Կախյալ անձնային խանգարում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կախյալ անձնային խանգարում
Տեսակհիվանդություն[1][2]
ԵնթադասԱնձնային խանգարում[1]
Բուն պատճառC92637[3][2] և C92637[1]
Բժշկական մասնագիտությունհոգեբուժություն, հոգեբանություն և Հոգեթերապիա
ՀՄԴ-10F60.7
MedlinePlus000941
MeSHIDD003859 և D003859
Disease OntologyDOID:10931 և DOID:10931
NCI ThesaurusC92637[3][2] և C92637[1]

Կախյալ անձնային խանգարում, անձնային խանգարում, որը բնութագրվում է անօգնականության ուժեղ զգացմամբ, ոչ կոմպետենտությամբ և կենսունակության բացակայությամբ՝ առանց այլ մարդկանց օգնության։ Այս խանգարմամբ մարդիկ շրջապատողների կարիքն ունեն մշտապես։ Ներառված է ՀՄԴ-10-ում[4] և DSM-V-ում[5]։

Անձնային այս խանգարման ամենաբնութագրական հատկանիշներից է «կպչունությունը»։ Մարդուն, ումից կախման մեջ են գտնվում, երբեք տեսադաշտից բաց չեն թողնում. կախյալ անձը ձգտում է անընդհատ նրա կողքին լինել կամ շատ հեռու չգտնվել։ Նրանք չափազանց զգայուն են մենակության նկատմամբ, ծանր են տանում, երբ իրենց թողնում են։ Այսպիսի խանգարմամբ անձանց բնորոշ է իրենց նկատմամբ անընդհատ հոգատարության պահանջմունքը, ինչը հանգեցնում է ենթարկված և կառչած վարքի, ընդ որում վախենում են բաժանումից։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀՄԴ (ICD) 10[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն ՀՄԴ-10-ի՝ այս անձնային խանգարումը ախտորոշվում է անձնային խանգարմանը բնորոշ ընդհանուր ախտորոշիչ չափանիշների և ստորև ներկայացված հատկանիշներից երեքի (և ավել)առկայության դեպքում.

  • ձգտում՝ ուրիշներին թողնելու իր կյանքի կարևորագույն որոշումները,
  • սեփական պահանջմունքների ենթարկումը ուրիշների պահանջմունքներին, կախվածություն նրանցից և նրանց ցանկությունների նկատմամբ անադեկվատ հնազանդություն,
  • ցանկության բացակայություն՝ առաջադրելու մարդկանց խելամիտ պահանջներ, որոնցից նրանք կախվածության մեջ են,
  • միայնության մեջ անհարմարության կամ անօգնականության զգացում՝ ինքնուրույն կյանքով ապրելու վախի պատճառով,
  • առօրյա որոշումներ կայացնելու սահմանափակ ընդունակություն՝ առանց շրջապատողների խորհուրդների և աջակցության։

Լրացուցիչ հատկանիշները կարող են ներառել սեփական անձի մասին պատկերացում՝ որպես անօգնական, ոչ կոմպետենտ մարդու, ով կենսակայուն չէ։

Ներառվում են.

  • անձի աստենիկ խանգարում,
  • աստենիկ անձ,
  • անադեկվատ անձ,
  • անձի պասիվ խանգարում,
  • պասիվ անձ,
  • անձի ինքնաճնշող խանգարում,
  • ինքնաճնշող անձ։[4]

DSM-5[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

DSM-5-ում կախյալ անձնային խանգարումը պատկանում է կլաստր C-ին (տագնապային և պանիկ խանգարում)։ Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է ստորև ներկայացված հատկանիշներից հինգի (և ավել)առկայությունը, որոնք սկսում են դրսևորվել վաղ հասունությունից սկսած (18 տարեկան և բարձր)։ Ընդ որում, խանգարումը պետք է բավարարի և անձնային խանգարումներին բնորոշ ընդհանուր չափանիշներին.

  • Դժվարանում են առօրյա որոշումներ կայացնել՝ առանց ուրիշների տված խորհուրդների։
  • Ուրիշների խորհրդի կարիքն ունեն, որպեսզի պատասխանատվություն կրեն իրենց կյանքի շատ ոլորտների համար։
  • Դժվարանում են անհամաձայնության մեջ մտնել շրջապատողների հետ՝ վախենալով կորցնել նրանց աջակցությունը։
  • Դժվարանում են ինչ-որ բան նախաձեռնել կամ ինքնուրույն կատարել ինքնավստահության բացակայության պատճառով, այլ ոչ թե մոտիվացիայի կամ էներգիայի պակասի։
  • Թողնվելու, միայնակ մնալու անիրական վախ։
  • Արագորեն փնտրում են այլ հարաբերություններ՝ որպես հոգատարության և աջակցության աղբյուր, երբ մոտ հարաբերություններն ավարտվում են։
  • Անօգնական, անհարմար են իրենց զգում, երբ մենակ են։
  • Դիմում են ավելորդ գործողությունների ուրիշներից աջակցություն ստանալու համար՝ ընդհուպ կատարելով իրենց համար տհաճ արարքներ։[5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  4. 4,0 4,1 Международная статистическая классификация болезней и проблем, связанных со здоровьем; 10-й пересмотр
  5. 5,0 5,1 Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder-5th Edition

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Короленко Ц.П., Дмитриева Н.В. Личностные и диссоциативные расстройства։ расширение границ диагностики и терапии։ Монография. – Новосибирск։ Издательство НГПУ, 2006. – 448 с.
  • Мак-Вильямс Нэнси Психоаналитическая диагностика։ Понимание структуры личности в клиническом процессе, 1998.-480с.
  • Aaron Beck, Arthur Freeman. Cognitive Therapy of Personality Disorders, 1990.
  • Grinker, R., Werble, B., Drye, R. (1968). The Borderline Syndrome։ A Behavioral study of Ego-Functions. New York. Basic Books.
  • Joines, V. (2004) The Treatment of Personality Adaptations։ Using Redecision Therapy. In J. Magnavita (Ed) Handbook of Personality Disorder Theory and Practice։ Hoboken, Wiley, 194-220.
  • Kahler, T. (1977) The Transactional Analysis Script Profile (TSAP) Little Rock, AR։ Taibi։ Kahler Associates.
  • Livesley, W., Schroeder, M., Jackson, D. (1990) Dependent Personality Disorder and Attachments. Journal of Personality Disorders, 4, 131-140.
  • Livesley, W., Schroeder, M., Jackson, D., Jung, K. (1994) Categorical Distinctions in the Study of Personality Disorder։ Implications for Classifiсation. Journal of Abnormal Psychology, 103, 6-17.
  • Trull, T., Widiger, T., Frances, A. (1987). Covariation of Criteria Sets for Avoidant, Schizoid and Dependent Personality Disorders. American Journal of Psychiatry, 144, 767-771.
  • Ware, P. (1983) Personality Adaptations։ Doors to Therapy. Transactional Analysis Journal, 13 (1), 11-19.