Դև (պոեմ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Դև
Դև (պոեմ)
Демон
Vrubel Demon.jpg
Տեսակպոեմ
Ժանրպոեմ
ՀեղինակՄիխայիլ Լերմոնտով
ԵրկիրՌուսաստան
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1829 — 1839
Հրատարակություն1841
Demon (poem)

Դև (ռուս.՝ «Демон»), Միխայիլ Լերմոնտովի պոեմներից, որը գրվել է տասը տարի՝ 1829 թվականից մինչև 1839 թվականը: Գրաքննադատները ստեղծագործությունը երկար ժամանակ թույլ չէին տալիս տպագրել և տարածել: 1842 թվականին «Հայրենական գրառումներ» ամսագրում պոեմից հատվածներ հրապարակվեցին: Ստեղծագործության առաջին ամբողջական հրատարակությունը տեղի ունեցավ 1856 թվականին Գերմանիայում, իսկ Ռուսաստանում՝ 1860 թվականին:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոնստանտին Մակովսկի, Թամարան և դևը, 1889

Պոեմի հերոսը աշխարհի վրա թռչող «տխուր դևն է»՝ արտաքսված մի հոգի, որը բարձրությունից հետևում է երկրային տեսարաններին: Սակայն ո՛չ Կովկասյան լեռները, ո՛չ Թերեք գետը, ո՛չ քարանձավները, ո՛չ էլ սոսիները չեն առաջացնում ոչ մի զգացմունք, բացի սառը արհամարհանքից: Հանկարծ դևը ուշադրություն է դարձնում Թամարա իշխանուհուն, ով ալեհեր Գուրալայի դուստրն էր: Գուրալայի մեծ տանը պատրաստվում էին երիտասարդ Թամարայի հարսանիքին, ով պետք է դառնար Սինոդալի իշխանի կինը: Նրանք հարուստ քարավանով շարժվում էին դեպի հարսանեկան խնջույքը: Սակայն երիտասարդ իշխանին վիճակված չէր հասնել հարսանյաց սեղանի մոտ: Ճանապարհին նրա քարավանի վրա հարձակվում են աբրեկները, և ձին փեսացուին Գուրալի տան դարպասի մոտ է հասցնում արդեն մահացած[1]:

Թամարայի մոտ կատարվածը ցնցում է առաջացնում: Նրա ողբը ընհատում է մի կախարդական փայն, որը սփոփանքի խոսքեր է շշնջում ու խոստանում է կրկին ու կրկին վերադառնալ նրա մոտ: Այդ պահից սկսած երիտասարդ իշխանուհին կորցնում է անդորրը: Հասկանալով, որ իրեն հետապնդում է չար հոգին, Թամարան խնդրում է հորը իրեն ուղարկել վանք: Սակայն վանքում նա անընդհատ նորից էր լսում այդ գրավիչ խոսքը: Վերջապես դևը, երկար ժամանակ հետապնդելով իր ընտրյալին, որոշում է հայտնվել նրա սենյակում: Թամարայի պահապան հրեշտակը փորձում է խոչընդոտել այդ ամենին, սակայն վերջինիս ջանքերը ապարդյուն էին: Դևը երիտասարդ գեղեցկուհուն սեր է խոստովանում և խոստանում է նրան դարձնել աշխարհի թագուհի: Թամարան արձագանքում է այդ ամենին և մեռնում նրա գրկում: Գուրալը աղջկան թաղում է բարձր ժայռի վրա գտնվող վանքի մոտ[1]:

