Ծերունական համակարգային ամիլոիդոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ծերունական համակարգային ամիլոիդոզ
PDB 1ttb EBI.jpg
Տրանսթիրետինի հոմոտետրամեր կառույցը
Տեսակհիվանդություն
Վնասում էՍիրտը, երիկամները, նյարդային համակարգը և այլն
Ռիսկի գործոններԲարձր տարիք
ԱխտորոշումԲիոպսիայի հիման վրա

Ծերունական համակարգային ամիլոիդոզ՝ հիվանդություն, որը պայմանավորված է վայրի տեսակի տրանսթիրետին սպիտակուցի (ամիլոիդ) համակարգային նստեցումով։ Հիվանդությունը զարգանում է տարիքի աճմանը զուգընթաց և հիմնականում հանդիպում է 70-80 տարեկան անձանց մոտ (այստեղից անվանումը՝ ծերունական)[1][2]։ Այս դեպքում ամիլոիդոզը հիմնականում ախտահարում է սիրտը։ Այդ պատճառով հիվանդությունն այլ կերպ անվանում են ծերունական սրտային ամիլոիդոզ։ Ծերունական համակարգային ամիլոիդոզին նման է տրանսթիրետին կախյալ ժառանգական ամիլոիդոզը, որն ի տարբերություն ծերունական ամիլոիդոզի զարգանում է ավելի վաղ տարիքում (պատճառը տրանսթիրետին սպիտակուցի գենի մուտացիան է)[3]։ Ընդհանուր առմամբ ծերունական համակարգային ամիլոիդոզը համարվում է ամիլոիդոզի ենթատեսակ։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդության ախտանշանները հիմնականում պայմանավորված են սրտի ախտահարումով։ Սրտի պատի հաստացումը և պնդացումը բերում է դիաստոլիկ դիսֆունկցիայի զարգացման։ Արդյունքում դիտվում է շնչառության դժվարացում և ֆիզիկական ակտիվության անհնարինություն։ Հնարավոր է նաև սրտի կծկումների հաճախականության ծայրահեղ դանդաղում, որի հետևանքով զարգանում է թուլություն, գլխապտույտ, ոտքերի այտուց։ Ծերունական համակարգային ամիլոիդոզի գլխավոր ախտանիշներից է դաստակային թունելի համախտանիշը, որի դեպքում դիտվում է ձեռքերի ցավ և զգայունության կորուստ։ Որոշ դեպքերում դիտվում է հեմատուրիա, եթե ախտահարվում են երիկամները[4]։

Պաթոգենեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրանսթիրետինը սինթեզվում է լյարդում։ Նորմայում տրանսթիրետինը հոմոտետրամեր սպիտակուց է, որը հարուստ է β-կառույցներով։ Այս սպիտակուցի գործառույթը թիրօքսինի և ռետինոլի տեղափոխումն է[5]։ Որոշակի ազդակների կամ մուտացիաների հետևանքով տրանսթիրետինի հոմոտետրամեր կառույցը խաթարվում է, տեղի է ունենում միսֆոլդինգ, որի հետևանքով գոյանում են մոնոմերներ։ Մոնոմեր կառույցը բավականին ակտիվ և ագրեսիվ է։ Այն ենթարկվում է ոչ նորմալ փոփոխությունների։ Փոփոխված մոնոմերները հետագայում միանում են իրար և ձևավորվում են օլիգոմեր կառույցներ, որոնք էլ իրենց հերթին իրար միանալով կառուցում են անլուծելի ամիլոիդը[6]։ Անլուծելի ամիլոիդի թելիկները անցնում են շրջանառություն և մեծ մասամբ կուտակվում են ձախ փորոքի միոկարդում[7]։ Ամիլոիդը, կուտակվելով միոկարդում, բերում է ձախ փորոքի պատի հաստացման։ Խնդրի խորացմանը զուգընթաց կարող է զարգանալ ռեստրիկտիվ կարդիոմիոպաթիա։ Սրտում տեղի ունեցող փոփոխությունների հետևանքով հնարավոր է Հիսի խրձի ձախ ոտիկի պաշարում[8]։ Բացի սրտից, ամիլոիդը կուտակվում է նաև երիկամներում, թոքերում, նյարդային հյուսվածքում։

Հաճախ դիտվում է դաստակային թունելի համախտանիշը, որի դեպքում տրանսթիրետինային ամիլոիդը կուտակվում է տենդոսինովյալ հյուսվածքում[6]։

