Թարգմանչության տեսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Թարգմանչության տեսություն (անգլ.՝ Translation Studies), երբեմն՝ տրադուկտոլոգիա, հումանիտարային գիտության ճյուղ՝ լեզվաբանության, հաղորդակման տեսության, պատմահամեմատական գրականության, նշանագիտության և սոցիոլոգիայի սահմանագծին, ուսումնասիրում է գրավոր և բանավոր թարգմանության ընթացքն ու արդյունքները, ինչպես նաև տարբեր երևույթների (օրինակ՝ լոկալիզացիա) լայն շրջանակ: Բացի այդ, թարգմանչության տեսության հետաքրքրության ոլորտում են նաև գաղափարախոսությունն ու թարգմանական գործունեության սոցիալական ասպեկտները:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թարգմանչության տեսությունը առաջացել է որպես նորմատիվ, հեռանկարային գաղափարախոսություն, որը կանոնակարգում է պրակտիկ հանձնարարականներ թարգմանիչների համար: Եվրոպական ավանդույթում հաշվման պայմանական կետը Ցիցերոնի De Optimo Genere Oratorum («Հռետորների լավագույն ազգի մասին») տրակտատն է, որտեղ քննարկվում է հռետորի պրակտիկ պատրաստման համար հունարեն լեզվից թարգմանություն կատարելու օգուտը[1]:

Համակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1950-1960 թվականները նշանավորվում են թարգմանության ի հայտ գալու և լեզվաբանական ուղղվածությամբ հետազոտությունների բուռն աճով: 1958 թվականին Ժան-Պոլ Վինեն (ֆր.՝ Jean-Paul Vinay) և Ժան Դարբելյնեն (ֆր.՝ Jean Darbelnet) թարգմանության համար գրեցին ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուների համեմատական ոճաբանությունը[2]:

1958 թվականին՝ 2-րդ Կոնգրեսի ժամանակ Մոսկվայում ուժեղ բանավեճ ծագեց թարգմանության հանդեպ լեզվաբանական և գրականագիտական մոտեցման կողմնակիցների միջև. ի վերջո, որոշվեց, որ թարգմանությունը պետք է ուսումնասիրվի հատուկ գաղափարախոսության շրջանակներում՝ իր մոտեցման ձևերով և մեթոդներով, որոնք ո՛չ կոնկրետ գրականագիտական են, ո՛չ էլ լեզվաբանական[3]: 1960-ական թվականներին բացվեցին թարգմանությամբ զբաղվող առաջին հետազոտական խմբերը ԱՄՆ-ի որոշ համալսարաններում,(Այովայի համալսարան, Փրինսթոնի համալսարան)[4]:

Վերջին տարիներին թարգմանչական տեսությունը ավելի ու ավելի է ինտեգրվում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մեջ. Մանհեմյան համալսարանում այս մասնագիտությունը ուսումնասիրվում է էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետում: Պուշկինի անվան Բրեստի պետական համալսարանում՝ օտար լեզուների ֆակուլտետում, բացի այնպիսի տեխնիկական ուղղվածության գաղափարախոսության, ինչպիսին համակարգչային թարգմանությունն է, տրվում է նաև դասական կուրս՝ «Թարգմանչական տեսության ներածություն»:

Թարգմանչական տեսությունը կարող է լինել նորմատիվ (որն օգտագործում է թարգմանչական որոշ կանոններ) կամ դեսկրիպտիվ (նկարագրողական):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1285148370 Марк Туллий Цицерон. Полное собрание речей в русском переводе (отчасти В. А. Алексеева, отчасти Ф. Ф. Зелинского). Т. 1. Санкт-Петербург, изд. А. Я. Либерман, 1901.
  2. Vinay, Jean-Paul and Jean Darbelnet. 1958/1995. Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins.
  3. Cary, Edmond. 1959. '"Andréi Fédorov. Introduction à la théorie de la traduction." Babel 5, p. 19n.
  4. Munday, Jeremy. 2008. Introducing Translation Studies. London and New York: Routledge. pp. 8

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bachmann-Medick, Doris (2009). Translational Turn, in: Doris Bachmann-Medick, Cultural Turns. Neuorientierungen in den Kulturwissenschaften. 3rd. ed. Reinbek: Rowohlt, 238—283.
  • Bachmann-Medick, Doris ed. (2009). The Translational Turn. (=Special Issue of 'Translation Studies' vol. 2, issue 1)
  • Baker, Mona ed. (2001). Routledge Encyclopedia of Translation Studies. New York & London: Routledge.
  • Baker, Mona (1992). In Other Words: Coursebook on Translation. New York & London: Routledge.
  • Bassnett, Susan (1980; revised 1991; 2002). Translation Studies.
  • Benjamin, Walter (1923). The Task of the Translator, introduction to Benjamin’s translation of Fleurs du Mal.
  • Joanna Best|Best, Joanna; Sylvia Kalin, (2002) «Übersetzen und Dolmetschen».Tübingen und Basel: A. Francke Verlag (UTB).
  • Catford, J.C., (1965). A Linguistic Theory of Translation. London.
  • Gentzler, Edwin (2001). Contemporary Translation Theories. 2nd Ed. London & New York: Routledge
  • Holmes, James S. (1972/1988). The Name and Nature of Translation Studies. In: James S. Holmes, Translated! Papers on Literary Translation and Translation Studies, Amsterdam: Rodopi, pp. 67-80.
  • Levý, Jiří (1967). Translation as a Decision Process. In To Honor Roman Jakobson. The Hague: Mouton, II, pp. 1171-1182.
  • Levý, Jiří (1969). Die literarische Übersetzung: Theorie einer Kunstgattung. Frankfurt am Main-Bonn.
  • Mounin, George (1963). Les problèmes théoriques de la traduction. Paris.
  • Newmark, Peter (1988). A Textbook of Translation, New York & London: Prentice Hall.
  • Torop, Peeter (2010). La traduzione totale. Tipi di processo traduttivo nella cultura, Milano: Hoepli.
  • Reiss, Katharina (1989). Text Types, Translation Types and Translation Assessment. In: Chesterman, Andrew (ed.) (1989). Readings in Translation Theory. Helsinki: Oy Finn Lectura Ab.
  • Toury, Gideon (1995). Descriptive Translation Studies and beyond. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
  • Snell_Hornby, Mary et al. (1999/2006). «Handbuch Translation». Tübingen: Stauffenburg-Verlag.
  • Steiner, George (1975). After Babel. Oxford University Press
  • Venuti, Lawrence (1995). The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London & New York: Routledge (Read full version here)
  • Vermeer, Hans J./Reiß, Katharina: Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer, Tübingen 1984, ISBN 3-484-30147-3.
  • Translation Studies. An International Peer-reviewed Journal. Vol. 1,1 2008 and Vol. 1,2 2008. London: Routledge.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]