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պոեմի մտահղացումը տասնհինգամյա Լերմոնտովի մոտ առաջացել է Մոսկվայի համալսարանական պանսիոնատում սովորելու ժամանակ[2]: Ստեղծագործության վաղ գրված տարբերակներում բացակայում էր գործողության կոնկրետ վայրը. պատմությունը տեղի էր ունենում ռոմանտիկ տեսարանի պատկերի ներքո: Աշխատանքի ընթացում բարդանում էին և՛ սյուժեն, և՛ հերոսների կերպարները: Կերպարների միջև առաջանում էին տարբեր երկխոսություններ: Մոտավորապես 1837 թվականին Լերմոնտովը պոեմի գործող անձանց տեղափոխեց Վրաստան (ստացած երկրորդ անվանումը՝ «Արևելյան հեքիաթ») և ստեղծագործությանը տվեց Կովկասյան կենցաղին բնորոշ երանգներ` ավելացնելով նաև ազգագրական տարրեր: 1838 թվականին բանաստեղծը իր սիրելիին՝ Վարվարա Լոպուխինային նվիրեց հեղինակային ձեռագիրը հետևյալ նշումներով՝

Aquote1.png «Ես ավարտեցի և կրծքումս ակամայից կասկածանք է»[3]: Aquote2.png

Իսկ երկրորդ թերթիկում Լերմոնտովի նշումն է պոեմի մասին:

«Դև» պոեմի երկրորդ թերթիկը Լերմոնտովի պատկերով

Չնայած դրան` պոեմի վրա աշխատանքը շարունակվեց ընդհուպ մինչև 1839 թվականի փետրվարը[3]: Մարտին «Դև» պոեմը ներկայացվեց գրաքննադատներին: Գրաքննիչ Ալեքսանդր Նիկիտենկոն, որը ուսումնասիրում էր ձեռագիրը, այնտեղից հեռացրեց բազմաթիվ «խռովարար» հատվածներ[4]: Այնուամենայնիվ նա տվեց համաձայնություն: Սակայն ավելի ուշ գրաքննիչները մերժեցին տպագրել «Դև» պոեմը: Ըստ գրականագետ Աննա Ժուրավլյովայի՝ Լերմոնտովի պոեմը որոշակի իմաստով կրկնեց մեկ այլ ստեղծագործության՝ Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» կատակերգության ճակատագիրը: Երկու ստեղծագործություններն էլ ձեռք բերեցին մեծ համբավ ռուսական գրականության մեջ[5]:

Հետազոտողներին հայտնի է «Դև» պոեմի առնվազն 8 տարբերակ[6]: Հեղինակի կենդանության օրոք պոեմը չի տպագրվել, խմբագիրներն այդպես էլ համաձայնության չեկան, թե որ տարբերակն է համարվում կանոնական: Ձեռագրերը, որոնք փոխանցվել էին բանաստեղծի ընկերների ու ծանոթների միջոցով, համակցված չէին և վերցված էին տարբեր վարկածներից[3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бондаренко В. Г. Лермонтов: Мистический гений. — М.: Молодая гвардия, 2013. — 574 с. — ISBN 978-5-235-03638-3
  • Вацуро В. Э. Цензура // Лермонтовская энциклопедия / АН СССР. Институт русской литературы (Пушкинский Дом) / Главный редактор В. А. Мануйлов. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 607—609. — 746 с.
  • Гиреев Д. А. Сатирические переложения // Лермонтовская энциклопедия / АН СССР. Институт русской литературы (Пушкинский Дом) / Главный редактор В. А. Мануйлов. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 497—498. — 746 с.
  • Журавлёва А. И. Лермонтов в русской литературе. Проблемы поэтики. — М.: Прогресс-Традиция, 2002. — 288 с. — ISBN 5-89826-021-8
  • Найдич Э. Э., Роднянская И. Б. «Демон» // Лермонтовская энциклопедия / АН СССР. Институт русской литературы (Пушкинский Дом) / Главный редактор В. А. Мануйлов. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 130—137. — 746 с.
  • Примечания к поэмам // М. Ю. Лермонтов. Полное собрание сочинений в десяти томах / Руководитель издательского проекта Г. В. Пряхин. — М.: Воскресенье, 2000. — Т. 4. — ISBN 5-88528-255-2