Այնուամենայնիվ ծերունական ամիլոիդոզի դեպքում դրական ելքն ավելի հավանական է, քան AL ամիլոիդոզի դեպքում[9]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդությունը հիմնականում մնում է թերի ախտորոշված։ Ամիլոիդոզի ախտորոշման ամենաինֆորմատիվ եղանակը բիոպսիան է։ Քանի որ ծերունական համակարգային ամիլոիդոզը հանդիպում է տարեց անձաց մոտ, միոկարդի բիոպսիա կատարելը վտանգավոր է։ Այդ պատճառով կատարվում է բիոպսիա գաստրոինտեստինալ տրակտից և ենթամաշկային հյուսվածքից[1][10]։ Հետազոտումը կատարվում է մանրադիտակային եղանակով; Ամիլոիդը հայտնաբերելու համար բիոպտատը ներկվում է Կոնգո կարմիրով, որը յուրահատուկ ներկման մեթոդ է համարվում ամիլոիդոզի դեպքում։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս չկան հաստատված դեղամիջոցներ ծերունական համակարգային ամիլոիդոզի բուժման համար, սակայն կատարվում են փորձարկումներ[11]։ Կան խոստումնալից դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են տաֆամիդիսը և դիֆլունիսալը[12]։ Այս երկու դեղամիջոցները փորձարկվել են ռանդոմիզացված կլինիկական փորձերում, FAP-1 այլ կերպ տրանսթիրետին կախյալ ժառանգական ամիլոիդոզի բուժման նպատակով, և ցուցաբերել են բավականին լավ արդյունքներ։ Բացի այս դեղամիջոցներից, պետք է օգտագործել դեղամիջոցներ, որոնք կկարգավորեն սրտային անբավարարության հետևանքով առաջացած ախտանիշները[13]։

Օրֆան դեղամիջոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն նախնական տվյալների տոլկապոնը[14] կարող է ցուցաբերել ակտիվություն ամիլոիդոզի բուժման գործընթացում։ Այդ պատճառով Միացյալ Նահանգների Սննդի և դեղերի վարչությունը տոլկապոնին տվել է օրֆան դեղի կարգավիճակ։ Սա չի նշանակում, որ FDA-ը հաստատել է այս դեղամիջոցը, որպես հիվանդության բուժման միջոց[15][16]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Ueda Mitsuharu, Horibata Yoko, Shono Makoto, Misumi Yohei, Oshima Toshinori, Su Yu, Tasaki Masayoshi, Shinriki Satoru, Kawahara Satomi (2011-12)։ «Clinicopathological features of senile systemic amyloidosis: an ante- and post-mortem study»։ Modern Pathology (անգլերեն) 24 (12): 1533–1544։ ISSN 1530-0285։ doi:10.1038/modpathol.2011.117 
  2. «Senile systemic amyloidosis affects 25% of the very aged and associates with genetic variation in alpha2-macroglobulin and tau: a population-based autopsy study»։ Annals of Medicine 40 (3): 232–9։ 2008-01-01։ PMID 18382889։ doi:10.1080/07853890701842988 
  3. «Senile systemic amyloidosis: clinical features at presentation and outcome»։ Journal of the American Heart Association 2 (2): e000098։ April 2013։ PMC 3647259։ PMID 23608605։ doi:10.1161/JAHA.113.000098 
  4. «High prevalence of wild-type transthyretin deposition in patients with idiopathic carpal tunnel syndrome: a common cause of carpal tunnel syndrome in the elderly»։ Human Pathology (Submitted manuscript) 42 (11): 1785–91։ November 2011։ PMID 21733562։ doi:10.1016/j.humpath.2011.03.004 
  5. Koike Haruki, Katsuno Masahisa (2019-02-05)։ «Ultrastructure in Transthyretin Amyloidosis: From Pathophysiology to Therapeutic Insights»։ Biomedicines (անգլերեն) 7 (1): 11։ ISSN 2227-9059։ PMC PMC6466231 ։ PMID 30764529 ։ doi:10.3390/biomedicines7010011 
  6. 6,0 6,1 Galant Natalie J., Westermark Per, Higaki Jeffrey N., Chakrabartty Avijit (2017-03-01)։ «Transthyretin amyloidosis: an under-recognized neuropathy and cardiomyopathy»։ Clinical Science (անգլերեն) 131 (5): 395–409։ ISSN 0143-5221։ doi:10.1042/CS20160413 
  7. «Robbins Basic Pathology - 10th Edition»։ www.elsevier.com։ Վերցված է 2020-08-20 
  8. «Diagnosis and management of the cardiac amyloidoses»։ Circulation 112 (13): 2047–60։ September 2005։ PMID 16186440։ doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.104.489187 
  9. «Systemic cardiac amyloidoses: disease profiles and clinical courses of the 3 main types»։ Circulation 120 (13): 1203–12։ September 2009։ PMID 19752327։ doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.108.843334 
  10. «Updates in cardiac amyloidosis: a review»։ Journal of the American Heart Association 1 (2): e000364։ April 2012։ PMC 3487372։ PMID 23130126։ doi:10.1161/JAHA.111.000364 
  11. «The transthyretin amyloidoses: advances in therapy»։ Postgraduate Medical Journal 91 (1078): 439–48։ August 2015։ PMID 26048914։ doi:10.1136/postgradmedj-2014-133224 
  12. «Recent progress in the understanding and treatment of transthyretin amyloidosis»։ Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 39 (3): 225–33։ June 2014։ PMID 24749898։ doi:10.1111/jcpt.12145 
  13. «Cardiac amyloidosis»։ Circulation 126 (12): e178–82։ September 2012։ PMID 22988049։ doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.111.069195 
  14. https://en.wikipedia.org/wiki/Tolcapone
  15. orphan drug status for tolcapone
  16. Reig N., Ventura S., Salvadó M., Gámez J., Insa R. (2015)։ «SOM0226, a repositioned compound for the treatment of TTR amyloidosis»։ Orphanet J Rare Dis 10 (Suppl 1): P9։ PMC 4642128։ doi:10.1186/1750-1172-10-s1-p9 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]