Կատի Սարկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

«Կատի Սարկ» (անգլ.՝ Cutty Sark), ամենահայտնի և մինչև 21-րդ դար հասած միակ թեյ տեղափոխող նավն է: Կառուցվել է 1869 թվականին: 20-րդ դարի կեսերից համարվում է նավ-թանգարան և գտնվում է Գրինվիչում (Մեծ Բրիտանիա): Նավը լրջորեն վնասվել է 2007 թվականի մայիսի 21-ի հրդեհից[1]: Վերականգնումից հետո երկրորդ բացումը եղել է 2012 թվականին[2]:

Կատի Սարկը


Նավի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կատի Սարկի» ստեղծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավը նախագծվել է Հերկուլես Լինտոնի կողմից, կառուցվել և Կլայդ գետ է բաց թողնվել 1869 թվականի նոյեմբերի 23-ին շոտլանդական Դամբարտոն քաղաքում Սքոթ և Լինթոն ընկերության կողմից Ջոն «Ջոկ» Ուիլս` «Սպիտակ ծղոտե գլխարկ» անունով հայտնի կապիտանի պատվերով:Կապիտանին պետք էր ամենաարագընթաց նավը Չինաստանից թեյ տեղափոխելու համար:

Անվան պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շոտլանդերենից թարգմանաբար «Կատի Սարկը» նշանակում է կարճ վերնաշապիկ: Անվան ծագումը բացահայտված չէ: Կա մի աղբյուր, ըստ որի Ջոն Ուիլիսը նավի անվանումը տվել է մի նկարից, որտեղ պատկերված էր գիշերային կարճ վերնաշապիկով մի երիտասարդ ու հմայիչ թռչող կախարդ: Ըստ մեկ այլ աղբյուրի[3]` նավապետը ցանկացել է նավն անվանել «Ծովային կախարդ», բայց պարզվել է, որ այդ անունը կրող նավ արդեն կա: Եվ այսպիսով նա նավն անվանեց «Կատի Սարկ», Ռոբերտ Բյորնսի «Տեմ Օշենտեր» պոեմի[4] հերոս երիտասարդ և չքնաղ կախարդի անունով: Ըստ սյուժեի, կախարդն ընկանում է Տոմի հետևից և վերջին րոպեին բռնում է նրա ձիու պոչից: Նավի դիմացի հատվածը նման է կարճ վերնաշապիկով կախարդին` ձեռքում մի փունջ ձիու մազ սեղմած և առաջ պարզած:

Հայտնիության պատճառ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավն օգտագործվել է Չինաստանից թեյ բերելու նպատակով, որտեղ այդ ժամանակ դաժան մրցավազք էր ընթանում Աֆրիկայի շուրջ: Այս մրցավազքի մրցանակն ակնհայտ շահույթ էր նրանց համար, ովքեր կտեղափոխեյին նոր մշակաբույսերից ստացված առաջին թեյը: Այս մրցավազքում «Կատի Սարկը» ոչ մի յուրահատուկ բանով չէր առանձնանում: Նա իր ճանաչումը ձեռք բերեց 1872 թվականին «Ֆերմոպիլ» նավի հետ կայացած արագության մրցույթում: Երկու նավերը միաժամանակ հուլիսի 18-ին դուրս եկան Շանհայից, երկու շաբաթից փոթորկի ժամանակ նավը կորցրեց ղեկը, և նավապետ Մաուդին նավը քամուց պաշտպանեց լողացող խարիսխի միջոցով, մինչև տախտակամածից հանեցին պահուստային ղեկը: Աշխատանքը տևեց 7 օր, մինչև կատաղի փոթորիկը կհանդարտվեր: Վերակառուցման աշխատանքներց հետո «Կատի Սարկը» հասավ Լոնդոն «Ֆերմոպիլից» մեկ շաբաթ ուշ (հոկտեմբերի 18-ին)` ճանապարհորդության վրա ծախսելով 122 օր: Այնուամենայնիվ, նավը միշտ կհիշվեր պատմության մեջ նրա համար, որ նավի նավապետը վթարից հետո ոչ միայն չէր հանձնվել, այլև որոշում էր կայացրել շարունակել մրցավազքը բաց ծովում ղեկ ունենալու պատրանք ստեղծելով, և դրա պատճառով ընդամենը մեկ շաբաթ էր կորցրել:

Պատմության ավարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որքան էլ որ գոյություն ունեին զրույցներ և հիացումներ ծովային նավագնացության մասին, տնտեսությունը ի վերջո արեց իրենը: Արդյունքում կլիպերները փոխարինվեցին շոգենավերով, որոնք թեկուզ դանդաղ էին, բայց ապահովում էին թեյի կայուն ներկրում Սուեզի ջրանցքով: Դրանից հետո «Կատի Սարկը» իրեն հրաշալի դրսևորեց Ավստրալիայից բուրդ տեղափոխելու գործում` 77 օրում հասնելով Անգլիա: Նավի լավագույն ռեկորդը սահմանել է 363 մղոն մեկ օրում, ինչն իրոք ռեկորդ է նման չափսերի նավի համար: 1895 թվականին նավապետ Ուիլիսը նավը վաճառել է պորտուգալական «Ֆերեյրա» ընկերությանը: Դրանից հետո նավը դեռ մի քանի անգամ վերավաճառեցին և վերագործակցեցին մինչև 1922 թվականը, երբ նավը գնվեց նավապետ Ուիլֆրեդ Դոումենի կողմից: Նա վերականգնեց նավի հին տեսքը` նրան տալով կենադանություն և սկսեց օգտագործել այն, որպես ստացիոնար ուսման նավ:

«Կատի Սարկն» այսօր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անհավատալի է, բայց թեյի նավերից «Կատի սարկին» սպասվում էր ամենաերջանիկ ապագան: Այն չմոլորվեց ծովում, չմասնատվեց, այլ 1954 թվականին ընդմիշտ մնաց չորային դոկ Գրինվիչում: Նավը համարվում է զբոսաշրջային լավագույն կենտրոններց մեկը: Նավի անունով կոչվել է վիսկիի տեսակներից մեկը, որի պիտակին պատկերված է նավը: Դրա արտադրողը Berry Brothers and Rudd ընկերությունն է:

Հրդեհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականի մայիս 21 վաղ առավոտյան Կատի Սարկ նավում հրդեհ բռնկվեց: Կրակն արագ տեմպերով վնասեց ամբողջ նավը, վնասելով արտաքին մակերևույթի 80%-ը: Հրդեհից հետո Կատի Սարկի ներկայացուցիչ Կրիս Լիվենտը նշեց, որ նավը մասամբ կվերականգնի իր նախկին տեսքով: Բրիտանիայի ազգային սիմվոլի վերականգնողական աշխատանքներին իր աջակցությունը հայտնեց նաև բրիտանակաան կառավարությունը: Ըստ տվյալների` նավի վերականգնողական աշխատանքները միասին կազմում էին 10 միլիոն ֆունտ ստերլինգ: Շինարարության համար անհրաժեշտ ապրանքների ցուցակը կազմում էր 25 միլիոն ֆունտ[5]: Վերականգնողական աշխատանքները խլեցին 5 տարի: Երկրորդ բացումը կայացավ 2012 թվականի ապրիլի 25-ին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]