independence draws near | EU – European Information on Enlargement & Neighbours»։ EurActiv.com։ 15 лютого 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 June 2011-ին։ Վերցված է 28 April 2010 
  12. de Kuijer, Pim (18 February 2008) [Comment] The 28th member state, EU Observer
  13. Tim Judah։ «Kosovo: the era of the EU protectorate dawns»։ Iss.europa.eu։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2012-ին։ Վերցված է 13 January 2017 
  14. «Europe | Kosovo MPs proclaim independence»։ BBC News։ 17 лютого 2008։ Վերցված է 13 January 2017 
  15. «Kosovo: The world's newest state»։ The Economist։ 23 лютого 2008։ Վերցված է 24 September 2012 
  16. «The EU Enlargement Process: A Year of Progress in the Western Balkans and Turkey», Europa.eu, 14 жовтня 2009, http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/1519&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en 
  17. «Kosovo under UNSCR 1244/99 2009 Progress report»։ Europa.eu։ 14 жовтня 2009։ Վերցված է 7 January 2011 
  18. «Hoxhaj: 2013, vit i suksesshëm i politikës së jashtme»։ Міністерство закордонних справ Косово։ 20 листопада 2013։ Վերցված է 24 November 2013 
  19. «Hoxhaj në Prizren, vendimi për vizat merret pas zgjedhjeve për institucionet e BE-së (Video)»։ Міністр іноземних справ Косово։ 2014-05-17։ Վերցված է 2014-05-18 
  20. «EU-Western Balkans summit in Sofia»։ Council of Europe։ 17 травня 2018։ Վերցված է 18 May 2018 
  21. Martin Dimitrov (23 квітня 2018)։ «Balkans Labeled 'Partners' Instead of 'States' for Sofia Summit»։ Balkan Insight։ Վերցված է 18 May 2013 
  22. «Speech by High Representative/Vice-President Federica Mogherini at the European Parliament Plenary Session on the Western Balkan Strategy»։ Європейська служба зовнішніх справ։ 6 лютого 2018։ Վերցված է 18 May 2018 
  23. «New horizon for Kosovo's EU integration»։ Європейський парламент։ 7 лютого 2013։ Վերցված է 17 August 2013 
  24. Cerni Boris, Greicevci Bekim (27 March 2012)։ «EU Studies Kosovar Bid to Win Stabilization, Association Accord»։ Bloomberg։ Վերցված է 17 August 2013 
  25. Bytyci Fatos (27 березня 2012)։ «EU to set Kosovo on long road to membership»։ Reuters։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 September 2015-ին։ Վերցված է 17 August 2013 
  26. «Feasibility Study for a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo» (PDF)։ European Commission։ 10 жовтня 2012։ Վերցված է 24 October 2012 
  27. «Unofficial text of proposed Kosovo agreement»։ B92։ 19 квітня 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 September 2013-ին։ Վերցված է 17 August 2013 
  28. «Serbia and Kosovo reach EU-brokered landmark accord»։ BBC։ 19 квітня 2013։ Վերցված է 19 April 2013 
  29. Edona Peci (3 травня 2013)։ «Kosovo MPs Defy Protests to Ratify Serbia Deal»։ Balkan Insight։ Վերցված է 13 January 2017 
  30. «Recommendation for a COUNCIL DECISION authorising the opening of negotiations on a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo»։ Європейська комісія։ 22 квітня 2013։ Վերցված է 17 August 2013 
  31. Pawlak Justyna (22 квітня 2013)։ «EU Commission recommends start of Serbia membership talks»։ Reuters։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 September 2015-ին։ Վերցված է 20 June 2013 
  32. «Press Release – 3251st Council meeting»։ Рада Європейського Союзу։ 25 червня 2013։ Վերցված է 17 August 2013 
  33. «European Council 27/28 June 2013 Conclusions»։ Європейська рада։ 28 червня 2013։ Վերցված է 17 August 2013 
  34. «Kosovo Launches Crucial SAA Talks With EU»։ Balkan Insight։ 28 жовтня 2013։ Վերցված է 28 October 2013 
  35. «Stabilisation and Association Agreement negotiations successfully completed»։ Європейська служба зовнішніх справ։ 2 травня 2014։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-05-ին։ Վերցված է 2 травня 2014 
  36. «Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo signed»։ Європейська комісія։ 27 жовтня 2015։ Վերցված է 27 October 2015 
  37. «EU warns Montenegro over Euro»։ B92։ 10 жовтня 2007։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 November 2012-ին։ Վերցված է 9 September 2011 
  38. «Montenegro heading for EU membership»։ 24 жовтня 2007։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 May 2013-ին։ Վերցված է 19 February 2013 
  39. «EU to question Montenegro's use of euro»։ 8 жовтня 2007։ Վերցված է 19 February 2013 
  40. «EU launches talks with Kosovo on visa free regime»։ EUBusiness։ 19 січня 2012։ Վերցված է 17 August 2013 
  41. «Commission delivers visa roadmap to Kosovo government»։ Європейська комісія։ 14 червня 2012։ Վերցված է 17 August 2013 
  42. «EU Delivers Visa Road-map To Kosovo»։ RTTNews։ 14 червня 2012։ Վերցված է 17 August 2013 
  43. «European Commission proposes visa-free travel for the people of Kosovo»։ European Commission։ 4 травня 2016։ Վերցված է 4 May 2016 
  44. «Setback on Kosovo Visas Blamed on Border Deal Delay»։ 6 липня 2016։ Վերցված է 24 February 2017 
  45. «Kosovo minister pledges fulfilling of the last benchmark on visa liberalisation»։ 22 березня 2018։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 March 2018-ին։ Վերցված է 30 March 2018 
  46. «Visa Liberalisation: Commission confirms Kosovo fulfils all required benchmarks»։ Європейська комісія։ 18 липня 2018։ Վերցված է 20 липня 2018